Рухтандырылған Руддлан қамалының қиратылысы

Кіріспе

Нормандық Уэльс қамалының қираған орындары

Руддлан қамалы (Castell Rhuddlan;) – Уэльстің Денбигшир графтығындағы Руддлан қаласында орналасқан қамал. Ол 1277 жылы Эдуард I бірінші Уэльс соғысынан кейін салынды. Көптеген жұмыстарды Сент-Джордж шебері Джеймс қадағалады. 1282 жылға дейін аяқталмаған Руддлан, Англия королі Эдуард I Уэльсті бағындыруын бекітіп жатқан кезде Флинт қамалымен бірге салынды. Бұл уақытша оның тұрақты орны болды, және оның қызы Елизавета сонда туған деп есептеледі.

Құрылыс

Руддлан концентрлік қамал ретінде жоспарланған. Оның ерекше "алмаз" тәрізді орналасуы бар, себебі қақпалар Флинт, Харлех немесе Бьюмарис қамалдарындағыдай қабырғалардың бойымен емес, шаршы бейілінің бұрыштарында орналасқан. Құрылыс шығындарының тізімдері көрсеткендей, 1270-ші жылдардың соңында бұл ағылшыздар салған ең маңызды құрылыс болған. Ішкі аулада екі мұнаралы қақпалары бар қорғаныс қабырғалары бар. Сыртқы аула кішкентай мұнаралар мен бастиондары бар қоршау қабырғасымен қоршалған. 18 ғасырда қаладан өткен Томас Пеннанттың айтуынша, мұнаралардың бірі "Твр и Силод" ("Астық мұнарасы"), ал екіншісі "Твр и Бренен" ("Патша мұнарасы") деп аталған. Қамал үш жақты ормен қоршалған, ал төртінші жағын Клуйд өзені қорғаған. Ішкі аулада үлкен зал, ас үй, жеке бөлмелер және шіркеу болған. Сыртқы аулада астық сақтау қоймасы, жайлау және ұстахана болған. 11 ғасырдың соңында нормандықтар Гвинедке шабуыл жасады. Руддланның стратегиялық орны Гвинед княздары мен Честер графы арасындағы күреске себеп болды, ал Гарольд Годвинсонмен қуылған Груффид ап Лливелин қаланы қайта басып алды. Қазіргі қамалдың оңтүстігінде орналасқан Твихиллдегі 1086 жылы салынған нормандық қамалдың қалдықтары бар, оны Англия королі I Вильгельмнің қолдаушысы Роберт Руддлан салған. Үш айдан кейін қала Лливелин ап Груффид пен I Эдуард арасындағы Аберконви шарты бойынша ағылшын тажына өткізілді. Руддлан қамалының құрылысы газкондық инженер Бертрамның басшылығымен бірден басталды, бірақ құрылыс көп ұзамай савойарлық шебер-құрылысшы Джеймс Сент-Джорджқа тапсырылды, ол 1282 жылы жұмыс тоқтағанға дейін басшылық етті. 1282 жылғы көтеріліс кезінде уэльстіктермен қоршауға алынды, бірақ болашақ Савой графы V Амадей басқарған ағылшын әскерлерінің араласуымен босатылды. I Эдуард сонымен қатар қамалының солтүстігінде, бұрынғы нормандық қала мен Доминикан монастырінен алыс жаңа қала құрды. Қазіргі қалада 13 ғасырғы көшелердің жоспары сақталған. Флинттегідей, қала екі ормен, жер жұмыстарымен және ағаш қоршаумен қорғалған. Руддлан қамалы I Эдуардтың "Темір сақинасы" бекіністерінің бір бөлігіне айналды. I Эдуардтың сегізінші қызы Елизавета 1282 жылы Руддлан қаласында дүниеге келді, дәл сол жылы қамалдың құрылысы аяқталды. Екі жылдан кейін, Лливелин Соңғыны жеңгеннен кейін, қамалға сәтті шабуыл жасауға тырысқан Лливелин Соңғы жеңілгеннен кейін Руддлан статуты қабылданды. Ол бұрынғы уэльс княздарының барлық жерлерін ағылшын тажына өткізіп, ағылшын ортақ құқығын енгізді. I Эдуард енді шерифтер, констебльдер және сот орындаушылары сияқты патшалық шенеуніктерді салық жинау және Уэльс бойынша ағылшын заңдарын орындау үшін тағайындай алды. Руддланнан кейін Солтүстік Уэльстің солтүстік-батыс округтері Солтүстік Уэльстің әділет судьясының бақылауына берілді. Статут ағылшын заңнамасын енгізгенімен, Уэльс заңдары Уэльсті басып алғаннан кейін жергілікті деңгейде қолданыла берді. Бұл 1536 жылға дейін солай болды, содан кейін 1535 және 1542 жылдарғы Уэльс заңдары Руддлан статутын жойып, ағылшын ортақ құқығын Уэльстегі жалғыз сот жүйесі етті. 1294 жылы Мадог ап Лливелиннің уэльстік көтерілісі кезінде қамалға шабуыл жасалды, бірақ оны басып алу мүмкін болмады. Ол ағылшын қолында қалды және 1399 жылы Англия королі II Ричард Флинтке бара жатқанда тоқтаған жерлердің бірі болды, онда оны өзінің қарсыласы IV Генрих тұтқынға алды.

Rhuddlan was planned as a concentric castle. It has a unique 'diamond' in layout as the gatehouses are positioned at the corners of the square baileys instead of along the sides like at Flint, Harlech or Beaumaris. Records of construction costs show that it was the major piece of building work being carried out by the English during the late 1270s. The inner ward has defensive walls with twin tower gatehouses. The outer ward is surrounded by a curtain wall that has small towers and turrets. According to Thomas Pennant, who passed through the town on his travels in the 18th century, one of the towers is named "Twr y Silod" ("Grain Tower"), and another "Twr y Brenin" ("The King's Tower"). The castle had a three sided moat, with the River Clwyd protecting its fourth side. Within the inner ward there was a great hall, kitchens, private apartments and a chapel. The outer bailey had a granary, stables and a smithy. In the late 11th century, the Normans invaded Gwynedd. Rhuddlan's strategic position ensured that it was fought over by the Princes of Gwynedd and the Earls of Chester, with Gruffydd ap Llywelyn, who had been driven out by Harold Godwinson, re taking the town. The remains of a Norman castle at Twthill, built in 1086, is just to the south of the current castle; it was built by Robert of Rhuddlan, a supporter of King William I of England. Three months later the town was ceded to the English Crown following the Treaty of Aberconwy between Llywelyn ap Gruffudd and Edward I. Work on Rhuddlan Castle began immediately under the control of Master Bertram, a Gascon engineer, but construction was soon handed over to Savoyard master mason, James of St George, who remained in charge until labour ceased in 1282. Besieged by the Welsh during the rebellion of 1282, until relieved by an English force led by future Amadeus V, Count of Savoy. Edward I also created a new borough, north of his castle, away from the pre existing Norman town and Dominican Friary. The 13th century street layout can still be seen in the modern town. The borough, like at Flint, was defended with a pair of ditch separated earthworks and a timber palisade. Rhuddlan Castle became a part of Edward's Ring of Iron fortifications. Elizabeth, the eighth daughter of Edward I, was born at Rhuddlan in 1282, the same year work at the castle was completed. Two years later the Statute of Rhuddlan was signed at the castle following the defeat of Llewellyn the Last, who had attacked the castle unsuccessfully. It ceded all the lands of the former Welsh Princes to the English Crown and introduced English common law. Edward I could now appoint Royal officials such as sheriffs, constables and bailiffs to collect taxes and enforce English law throughout Wales. Following Rhuddlan, the counties of north western North Wales were placed under the control of the Justiciar of North Wales. Although the statute brought in English legislation, Welsh law continued to be practised at local level after the conquest of the Wales. This remained the case until 1536 when Rhuddlan's statute was repealed by the Laws in Wales Acts 1535 and 1542 that made English common law the exclusive judicial system in Wales. In 1294 the castle was attacked during the Welsh rising of Madog ap Llywelyn but was not taken. It remained in English hands and was one of the places where King Richard II of England stopped in 1399 on his way to Flint, where he would be taken prisoner by his rival, Henry IV.

Қазіргі күн

Руддлан қамалы Уэльстің құрылыс мұрасын қорғау, сақтау және дамыту миссиясын жүзеге асыратын Уэльс үкіметінің Cadw органымен басқарылады.