Кіріспе

IRA мүшесі Сеамус Турлоу МакЭлвайн (кейде Seamus McElwain деп те жазылады; 1 сәуір 1960 – 26 сәуір 1986) – Солтүстік Ирландия қақтығысы кезінде Жедел Ирландия Республикалық Армиясының (IRA) Оңтүстік Ферманаг бригадасының еріктісі болған. Ол әскери патрульге шабуыл жасауға дайындалып тұрғанда британдық арнайы күштерінің қолынан қаза тапты.

Ерте өмір

МакЭлвэйн сегіз баланың ең үлкені болып, Ирландия Республикасындағы Монаган графтығының солтүстік-батысындағы Скоттстаун ауылының жанында, Ноккаталлон шағын ауылының қасында, Ноккакуллион жерінде дүниеге келді және өсті. МакЭлвэйн 14 жасында "На Фьяна Эйрен" ұйымына қосылғанда, физикалық күш қолданып республикалық қозғалысқа қатысу жолына түсті. 16 жасында МакЭлвэйн АҚШ-та оқу мүмкіндігінен бас тартып, ИРА-ға қосылды, "ешкім маған қашқын демес" деді.

Жарымәскери қызмет

МакЭлвайн ИРА-ның белсенді мүшесі болды және 19 жасында Фермана графтығында ИРА-ның офицерлік құрамын басқарды. МакЭлвайн кем дегенде 10 басқа кісіні өлтіруге қатысы бар деген күдік туды, соның ішінде 1979 жылы Агхадрумзе маңындағы фермасында болашақ Демократиялық юнионисттік партия саясаткері Арлин Фостердің әкесі, RUC офицері Джон Келлиді өлтіруге жасалған талпыныс бар еді. 1981 жылдың 14 наурызында Ұлыбритания армиясының бір бөлімі Рослия маңындағы шаруа үйін қоршап алды, онда МакЭлвайн және басқа үш ИРА мүшесі болды. Армалит қоса алғанда, төрт мылтықпен қаруланған ИРА мүшелері қарсылық көрсетпей ұсталды. 1982 жылдың мамыр айында МакЭлвайн RUC және UDR мүшелерін өлтіргені үшін сотталды, судья оны "қауіпті кісі өлтіруші" деп сипаттап, кем дегенде 30 жыл түрмеде отыруын ұсынды. Қашып кеткеннен кейін ол Монаган және Фермана графтықтары арасындағы шекара аймағындағы ИРА-ның белсенді қызмет тобына қосылды. Топ полиция және әскери патрульдерді оқ жауып, бомбалау арқылы шабуылдады, ал тұтқындалудан қашу үшін қораларда және шатырларда жатты.

Өлім

1986 жылдың сәуір айында, Ферманаг графлығының оңтүстік-шығысындағы Рослия маңындағы британдық әскер патрулі, тіксіз жасалған жер минасын, оған басқару сымы қосылған күйде, тік қабырғаның ішінде тауып, жоғары лауазымды офицерлеріне хабарлады. Арнайы әуе қызметі полкінің бір бөліміне жақын жерде құпия бақылау бекетін орнату және тіксіз жарылғыш құрылғыны бақылауға алу бұйрық берілді. 1986 жылдың 26 сәуірінде таңғы сағат 5 шамасында МакЭлвайн және Лиснаскея маңынан келген ИРА мүшесі Шон Линч оқиға орнына жақындағанда, тығырықтан сақтап тұрған SAS сарбаздарының шабуылына ұшырады. Екеуі де ауыр жарақат алды; МакЭлвайн сұраққа тартылып, одан кейін әрекетке қабілетсіз болғанда атып өлтірілді, ал Линч алғашқы шабуылдан қашып құтылып, Британ армиясы мен RUC күштерінің келесі күні жүргізген іздеу кезінде тұтқындалды. МакЭлвайн Скотстаун қаласына жерленді, оның жерлеу рәсіміне шамамен 3000 адам қатысты, оның ішінде Джерри Адамс және Мартин МакГиннес болды; соңғысы МакЭлвайнды "батыл, ақылды сарбаз, өз елінің азаттығы үшін күресу үшін жастығынан бас тартқан жас жігіт" және "британдық террористердің қолынан қаза тапқан ирланд азаттық күрескері" деп сипаттады.

Салдары

1987 жылы МакЭлвайннің әкесі, Джимми, Монаган округі кеңесінің көп жылдық мүшесі, Республикалық Синн Фейннің Сеамус МакЭлвайн Куманн төрағасы болды. 1990 жылдың 1 сәуірінде Монаган округінің солтүстік-батысындағы Нокатталлонның жанындағы Корлатта МакЭлвайнге ескерткіш орнатылды. Сөз сөйлеген католик священнігі, отец Пиарас О Дуилл, МакЭлвайнды Нельсон Манделамен салыстырып, екеуінің де қанаушылыққа деген көзқарасының ортақ екенін және екеуінің де принциптен бас тартпағанын айтты. Ескерткіштегі жазу Патрик Пирстің сөзінен алынған: «Ирландия еркін болмайынша, ирланд ерлер мен әйелдер үшін құрметті ұстаным – тек бүлік». 1998 жылы Рослиада МакЭлвайн мен тағы алты республикашыға ескерткіш орнатылып, тәжірибелі республикашы Джо Кейхилл ашты. 2006 жылдың сәуірінде Рослиада шамамен 1000 адам Пасха көтерілісінің 90 жылдығын атап өту үшін дәстүрлі Пасхалық еске алу шарасында МакЭлвайнге құрмет көрсетті. Жәбірленушілер тобы мен унионист саясаткерлері, оның ішінде Демократиялық унионисттік партия мүшесі Арлин Фостер, МакЭлвайнды «қатыгез кісі өлтіруші» деп сипаттап, оның қаза болған жерінен шеруді тыйым салуды талап етті, бірақ Комиссия еске алу рәсімін кез келген шектеусіз өткізуге рұқсат берді. Корлатта екі аптадан кейін шамамен 500 адам МакЭлвайн туралы «IRA белсендісінің өмірі мен өлімі» деген деректі фильмнің тұсаукесеріне қатысты, осылайша оның қайтысының 20 жылдығын атап өтті.