Кіріспе

1974 жылы түсірілген испандық-итальяндық зомби қорқынышты фильмі, Хорхе Граудың "Өлілердің ұйқысын бұзбаңыз" (англ. Let Sleeping Corpses Lie, Do Not Profane the Sleep of the Dead; lang es, Do Not Profane the Sleep of the Dead) фильмі, сонымен қатар "Манчестер моргіндегі тірі өліктер" және "Терезені ашпа" аттарымен де белгілі. Бұл 1974 жылы түсірілген испандық-итальяндық зомби қорқынышты фильмі. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Хорхе Грау жүзеге асырды, ал басты рөлдерде Рей Лавлок, Артур Кеннеди және Кристина Галбо ойнады. Фильм ағылшыл елді мекеніндегі жергілікті полиция тергеушісінің мазалауына ұшыраған және ультрадыбыстық сәулелендіру арқылы жәндіктерді өлтіруге арналған шаруашылық құралының әсерінен тірілген зомбилер жасаған кісі өлтірулерге қатысқан екі басты кейіпкердің тағдырына арналған. 1974 жылдың 30 қыркүйегінде Испаниядағы Ситжес кинофестивалінде көрсетілгеннен кейін, фильм 1974 жылдың 28 қарашасында Италияда көрсетілімге шықты, ал 1975 жылы АҚШ және Ұлыбританияда әртүрлі атаулармен шығарылды. Барлығында фильм халықаралық аренада 15-тен астам түрлі атаумен таралды. Келесі жылдары фильм культты фильмге айналды.

Сюжет

Джордж Манчестердегі антикварлық дүкеннен көлдер аймағына сапар шегеді. Жолда оның Нортон мотоциклін Эдна автокөлік заправкасында Mini Cooper-ді кері қайтарып жатқанда зақымдайды. Ол оны баратын жеріне дейін апаруды талап етеді, ал Эдна қиын жағдайдағы әпкесіне бара жатқанда, алдымен Саутгейт қаласына баруды және Джорджтың машинасымен Уиндермирге апарып, кейін қайтарып алуын сұрайды. Джордж келіседі, бірақ екеуі Эднаның әпкесінің үйін іздеп жүргенде өзеннің бойындағы тұйық жолға түседі. Джордж өзеннен өтіп, ауыл шаруашылығы министрлігінің бірнеше қызметкері далада тәжірибелік машинаны қолданатын фермаға жетеді. Жол сұраған кезде ол олардың машиналары туралы сұрайды. Олар бұл машиналар ультрадыбыстық сәулелер арқылы жәндіктерді өлтіруге арналған деп түсіндіреді. Осы арада Эднаны көлікте күтіп тұрған кезде өзеннен шыққан адам шабуыл жасайды. Ол Джорджқа көмек сұрауға жүгіреді, бірақ олар көлікке оралғанда, оған шабуыл жасаған адам жоқ. Түн түсіп, фильмнің назары өзгереді: Эднаның қарындасы Кэти Эднаның келуін күтіп отыр және героинге тәуелді екені анықталады. Кейти өзінің күйеуі фотограф Мартинмен, әпкесі жақын арада келуі туралы дау-дамайға түседі. Мартин түнгі уақытта өсімдік үлгілерін түсіру үшін олардың шалғайдағы үйінің маңындағы шарлауыққа барады. Осы арада, Кэти героин қабылдауға дайындалып жатқанда, Эднаның ерте кездескен адамына шабуыл жасайды. Кейти Мартиннің фотосессиясына қуып жетеді, онда ер адам Мартинді өлтіреді, ал Кейти Джордж пен Эдна келген кезде қашады. Үшеуі өлім туралы хабарласа, агрессивті полиция сержанты олардан күдіктенеді. Джордж Саутгейтте тергеу үшін қызығушылық танытатын адам ретінде қалуға мәжбүр болады, Мартиннің камерасынан жергілікті химикке оны әзірлеу үшін пленканы алып кетеді. Кейтидің психикалық күйзелісі пайда болып, ауруханаға жатқызылды. Ауруханаға келген сәбилер таңғажайып әрекет жасап, адамдарды қатты қинап, тырнап, соққылайды. Химиялық дүкенге оралғанда Джордж пен Эдна суреттерді жинап алады, бірақ өлген адам суреттерде жоқ; ол өзенге батып кеткен жергілікті босқындар екені анықталады. Сержант келіп, суреттерді тартып алады, ал ерлі-зайыптылар кеткен кезде, олардың артынан өз офицерлерінің бірі, полиция қызметкері Крейгті жібереді. Олар зиратқа барып, шіркеудің бір бөлмесінен жартылай жеген тамақты табады. Олар құрып кеткен адаммен бірге бос сандыққа тап болады. Көзге көрінбейтін тұлғамен склепта құлыпталған олар зомбиге айналған жолшыбаймен тағы да кездеседі, ол басқа денелерді көздеріне қанды саусақтарымен тигізіп, тірілтеді. Екеуі жаңа қазылған қабірге көтерілу үшін тесік қазып, баспалдақпен қашып құтылуға тырысады. Полицей Крейг келіп, Эднаны ордан шығаруға көмектеседі. Джордж соңынан еріп, үштікті зомбилер шіркеудің өзінде қуып кіреді. Олар бөлмеге кіреді, бірақ ол жерде тұтқынға түседі, полиция қызметкері Крейг зомбилерге қарсы қарудың пайдасы жоқ екенін біледі. Ол сыртта тастап кеткен полиция радиосына қарай жүгіреді, бірақ оны өлтіріп, жалмап жатқан зомбилер ұстайды. Өлілер бөлмелеріне кіреді, ал Джордж оларға отты май шамдарын лақтырады. Ол жарылып, зомбилер отқа айналады. Екеуі өздерінің машинасына қашып кетеді, ал Эдна полицияға хабарлауға жіберіледі. Джордж эксперименталды ауыл шаруашылығы машинасына барады, онда фермер мен екі үкімет адамы Джорджға сенбейді және машинаның жаңадан бес мильдік радиуста жұмыс істеп жатқанын айтады. Олар оны тоқтатуға тырысады, бірақ ол машинаны талқандайды. Сол арада сержант Крейг пен үй басқарушысының денелерін тауып алады, ал Эдна мен Джордж шайтанға табынушылар болуы мүмкін деп ойлап, "өлтіру үшін ату" бұйрығын шығарады. Кейін оған Джордж машинаны әдейі бұзғаны айтылады. Эдна қайын ағасының фермасына келіп, Мартинмен кездеседі, ол қазір зомби болып кетті, бірақ ол қашып бара жатқанда оны басып кетуді шешеді. Джордж оны тауып, бензин құю станциясына апарып, үлкен банка бензинмен кетеді. Джордж полиция тұзағына түседі, ал Мартиннің денесі ауруханаға қайтарылады. Бір далада машинаны жөндеуден өткізіп, қайтадан іске қосқанда, жақын маңдағы аурухананың моргіндегі бірнеше адамның денесі тіріледі. Джордж полиция машинасымен қашып кетеді де, Эднаның ауруханаға жеткізілгенін біледі. Ауруханада зомбилер адамдарды өлтіруде, соның ішінде Кэти зомби ретінде өз қарындасын қайшымен өлтіруге тырысады, бірақ үлгермейді. Джордж келіп, зомбилердің бәрін өртеді. Эдна да зомбиге айналғанын білгенде, оны өртеніп жатқан бөлмеге итеріп жібереді. Полиция келіп, Джорджды полиция сержанты атып тастайды, ол тірілер қайта тіріле алатынына шын сенгісі келетінін айтады, себебі ол Джорджды қайтадан атуға мүмкіндік алатын болар еді. Сержант түнгі уақытта өз қонақүйінің бөлмесіне келгенде, бөлмесінде зомбиге айналған Джордж күтіп отырады. Жақын маңдағы далада машина жұмысын жалғастыруда.

Өндіріс

Бұл оқиға Уиндермир маңындағы ағылшын елді мекендерінде өтеді, бірақ түсірілімнің басым бөлігі Италияда жүргізілді. Аурухананың сыртқы көріністері Чидлдегі Барнс ауруханасында түсірілді. Кейбір сахналар Дербиширдегі Пик ауданында, Шеффилдтен шалқары орналасқан Кастлтон қаласында (Саутгейт рөлін сомдайды) және шіркеуті суреттелген әсерлі Виннатс асуында түсірілді. Шіркеудегі сахналар Хэтэрсейдж қаласында түсірілді. Алғашқы монтаж Манчестер қаласының орталық бөлігінде түсірілді.

Шығару

Фильмнің премьерасы Испанияда 1974 жылдың 30 қыркүйегінде, Италияда 1974 жылдың 28 қарашасында өтті. Ал 1975 жылы АҚШ-та «Терезе ашпа» деген атпен шықты. Фильм Ұлыбританияда «The Living Dead at the Manchester Morgue» деген атаумен жарық көрді, фильмнің оқиғасы Манчестерде емес, Саутгетте болғанына қарамастан. Зомбидің көздің қарашығын жейтін сахна түсірілген деген әңгімелер бар, бірақ Blue Underground DVD-нің түсіндірме жазбаларына сәйкес, фильмнің бар сақталған нұсқаларында мұндай сахна жоқ. Крейгтің желінетін сахнасында зомби әйел Крейгтің көзін жеуге ұмтылады, бірақ ештеңе болмас бұрын, көрінетіндей, дөңгелек монтажбен барлық зомбилердің тойлауының алыс кадрына ауысады. Бұл фильм 2010 жылдың 8 қаңтарында АҚШ-та жарық көрген Stephen Romano Presents Shock Festival DVD-нің бір бөлігі. Эдгар Райттың сөзіне қарағанда, фильмнің АҚШ-та көрсетілімі кезіндегі жарнамасы 2007 жылы шыққан Grindhouse фильміндегі жалған трейлер Don't үшін шабыт көзі болды.

Үй медиасы

Фильм алғаш рет АҚШ-та 2000 жылы Anchor Bay Entertainment компаниясы арқылы «Let Sleeping Corpses Lie» деген атпен видео және DVD форматында жарық көрді. DVD нұсқасы стандартты басылымда, сондай-ақ бонус кадрлары, өндіріс нотаттарының кітабы және фильм үлгісінде жасалған жалған аяқ белгісі бар лимитті коллекционерлік қаптамада қол жетімді болды. Екі басылымда да режиссер Хорхе Граудың алғы сөзі мен кеңінен сұхбаты жарияланды. Фильмнің Anchor Bay нұсқасы басылымнан тыс қалғаннан кейін, дискіні 2005 жылы Blue Underground қайта шығарды. 2008 жылы Blue Underground фильмді тағы да шығарды, бірақ бұл жолы «The Living Dead at the Manchester Morgue» аталымымен арнайы DVD және Blu-ray нұсқасында. 2019 жылдың 27 маусымында Synapse Films түпнұсқа 35 мм пленкадан жаңа 4K ажыратымдылықтағы сканерленген Blu-ray шығарылымын жариялады. Ол 2020 жылдың 1 қыркүйегінде 6000 данадан тұратын лимитті Steelbook басылымында шығарылды.

Танымал мәдениетте

Фильмдегі диалогтың үлгісі 1997 жылы шыққан Come My Fanatics альбомында Electric Wizard тобының "Wizard in Black" әнінде пайда болады. Топ сонымен қатар фильм плакатын тауар өнімдерінде де қолданды. Carcass мелодикалық дед-метал тобының "The Living Dead at the Manchester Morgue" әні, фильмнің ағылшын тіліндегі атауларының бірімен аталған, 2020 жылы Despicable EP-де жарық көрді. Фильмнің американдық атауы Эдгар Райттың "Don't" атты қысқаметражды фильмінің атын таңдаудағы басты шабыт көзі ретінде айтылды.