Кіріспе
Салишан – Вашингтон штатының Такома қаласындағы маңай, ол бастапқыда Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі тұрғын үй жобасы ретінде салынған. Бірақ 2002 жылдан бастап бұзылып, жаңа инфрақұрылыммен үйлер, пәтерлер, сервистік қызметтер мен саябақтар салынған жаңа маңайға айналдырылды. Ол Такоманың шығыс жағында орналасқан.
Жасау
Федералды үкімет Салишан қауымын Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аймақтың соғыс уақытындағы өнеркәсіптерінде жұмыс істегендер мен әскери қызметкерлер және олардың отбасыларын орналастыру үшін құрды. Ол 2000 тұрғын бірліктен (1600 тұрақты және 400 уақытша) тұруы жоспарланған. Бұл жоспар сол кезде Сиэтл және Кинг округінде құрылған қауымдарға ұқсас болды. Салишан жобасы соғыс кезінде жиі кездесетін қиындықтарға тап болды. Бастапқы жерден алынған ағаштар пайдаланылды, бірақ еңбек күшінің жетіспеуі және соғысқа байланысты кешігулер тудырды. Кәріз жүйесі кешіктіріліп берілді, тіпті бір қар бураны жұмысты толығымен тоқтатты. Дегенмен, 1943 жылдың 1 мамырында 600-дан астам отбасы жаңа ауданға көшіп келді. Сол кезде Салишанның аумағы жақын орналасқан Пуялуп қауымымен шамалас болды, ол шағын шаруашылық қауымы болатын. Бірақ телефон байланысының нашарлығы және көне технологиялық құралдар сияқты проблемалар жалғасты. Сонымен қатар, халықтың күрт өсуі Такома қалалық мектептеріне үлкен жүк салды, Салишан мектебінің сыйымдылығы екі еседен асып кетті. Салишанның ерекшелігі бастапқыда-ақ көзге түсті және осы күнге дейін сақталды. Елдегі тұрғын үй нарығы нәсілдік бөлініске ұшыраған кезде, Салишан мақсатты түрде түрлі нәсілдік топтарды біріктірді. Бұған қоса, Вьетнам соғысынан кейін Салишан жаңадан келген американдықтар үшін маңызды қалыптасқан ортаға айналды. 2002 жылы Салишан жаңа құрылыс үшін бұзылған кезде, оның тұрғындарының шамамен 25% вьетнамдықтар, 25% камбоджалықтар және 13% афроамерикандықтар құрады. Жаңа Салишан өңірдегі нәсіл, тіл, ұлттық тегі, табысы, үй иесі немесе жалға алушы, жасы, мүмкіндіктері және денсаулық жағдайы бойынша ең әртүрлі аудандардың бірі болып табылады.
Соғыстан кейінгі өрлеу
Соғыс аяқталғанда федералды үкімет Салишанды Такома тұрғын үй басқармасына тапсырды. Сол кезден бастап қазіргі уақытқа дейін Салишан Такома қаласының қолжетімді тұрғын үймен қамтамасыз етудегі маңызды бөлігі болып табылады. Соғыс жылдарында да Салишан халқының көп бөлігі аз қамтылған отбасылардан тұрды. Соғыс кезінде кеме жасау өнеркәсібінің қарқынды дамуына қарамастан, Салишан отбасыларының 12 пайызы мемлекеттік жәрдемге мұқтаж болды, бұл соғыстан кейінгі кедейліктің өсуіне себепкер болды. Соғыстан оралған ардагерлердің саны артуымен Салишандағы тұрғын үйге деген сұраныс та артты. Федералды заңнама уақытша соғыс кезеңіндегі құрылыстардың мерзімін ұзартты. Бірақ кедейлік мәселесі күшейгендіктен, әскери шенеуніктер белгілі бір деңгейде табыс болуын талап етті, нәтижесінде кірісі аз әскери қызметкерлерге Салишан қауымдастығына қатысуға рұқсат берілмеді. Қылмыс деңгейінің өсуі де мәселе болып тұрды, сондықтан кейбір автобус жүргізушілері Салишан ауданына қарауылдағы полицейлердің қатысуынсыз барудан бас тартты, зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін. Сонымен қатар, көп ұлтты қауымдастықта нәсілдік шиеленістің алғашқы белгілері көріне бастады. 1949 жылы Американың скауттар ұйымы Салишан ауданында нәсілдік бөлініске негізделген топтар құруға тырысты. Бірақ афроамерикандық сайлаушылар бұл идеяны қабылдамады, нәтижесінде Такома аймағында алғашқы біріктірілген скаут тобы құрылды. Қылмыс мәселелеріне қарамастан, Салишан мәдени оқиғалардың орталығы ретінде танылды. «Такома Ньюс Трибьюн» газетінің жексенбілік саны Салишанды «кәсіпкерлік пен ой-өріс кеңейтуге арналған сабақ» деп атады, тұрғындар үшін көптеген мәдени шаралар ұйымдастырылды. Салишан халқының саны арта берді. 1950 жылы халық саны 6700-ге жетті, оның шамамен жартысы балалар еді. Ыңғайлы тұру ортасын құру мақсатында, жергілікті кәсіпкерлер үйді әдемілеу конкурстарын ұйымдастырды. Бұл шараларға қарамастан, Салишан әлі де кедей аудан болып қалып қойды, соңынан оның төмен кірісті тұрғын үй аймағына айналуына әкелді.
Төмен табыс деңгейі бар тұрғын үйге ауыстыру
1950 жылдардың басында Салишанның табысы жылына шамамен 1900 долларды құрады (2006 жылдың наурызында шамамен 16000 доллар). Бұл Такома тұрғын үй басқармасына Салишанды аз қамтылғандарға арналған тұрғын үйге айналдыру үшін күшті қысым жасады. Бұл жергілікті жылжымайтын мүлік индустриясының қарсылығына ұшырады, олар Салишанның аз қамтылғандар аймағына айналуы айналасындағы үй бағаларына зиян келтіреді деп қорқыды. Сонымен қатар, индустрия өкілдері тұрғын үй бірліктерінің шамамен жартысы бос тұрғандықтан, мұндай қажеттілік аз деді. Дегенмен, 1951 жылдың 24 мамырында Такома қалалық кеңесі 900 бірлікті аз қамтылғандарға арналған тұрғын үйге айналдыруға және қалғандарын бұзуға дауыс берді. 1950 жылдардың ортасында қауымның «орталығы» Хоганның бақша дүкені, дәріханасы, шаруашылық тауарлары дүкені және сода фонтаны болған, бәрі бір үлкен ғимаратта орналасқан. Дәріхана бөлімінде бақтың бойымен орналасқан, ескі үлгідегі жұмсақ, айналатын орындықтары бар сода фонтаны бар болды. Такома тұрғын үй басқармасының бас кеңсесі мен техникалық қызмет көрсету орталығының тұрақ орнының қарсы бетінде орналасқан бұл ғимарат қауымға қызмет ету үшін түрлі өзгерістерден өтті. 1950 жылдардың соңында, азық-түлік дүкендері кешені 40-шы көше мен Портленд даңғылындағы «Пиггли Вигли» кешенімен ауыстырылғаннан кейін, ғимарат ірімшік, құрғақ сүт, консервіленген ет, ұн, қант және т.б. сияқты мемлекеттік тауарларды тарату орталығына айналды. 1990 жылдарға дейін болған өзгерістердің арасында Eastside аудандық орталығы және қоғамдық қызметтерге арналған көптеген кеңселер болды. Аз қамтылғандарға арналған тұрғын үйге айналдыру нәтижесінде аз қамтылған халықтың саны артты, бұл тенденция жылдар бойы жалғасты. Сондай-ақ, ол Америкаға көшіп келген отбасылар үшін маңызды «алғашқы үй» болды. Мысалы, 2000 жылы Салишан отбасыларының шамамен жартысы бірінші буын американдықтар болды. 1955 жылы Салишан халқының үштен бірінен астамы түрлі этностық топтардың өкілдерінен тұрды. Такома тұрғын үй басқармасы бұрыннан-ақ кемсітуге қарсы саясатты ұстанды. Иммигранттар мен аз қамтылған халықтың саны арта келе, кедейлік деңгейі де өсті. Салишанның қауіпсіз емес екендігі туралы ақпарат көбейді. Аз ғана өсіммен, Салишандағы қылмыс деңгейі келесі онжылдықтарда бірте-бірте өсті.
Салишан 1990-шы жылдары
1980 жылдардың аяғына қарай Салишан бандиттік әрекет пен есірткі саудасының орталығына айналды және Такома тұрғындары үшін ауыр жүк ретінде қарастырыла бастады. Салишанның төңірегіндегі аудандардың тұрғындары, бұл жерлер әрдайым орта тапқа жақын болған, көршілістің мүлік бағасына, қылмыс деңгейіне және Такоманың төменгі шығыс бөлігіне кері әсер ететініне наразылық білдірді. 1990 жылы Салишанда 331 зорлық қылмысы тіркелді, яғни күн сайын шамамен бір қылмыс жасалды, бұл 100 000 халқына шаққанда 5517 зорлық қылмысы деңгейін көрсетті, ал Такоманың жалпы деңгейі 100 000 халқына шаққанда 433 қылмыс құрады. Бұл туралы жаңалықтар көбейді, ал жаңғыртуға қатысты талаптар күшейіп, Салишандан алыс Такомадағы белсенділерге дейін кеңейді. Қоғамдық лидерлер қылмыс деңгейін төмендету мақсатында жастарға арналған шаралар мен білім беру бағдарламаларын ұйымдастырды. Бұл күш-жігер көбінесе сәтті аяқталды және Салишан аймағына сыртқы қайырымдылық инвестицияларын тартуға мүмкіндік берді. 1996 жылға қарай зорлық қылмысының деңгейі 100 000 халқына шаққанда шамамен 2883-ке дейін төмендеді, бұл көрсеткіш алты жыл бұрынғы көрсеткіштің жартысына жуық. Бұл көрсеткіш Такоманың жалпы деңгейінен бірнеше есе жоғары болғанымен, Салишанның жаңарып жатқаны туралы пікір кеңінен тарады. 1996 жылы Вашингтон штатының университеті Салишан оқу орталығын ашты, онда жергілікті студенттер бакалавр дәрежесіне қатысты несие ала алатын болды.
Жаңа Салишан
2000 жылға қарай Салишанның жаңаруы бәріне мәлім болды. Бірақ, оның қауіпсіз емес аудан ретіндегі беделі өзгерген жоқ. Бұзылған кезде Салишан өте ұқыпты ұйымдастырылған, оны жақсы көретін отбасылар тұратын ауданға айналды. Дегенмен, тұрғын үйлер мен инфрақұрылым тозығы жеткен еді. 2001 жылдың сәуір айында Такома тұрғын үй басқармасы (THA) Салишанның жаңаруына 35 миллион долларлық HOPE VI грантын алды. THA 225 миллион долларлық толық қайта құру жоспарын жасады. 2015 жылға қарай жоспар бойынша, тарихи мақсатта сақталған және жөнделген он бір үйден басқа барлық тұрғын үйлер бұзылды. THA шамамен 1400 тұрғын үйден тұратын, сатуға арналған жеке үйлер мен жалға берілетін пәтерлерден құралған жаңа, әртүрлі кірісті ауданды салды. THA үш құрылыс компаниясымен жұмыс істеді: Quadrant Homes, D. R. Horton және Tacoma Pierce County Habitat for Humanity. Аудан құрамында зейнеткерлерге арналған 55 пәтерден тұратын екі ғимарат бар. Олардың бірі – Корея әйелдер қауымдастығына тиесілі және басқарылатын "International Place". Екіншісі – American Baptist Homes of the West иелігіндегі және басқарылатын "Salishan Gardens". Салишанда өз бастауыш мектебі де бар, ол – жаңа Листер бастауыш мектебі. Сауда орталығында аймақтағы ең ірі алғашқы медициналық және стоматологиялық клиникасы – Community Health Care құрылған және басқарылатын Кими және доктор Джордж Танбара клиникасы орналасқан. Сауда орталығының құрылысы әлі аяқталған жоқ. Жоспар бойынша, онда қоғамдық кітапхана, азық-түлік дүкені, балалар бағдарламасы, несиелік одақ, коммерциялық емес білім беру және оқыту қызметтері үшін кеңселер, сондай-ақ қоғамдық кеңістіктер болуы тиіс. Мұның бәрі жаңа инфрақұрылыммен қамтамасыз етіледі. Жаңа Салишан жаяу жүргіншілер мен балалар үшін жасалған, ауданды және оның айналасын жасыл аймақтармен қамту жоспарланған. Жоба тұрғын үй дизайны, аудан дизайны, қолжетімділігі және экологиялық жаңаруы үшін ұлттық наградаларды жеңіп алды. Сонымен қатар, MetroParks жаңа Бірінші Крик орта мектебінің жанында, Салишанның оңтүстік шекарасында үлкен жаңа спорттық кешенін салуды жоспарлап отыр. 2019 жылдың тамызынан 2020 жылдың қаңтарына дейін Салишанда 3 ірі оқ атысу оқиғасы болды, нәтижесінде екі адам қаза тауып, бесеуі жарақат алды.
Демография
Салишан Такома қаласының қолжетімді тұрғын үй портфелінің маңызды бөлігі болып қала береді. Келесі статистика 2000 жылғы АҚШ халық санағынан алынған және негізінен Салишан аумағын қамтитын екі санақ блогының топтарына қатысты. Осы бөлімнің мақсаттары үшін бұл блок топтары «Салишан» деп аталады, тіпті олар халық санағы бойынша нақты атаумен танылмаған және Салишанның ресми шекарасына толық сәйкес келмеген болса да. Медианаға негізделген өлшемдер орташа мәнге айналдырылды, бұл ақпаратты бұрмалауы мүмкін, бірақ ол медианалық мәндерге жуық болуы мүмкін. Салишанда әйелдері жоқ балалы отбасылардың үлесі мемлекеттік орташа көрсеткіштен 336% жоғары. 2010 жылғы халық санағы бойынша Салишанда 2447 адам, 747 үй шаруашылығы және 630 отбасы тұрады. 788 тұрғын үй бірлігі бар. Салишанның нәсілдік құрамы: 33,7% ақ, 23,0% афроамерикалық, 2,1% американдық үндістер, 21,0% азиялықтар (8,3% вьетнамдықтар, 7,1% камбоджалықтар, 2,4% корейліктер, 0,9% филиппиндықтар, 0,2% қытайлықтар, 0,2% азиялық үнділіктер, 0,2% лаос халқы, 0,1% тайлықтар), 2,2% Тынық мұхиты аралдарынан (1,7% самоалықтар, 0,2% гавайиліктер), 3,1% басқа нәсілдер және 14,9% екі немесе одан көп нәсілділер. Халықтың 10,9% испандық немесе латын американдықтары (6,4% мексикалықтар, 3,1% пуэрто-риколықтар, 0,3% кубалықтар). 817 үй шаруашылығы бар, олардың 69,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 38,2%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 43,2%-ы күйеуі жоқ әйел үй иесі, ал 13,2%-ы отбасы емес. Үй шаруашылығының 11,8%-ы жеке адамдардан, ал 4,8%-ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,44, ал отбасының орташа мөлшері 3,72. Салишанда халық жас бойынша таралып кеткен: 46,2% - 18 жасқа дейінгілер, 6,4% - 18-24 жас аралығындағылар, 12,7% - 25-44 жас аралығындағылар, 17,6% - 45-64 жас аралығындағылар және 4,8% - 65 жастан асқандар. Орташа жас 21 жас. Әр 100 әйелге 78,1 еркек келеді. 18 жастан асқан 100 әйелге 65,7 еркек келеді. Салишандағы үй шаруашылығының орташа табысы шамамен 13 746 доллар, ал отбасының орташа табысы белгілі емес. Жыныс бойынша табыс туралы да, жан басына шаққандағы табыс туралы да мәлімет жоқ. Халықтың 57,4%-ы кедейлік шегінен төмен. Отбасылық кедейлік туралы статистика жоқ. Жалпы халықтың 64,5%-ы 18 жасқа дейінгілер, ал 52,6%-ы 65 жастан асқандар кедейлік шегінен төмен өмір сүреді. Бұл аудан үлкен Шығыс Такома аймағының бір бөлігі болып табылады, онда 30 679 адам тұрады. Нәсілдік құрамы: 53,2% ақ, 13% қара немесе афроамерикалық, 4,6% американдық үндістер, 13,2% азиялықтар, 1,3% Тынық мұхиты аралдары және 6,8% аралас нәсілділер. Испандық немесе латын американдықтары халықтың 13%-ын құрайды. Халықтың 22,3%-ы кедейлік шегінен төмен.