Ружан қаласының тарихы мен тағдыры

Кіріспе

Рожан – Польшаның солтүстік-шығысындағы Мазовия воеводиясында, Нарев өзені жағасында орналасқан қала. 60 және 61 номерлі республикалық тас жолдар осы қалада қиылысады.

Тарих

Орта ғасырдың соңында Рожан солтүстік-шығыс Мазовияның маңызды сауда орталығы ретінде қалыптасты. Мазовия герцогтарының, әсіресе Варшаваның Януш I-нің қолдауымен 1378 жылы қала құқығын алып, жеке провинция – Рожан жерінің астанасы болды. 1525 жылы Мазовия тікелей Польша Корольдігіне қосылып, Үлкен Польша провинциясының Мазовия воеводтығының құрамына кірді. Рожан Польша Корольдігінің қаласы және старостаның резиденциясы болды. 1565 жылы қалада 330 үй және шамамен 2000 адам тұрды. Сонымен қатар, қалада алты шіркеу және герцогтік Пруссиямен, поляк феоды болған, шекараны қорғайтын қамал болды. Нарев өзені арқылы салынған көпір Рожанның сауда және әкімшілік орталығы ретіндегі маңыздылығын арттырды. Қала 1655-1660 жылдардағы шведтердің шапқыншылығына дейін гүлденді, бірақ тоналып, өртелді. Польшаның бөлінісі мен Вена конгресінен кейін 1815 жылы Рожан Ресей бақылауындағы Польша конгресінің құрамына кірді және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін сонда қалды. Қаңтар көтерілісі кезінде 1863 жылдың 24 сәуірі мен 21 тамызында Рожан маңында поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында қақтығыстар болды. Көтеріліске жергілікті тұрғындар белсенді қолдау көрсетті, жаза ретінде 1870 жылы орыстар Рожанды қала құқығынан айырды. Дегенмен, Рожан 1886 жылдан кейін салынған төрт бекінісі бар Ресей империясының ірі гарнизоны болды. Розандағы Нарев арқылы өту ХХ ғасырдың бірінші жартысында маңызды стратегиялық мағынаға ие болды. Ресей армиясы 1900 жыл шамасында Рожанды нығайтып, гарнизон орналастырды. Сол кезде "Тверда Рожан" салынды. Ол 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс шабуылына қарсы тұрды. Соғыстан кейін 1918 жылы Польша тәуелсіздігін қалпына келтіріп, Рожанды қайта бақылауға алды, ал 1919 жылы қала құқығы қайта жаңартылды. Польша-Кеңес соғысы кезінде 1920 жылдың 23 тамызында басқыншы ресейлік әскерлер қалада 13 поляк сарбазын тұтқындап, Миече ауылында өлтірді. Жергілікті католик зиратында осы сарбаздардың жаппай қабірі сақталған. 1940 жылдың қарашасында неміс жандармериясы поляктарды күштеп шығарып, олардың үйлерін Lebensraum саясаты аясында неміс отарлаушыларына берді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Розанда шамамен 1800 еврей тұрды. 1942 жылдың наурыз айынан қыркүйек айына дейін Рожан бекінісінде еврейлер үшін мәжбүрлі еңбек лагері жұмыс істеді. 1942 жылдың қарашасында еврейлер Маков Мазовецкийдегі геттоға қайтарылып, содан кейін Аушвицке депортацияланды. Холокост кезінде Рожанның 1400-ден астам еврейі қаза тапты. 1944 жылғы шайқастар барысында Кеңес Армиясы Розандағы Нарев арқылы көпір басын басып алып, оны 1945 жылғы қаңтардағы Висла-Одер операциясы үшін бірінен артық плацдарм ретінде пайдаланды. Соғыс кезінде қала толығымен қирады, 1945 жылға қарай ғимараттардың тек 5% ғана сақталды. Қала Польшаға қайтарылды.

In the late Middle Ages, Różan emerged as an important trade center of northeastern Mazovia. Enjoying the support of Mazovian Dukes, especially Janusz I of Warsaw, in 1378 it received town charter, and became a capital of a separate province, the Land of Różan. In 1525, Mazovia was directly incorporated to the Kingdom of Poland and became part of the Masovian Voivodeship of the Greater Poland Province. Różan became a royal town of the Polish Crown and seat of a starosta. In 1565, the town had 330 houses and a population of about 2,000. It also probably had as many as six churches, and a castle, which guarded the nearby border with Ducal Prussia, a Polish fief. Furthermore, there was a bridge over the Narew, which fortified the importance of Rozan as a trade and administrative center. The town prospered until the disastrous Swedish invasion of Poland (1655–1660), when it was ransacked and burned by the invaders. Following the Partitions of Poland and the Congress of Vienna, Rozan in 1815 became part of Russian controlled Congress Poland, where it remained until World War I. During the January Uprising, clashes between Polish insurgents and Russian troops took place near Różan on April 24 and August 21, 1863. The uprising was widely supported by local residents, and as punishment, in 1870 Russians stripped Różan of its town charter. Nevertheless, Różan was a strong garrison of the Imperial Russian Army, with four forts, built after 1886. The crossing of the Narew at Różan had significant military importance in the first half of the 20th century. The Russian Imperial Army fortified and garrisoned Różan around 1900. The Twierdza Różan was built at that time. It was defended against German attacks in 1915 in the course of World War I. After the war, in 1918, Poland regained independence and control of Różan, and town rights was restored in 1919. During the Polish–Soviet War, the invading Russians captured 13 Polish soldiers in the town and murdered them in the village of Miecze on August 23, 1920. There is a mass grave of the massacred soldiers at the local Catholic cemetery. In November 1940, the German gendarmerie carried out expulsions of Poles, whose houses were handed over to German colonists as part of the Lebensraum policy. At the outbreak of World War II, Różan was home to some 1,800 Jews. From March 1942 until September, a slave labor camp for Jews was operated within the Różan Fortress. In November 1942, the Jews were sent back to the nearby ghetto in Maków Mazowiecki, whereupon they were deported to Auschwitz. Over 1,400 Rozan Jews were murdered in the Holocaust. In the course of the fighting in 1944, the Red Army seized a bridgehead across the Narew at Różan, which it used as one of the springboards for the January 1945 Vistula–Oder Offensive. The town was completely destroyed during the war, only 5% of buildings remained by 1945. The town was restored to Poland.