Кіріспе

Опиоидты анальгетик

Буторфанол – Бристоль Майерс компаниясы әзірлеген морфинан типіндегі синтетикалық агонист-антагонист опиоидты анальгетик. Буторфанолдың құрылысы леворфанолға ең жақын. Буторфанол тартрат тұзы түрінде инъекциялық, таблеткалық және мұрынға шашыратылатын спрейлер ретінде қолжетімді. Адамдарда сіңірілуі төмен болғандықтан таблетка түрі тек иттің, мысықтың және жылқының емделуіне қолданылады. 1971 жылы патенттелген және 1979 жылы медициналық қолдануға бекітілген.

Медициналық қолданыстар

Буторфанолды қолданудың ең көп таралған көрсеткіші – мигреньді мұрынға шашыратылатын спрей түрінде басқару. Орташадан ауырға дейінгі ауырсынды басқару үшін, теңгерілген жалпы анестезияға қосымша ретінде және босану кезіндегі ауырсынды басқару үшін де қолданылуы мүмкін. Буторфанол операциядан кейінгі дікілді азайтуда да өте тиімді (каппа агонистік активтілігіне байланысты). Буторфанол әйелдерде ауырсынды жеңілдетуде ерлерге қарағанда тиімдірек. Орталық нерв жүйесі нейрондарының осы рецепторларын стимуляциялау клеткаішілік аденилат циклазаның тежелуіне, мембраналық кальций каналдарының жабылуына және мембраналық калий каналдарының ашылуына әкеледі. Бұл жасуша мембранасының потенциалын гиперполяризациялауға және жоғарылайтын ауырсыну жолдарының әрекеттік потенциалын таратуды басуға алып келеді. Анальгетикалық дозадағы буторфанол, оның κ агонистік активтілігіне байланысты, өкпе артериялық қысымын және жүрек жұмысын арттырады. Сонымен қатар, κ агонизмі терапиялық немесе терапиялық дозадан жоғары дозаларда дисфорияға себеп болуы мүмкін; бұл буторфанолдың басқа опиоидтық препараттарға қарағанда нашақорлыққа бейімделу ықтималдығын азайтады.

Жанама әсерлер

Басқа опиоидты анальгетиктер сияқты, буторфанол қолданғанда орталық нерв жүйесіне әсер ететін жағдайлар (мысалы, ұйқышаңдық, санасы шатасу, бас айналу) ескерілуі керек. Ауру және құсу жиі кездеседі. Басқа опиоидтарға тән асқазан-ішек жолына әсері (көбінесе іш қату) сирек байқалады. Дәріні қабылдаған адамдарда тершеңдік күшеюі мүмкін.

Атауы

INN, USAN, BAN және AAN атау жүйелерінде бұл препарат буторфанол деп белгілі, ал JAN жүйесінде ол торбугезик деп аталады. Буторфанол бастапқыда II тізімде болған, және кейін бақылаудан босатылған.

Ветеринариялық пайдалану

Ветеринариялық анестезияда буторфанол (саудалық атауы: Torbugesic) иттерде, мысықтарда және жылқыларда седативтік және анальгетик ретінде кеңінен қолданылады. Седация үшін оны альфа 2 агонисттері (медетомидин), бензодиазепиндер немесе ацепромазин сияқты транквилизаторлармен, иттерде, мысықтарда және экзотикалық жануарларда қолдануға болады. Жылқыларда оны жиі ксилазин немесе детомидинмен біріктіреді. Буторфанол иттер мен мысықтарда седациялау және жеңілден орташа деңгейдегі ауырсынды басу үшін қолданылады. Хирургиялық ауырсыны бар иттерде бұл препараттың ауырсынды жеткілікті түрде баса алмайтыны ескеріледі. Ол кішкентай сүтқоректілерде, мысалы, иттерде, мысықтарда, тояқтарда, коатилерде, егерлерде, мангустарда, түрлі сумкалы жануарларда, кейбір кеміргіштерде және, мүмкін, кейбір ірі құстарда операция кезінде немесе жазабас жағдайларда туындаған ауырсынды басу үшін қолданылады. Буторфанол көбінесе бауыры бар жануарлардың ауырсынын жеңілдету үшін қолданылса да, (2014 жылғы мәліметтер бойынша) зерттеулер оның бауыры бар жануарларда тиімді анальгетик екенін нақтылай алмады.

Жылқыларда қолдану

Буторфанол – жылқылардағы ауырсықты басатын есірткі. Ол бұлшық ішіне (IM) немесе тамырға (IV) инъекция арқылы беріледі, анальгетикалық әсері инъекциядан кейін шамамен 15 минуттан басталып, 4 сағатқа дейін сақталады. Ветеринариялық шаралар кезінде жылқыны ұстауды жеңілдету үшін оны кездейсоқ хилазин және детомидин сияқты седативтермен бірге қолданады. Жылқыға тән қосымша әсерлеріне седация және орталық нерв жүйесінің қозғырғыштығы (басын қабырғаға тигізу немесе басын лақтыру арқылы көрінеді) жатады. Дозаны асыра қолданған жағдайда ұстамалар, құлау, сілекейдің көп бөлінуі, іш қату және бұлшықеттердің дікілдеуі пайда болуы мүмкін. Егер дозаны асыра қолдану орын алса, налоксон сияқты есірткіге қарсы дәрі қолданылуы мүмкін. Буторфанолды басқа есірткілермен, седативтермен, баяулатушы препараттармен немесе антигистаминмен бірге қолданғанда сақ болу керек, себебі бұл препараттардың әсері күшейеді. Буторфанол плацента арқылы өтеді және есірткі алған биенің сүтінде табылады. Бұл препаратты көптеген ат спорты ұйымдары, соның ішінде FEI қолдануға тыйым салады, олар оны А кластың есірткісі деп санайды.