Кіріспе

Ванпорт, кейде Ванпорт қаласы немесе Кайзервилл деп еске алынады.

Тарих

Ванпорт қаласының құрылысы 1942 жылдың тамызында Портленд және Вашингтон штатындағы Ванкувердегі Kaiser кеме құрылыс кешендерінде жұмыс істейтін жұмысшыларды орналастыру мақсатымен басталды. "Ванкувер" және "Портленд" сөздерінің қосылуынан пайда болған Ванпорт қаласында 40 000 адам тұрды, олардың шамамен 40 пайызы афроамерикалықтар болды. Бұл сол кезде Орегон штатының екінші ірі қаласы және елдегі ең ірі мемлекеттік тұрғын үй жобасы еді. Соғыс аяқталғаннан кейін, көптеген соғыс уақытындағы жұмысшылар аймақты тастап кеткендіктен, Ванпорт халқының жартысынан астамы азайып, 18 500 адамға дейін төмендеді. Алайда, екінші дүниежүзілік соғыстан оралған ардагерлердің де саны көбейді. Ардагерлер мен олардың отбасыларын тарту мақсатымен Портленд тұрғын үй басқармасы Ванпорт кеңейтім орталығы деп аталған колледж ашты, ол кейін Портленд мемлекеттік университеті болып қайта аталды. 1948 жылдың 30 мамырында сағат 16:05-те Колумбия өзенін тоқтатып тұрған теміржолдың 61 метрлік бөлігі су тасқыны кезінде құлап, 15 адамның қаза болуына себеп болды, нәтижесінде Ванпорт қаласы қирады. Түнге дейін қала су астында қалды, шамамен 18 000 тұрғыны баспанасыз қалды.

Тұрғындар саны

Қала елдің түкпір-түкпірінен келген уақытша жұмысшылардың тоғысқан жері болды; тұрғындардың көбісінің бір-бірімен ұзақ мерзімді байланысы болмады және оларды құруға мүмкіндік немесе ынта жоқ еді. Жаңа қаланың уақытша сипаты тұрғындар арасында жалпы қауіпсіздіксіздік пен алаңдаушылық сезімін күшейтті. Кәсіпорындар мен демалыс орындарының жетіспеуі сенімсіздікке алып келді, ал басым көпшілігі ер адамдардан тұратын жұмыс күшінің оқшаулануы газет немесе жоғары мектеп сияқты қоғамдық институттарға сұраныстың төмен болуына себеп болды. 1943–44 жылдары Ванпортта тұратын отбасылар күніне 100 адамнан көшіп кетіп жатты. Соғыс кезінде асығыс тұрғызылған қаланың әлеуметтік және мәдени нормалары Портлендтің жалпы нормаларынан ерекшеленді. Ванпортқа көшіп келгендер елдің әртүрлі жерлерінен өздерінің нәсілшілдік көзқарастарын әкелді. Оңтүстіктен келген ақ нәсілді мигранттар HAP-тың мектептерде, автобустарда және жұмыс орындарында талап ететін интеграция деңгейіне ең қарсы болды. Басқарма бұл шағымдарға немқұрайлы қарады және Vanport-тың ешбір нысанында заң жүзінде сегрегация енгізілген жоқ. Жергілікті шарада қара нәсілді ер адамдар ақ нәсілді әйелдермен билегендіктен полиция шақырылғанда, тек ақ нәсілді әйелдер ғана ұсталды және олардың осы әрекеті нәсілдік қақтығысқа әкелуі мүмкін екені ескертілді. HAP ешқашан сегрегацияны қолдайтын нақты саясат жүргізбеді; алайда, түрлі себептерге байланысты іс жүзінде сегрегация қалыпты жағдайға айналды. Ақ нәсілділер "қара" аудандарға жақын орналастырылғанда наразылық білдірді, ал Vanport-ты аудандар бойынша бөлу заңды түрде бекітілгендей болды. Тек 1944 жылы қаладағы сегрегациялық жағдайға қатысты шағымдар көтерілді. Элеонора Рузвельттің сыны мен қысымына жауап ретінде 1944 жылдың сәуірінде HAP келген қара нәсілділерді елді мекеннің "ақ" аудандарына орналастыруды бастады. Бірақ бұл туралы ақпарат тез тарады және 63 ақ нәсілді тұрғын саясатты кері қайтаруды талап ететін петицияға қол қойды. Олар "қара" аудандарда толықтай бос ғимараттар бар екенін, ал интеграция жоспарына қарсылар HAP отырысында пайда болғаннан кейін басқарма бұрынғы саясатын қайта жаңартуға шешім қабылдады. Интеграцияның беспрецеденттік деңгейі және ірі нәсілдік оқиғалардың немесе шиеленістердің болмауы мәселелер жоқ дегенді білдірмейді. Қара және ақ нәсілділер арасындағы шиеленіс әлі де Ванпорт өмірінің бір бөлігі болды, сонымен қатар Портлендпен қарым-қатынаста қиындықтар тудырды. 1943–44 жылдары American Sociological Review журналында жарияланған зерттеуде Ванпорт тұрғындарының ең көп шағымданған бес мәселесі: "бір ауданда қаралар мен ақтардың бірге тұруы", "бір мектепте қаралар мен ақтардың бірге оқуы" және "Портленд тұрғындарының Ванпорт тұрғындарына жасаған кемсітушілік әрекеттері" болды. Портлендтің қара нәсілді халқының бір бөлігі соғысқа дейін қаланың 60 санақ учаскесінің 53-інде тұрғанмен, олардың шамамен жартысы Вилламет өзенінің шығысында және қаланың шығыс-батыс орта сызығының солтүстігінде шоғырланған. Соғыстан кейін Портлендтің қара қауымының көп бөлігі қаланың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасты. 1948 жылғы Ванпорт су тасқыны Нью-Орлеандағы Катрина даулымен салыстырылады. Екі жағдайда да мемлекеттік шенеуніктер халыққа зардаптың аз болатынын жеткізді, ал екі жағдайда да апатқа жауап беру үкімет тарапынан қатты сынға ілікті. Сыншылар екі жағдайда да жауаптың нашарлығын шенеуніктердің нәсілшіл көзқарастарына байланысты деп санайды, олар қара нәсілді тұрғындарының саны салыстырмалы түрде көп болған қоғамдастықтың қирауына тиісті жауап беруге мән бермеді. Алайда, көптеген адамдар расизмнің рөлін жоққа шығарады, Ванпорттың Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері мен олардың отбасыларының келуінен және Ванпортта Портленд агломерациясының жалғыз мемлекеттік колледжінің құрылуынан аймаққа көрсетілген ресми міндеттемелерге назар аударады. Су тасқыны кезінде Ванпорт тұрғындарының үштен бірі қара нәсілділер еді.

Су тасқыны

Ванпорт, әсіресе, су тасқынына осал болды, себебі ол Колумбия өзенінің жағасындағы қайта қалпына келтірілген төмендіктерге салынған. Колумбия алқабы – АҚШ-тың жеті штаты мен Канаданың Британ Колумбиясын қамтитын кең аумақ. Алдыңғы қыстағы қардың мөлшері қалыпты көрсеткіштің 75-135%-ын құрады. 1948 жылдың 19-23 мамыр және 26-29 мамыр аралығындағы екі күшті жаңбыр Колумбияға құятын көптеген салаларды суға толтырып, 1894 жылғы рекордтық су тасқынынан бері көрілмеген жоғары су деңгейін тудырды. Ванпорттың ең төменгі нүктесі өзендегі су деңгейінен шамамен 5 метр төмен болды. Су тасқынынан бір күн бұрын радио арқылы ескерту берілді, соның салдарынан кейбір тұрғындар мүліктерін шатырға және жоғарғы қабаттарға көшірді. Су деңгейінің қаншалықты көтерілетінін аз ғана адам болжады. Тұрғындардың ерікті түрде эвакуацияланбауына себеп болған тағы бір фактор – көптеген адамдардың тек қоғамдық көлікке тәуелді болуы. 1948 жылдың 30 мамырында, Еске алу күні таңында Портленд қалалық тұрғын үй басқармасы мынадай мәлімдеме жасады: "Естеріңізде болсын: бөгеттер қазіргі уақытта қауіпсіз. Қажет болған жағдайда ескертілесіздер. Кетуге уақыт жетеді. Паникаға түспеңіздер". Сағат 16:17-де Спокан, Портленд және Сиэтл темір жолының жартарағы жарылып, Ванпорт колледжі аумағына 3 метрлік су толқыны жетті. Тарихи мақалада айтылғандай, бұзылу бұрынғы теміржол кесігінің орнында болған. Аймақтағы көптеген шалшықтар мен су тоғандарының болуы су тасқынының 30 минутқа кешігуіне себеп болды, бұл тұрғындарға қашуға қосымша уақыт берді. Авариялық дабыл дереу естіліп, тұрғындар Солтүстік Денвер даңғылымен биік жерге қарай жүгіре бастады. Су тасқыны кезінде Ванпорттың халқы шамамен 18 500 адамға дейін азайды. Мереке күні болғандықтан, көптеген тұрғындар сол күні үйден тыс болды. Осы факторлар салдарынан адам шығыны азая түсті: ресми мәлімет бойынша, 15 адам қаза тапты. Дегенмен, қала толығымен қирады. 1948 жылдың 11 маусымында президент Гарри С. Трумэн зардаптарды тексеру үшін Портлендке ұшып келді. Қалпына келтіру жұмысына Ванпорт колледжі мен Қызыл Крест көмектесті.

Мұра

Ванпорт Портленд пен Орегон штаттарында афроамерикалықтарды интеграциялауға көшпес басшылық етті. "Соғыс жылдарында штаттың алғашқы афроамерикалық мұғалімдері мен полиция қызметкерлері Ванпортта жұмысқа алынды". Осы афроамерикалық мұғалімдердің бірі – Марта Джордан кейін Портленд мемлекеттік мектептеріне жұмысқа алынған алғашқы афроамерикалық мұғалім атанды. Ванпорттың қирауы Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Портлендке үлкен афроамерикалық халықтың интеграциясын жеңілдетті. Шындығында, кейбір афроамерикалық көшбасшылар су тасқыны қаланың афроамерикалық қауымы үшін соңында пайдалы болды деп мәлімдеді. Ұлттық қалалық лига директоры Лестер Грейнджердің пікірінше, Ванпорт – "жаман, бөлінген гетто" еді, онда "афроамерикалықтар Оңтүстіктегідей өмір сүрді". Ол ауданды жойған су тасқыны, оның айтуынша, афроамерикалықтардың Портленд қоғамына толық интеграциялануына мүмкіндік берді. Мұндай жағдайлардың алдын алу үшін Конгресс 1950 жылы Су тасқындарын бақылау туралы заңды қабылдады, нәтижесінде Прайст-Рапидс бөгеті сияқты жобалар іске асырылды. Су тасқыны 1961 жылғы Колумбия өзені туралы келісімге және кейін Монтана штатындағы Либби бөгетінің салынуына әкелді. Ванпорттың жоғалуы 1970 жылы Хейден аралындағы Jantzen Beach ойын-сауық паркінің жабылуына ықпал еткен факторлардың бірі саналады. Бұрынғы қаланың бірнеше акр жері "Батыс Дельта паркіне" айналды, қазір ол Портленд халықаралық жарыс жолы болып табылады. Ванпорт кеңейту орталығы су тасқынынан кейін жабылудан бас тартты және Портленд қаласының орталығында тез қайта ашылды. Бір ұлттық журнал оны "Өлмейтін колледж" деп атады, ол қазіргі Портленд мемлекеттік университетіне айналды. 2016 жылдан бастап Ванпорт Мозаика фестивалі қала мен оның тарихын еске алу мақсатымен жыл сайын өткізіліп келеді.