Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зимбабвені азат ету фронтының президенті (1925–2006)
President of the Front for the Liberation of Zimbabwe (1925–2006)
Джеймс Роберт Дамбаза Чикерема (2 сәуір 1925 – 22 наурыз 2006) Зимбабвені азат ету фронтының президенті қызметін атқарды. 1970 жылдардың соңында ол қарулы күрес жөніндегі көзқарасын өзгертті және "ішкі келісімді" қолдады, билікті бөлісуге бағытталған үкіметтерде қызмет етті.
James Robert Dambaza Chikerema (2 April 1925 – 22 March 2006) served as the President of the Front for the Liberation of Zimbabwe. He changed his views on militant struggle in the late 1970s and supported the 'internal settlement', serving in the attempted power sharing governments.
Ерте өмір
Чикерема қазіргі Машоналэнд-Батыс провинциясындағы Звимбадағы Кутама миссиясында дүниеге келді; оның туысы Роберт Мугабе де осы жерде туған және бала кезінде олар өте жақын болды. Ол Кутамадағы және Оңтүстік Африкадағы Сент-Франциск-Ксавьер колледжінде білім алды. Ол Оңтүстік Родезия Ұлттық Жастар Лигасының төрағасы болды және 1956 жылы африкалықтардың саяси құқығының жоқтығына наразылық ретінде автобус бойкотын ұйымдастырды (Родезиядағы сайлау жүйесі африкалықтардың сайлауға қатысуын өте қиын етіп берді). Дидимус Мутаса, Джордж Няндоро, Гай Клутон Брок, Майкл және Айлин Хаддон сияқты ақ либералдар жерлерін сыйға тартып, ол африкалықтардың егіс шаруашылығы әдістерін жақсарту үшін «Салқын жайлылық фермасын» құруға көмектесті, содан кейін Африка Ұлттық Конгресін құрды. АҰК сайлау құқығын кеңейту үшін күресті, бірақ құрылғаннан кейін екі жыл ішінде оған тыйым салынды.
Chikerema was born at Kutama Mission in Zvimba, in present day Mashonaland West province; Robert Mugabe, who was his nephew, shared the same birthplace and the two were very close during childhood. He was educated at St. Francis Xavier College in Kutama, and in South Africa. He became President of the Southern Rhodesia National Youth League and in 1956 led a bus boycott by Africans to protest at their lack of political power (the electoral system in Rhodesia made it very difficult for Africans to be eligible). With Didymus Mutasa, George Nyandoro, Guy Clutton Brock, Michael and Eileen Haddon, white liberals who donated their land, he helped create Cold Comfort Farm to improve African farming methods and then form the African National Congress. The ANC campaigned for an extension of the franchise, but was banned within two years of its birth.
Нкомоның одақтасы
Джошуа Нкомомен бірге Чикерема 1957 жылы Оңтүстік Родезия Африка Ұлттық Конгресін құрып, мағыналы реформаларға қол жеткізуді мақсат етті. Бұл қозғалыс зорлыққа жүгінбегеніне қарамастан, Оңтүстік Родезия үкіметі 1960 жылы оған тыйым салып, жетекші мүшелерін Гокве аймағымен шектеді. Чикерема Нкомомен бірге, ол көп ұзамай Ұлттық Демократиялық Партияны құрғанда да болды; бұл да тыйым салынған соң, Нкомо мен Чикерема Зимбабве Африка Халықтары Одағын (ZAPU) құрды. Үкімет бұл ұйымға да тыйым салғанда, ол жасырын ұйым ретінде жұмыс істеуін жалғастырды. 1963 жылдың басында Уинстон Филдтің үкіметі Нкомо мен Чикеремаға талған қозғалыс шектеулерін алып тастады. 1963 жылдың 9 ақпанында Нкомо мен Чикерема, Морис Ньягумбо және Даниэль Мадзимбамуто Нкомоның Русапедегі үйінде кешкі ас ішіп отырғанда 1960 жылғы Заң мен Тәртіпті Сақтау Заңы бойынша ұсталды және заңсыз шеруге қатысқандық және полицияның жұмысына кедергі келтіргендік айыптары тағылды. Герберт Читепо сотта олардың қорғаушысы болды, бірақ оларды соттан босата алмады. Чикерема алты айға бас бостандығынан айырылды (оның үш айы шартты түрде). Апелляциялық сот олардың үкімін жойды.
Together with Joshua Nkomo, Chikerema formed the Southern Rhodesia African National Congress in 1957 to press for meaningful reform. Although not a violent movement, the Southern Rhodesia government banned the group in 1960, and restricted its leading members to the Gokwe area. Chikerema remained with Nkomo when he established the National Democratic Party soon after; when this was also banned, Nkomo and Chikerema launched the Zimbabwe African Peoples Union (ZAPU). When the government banned this group, it remained in existence as a clandestine organisation. The movement restrictions on Nkomo and Chikerema were removed by the incoming government of Winston Field in early 1963. On 9 February 1963 Nkomo and Chikerema together with Maurice Nyagumbo and Daniel Madzimbamuto were arrested while eating supper at Nkomo's house in Rusape under the Law and Order Maintenance Act 1960, and charged with taking part in an illegal procession and hindering the police. Herbert Chitepo was their defence counsel at trial, but could not prevent them being convicted. Chikerema was sentenced to six months' imprisonment (three months of which were suspended). Their convictions were overturned on appeal.
ZAPU-ның қуғын-сүргіндегі басшысы
Нкомо тұтқындалған кезде Чикерема алдымен Замбияға жер аударылды, онда ол ZAPU президенті міндетін атқарды. Ол Оңтүстік Родезияның барлық ересек азаматтарының тәуелсіздік алуы жөнінде референдум өткізу қажеттігін айтты және үкіметтің Африка халқының пікірін білу үшін Басшылар палатасын пайдалануына қарсы шықты. Иан Смит үкіметі тәуелсіздік туралы бір жақты декларация жариялау қаупін күшейткен кезде, Чикерема ZAPU қарулы күреске дайын екенін жариялады, "біз бастапқыда елді мекендерден шалқап жатқан ақ фермаларға шабуыл жасаймыз, ал онда тартып алған қарулармен қалалардағы ақ үйлерге шабуыл жасаймыз" деп уәде берді. UDI жарияланғаннан кейін Чикерема ZAPU партизан соғысын жетекке алды.
During Nkomo's detention, Chikerema went into exile first in Zambia where he was acting President of ZAPU. He argued for a referendum of all adults of Southern Rhodesia on whether it should have independence, and opposed the government's use of the House of Chiefs as a means of consulting African opinion. When Ian Smith's government increasingly threatened a unilateral declaration of independence, Chikerema declared the willingness of ZAPU to take up armed struggle, promising "a campaign of terror" in which "at first we will attack white farms in isolated areas, and with the arms we capture there, we will attack white homes in the towns". Following UDI, Chikerema took charge of ZAPU's guerrilla war.
ФРОЛИЗИ
1971 жылы ZAPU партиясы бөлініп, Чикерема оның орнына Зимбабвені азат ету фронты (FROLIZI) құрамына кірді. 1974 жылғы желтоқсанда Лусакадағы келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, Чикерема FROLIZI атынан ZAPU-дың Нкомосымен және Зимбабве Африка Ұлттық Одағының (ZANU) Ндабанинги Ситхолесімен бірге Абель Музорева басқаратын Африка Ұлттық Кеңесімен бірігу туралы келісімге қол қойды. Басқа көшбасшылардан өзгеше, Чикерема Родезияға оралған жағдайда тұтқындалуы, түрмеге қамалуы немесе өлім жазасына кесілуі мүмкін деген қорқынышпен эмиграцияда қалды. Осы себепті, Родезия үкіметі 1975 жылы келіссөздерге келіскенде, таңдалған орын Виктория сарқырамасы үстіндегі көпірдегі теміржол вагоны болды: вагон көпірдің ортасына қойылды, соның салдарынан Африка Ұлттық Кеңесінің (ANC) делегациясы Замбияда, ал родезиялықтар Родезияда болды. Келіссөздерден кейін көп ұзамай ANC ішіндегі келісім бұзылып, Чикерема Ситхоле мен Музорева тарапына шығып, Нкомо мен Роберт Мугабеге қарсы тұрды. 1976 жылғы ақпанда Чикерема қарулы күрес қайта басталуы мүмкін екенін мәлімдеді, Ұлыбританияның UDI-ден кейін Родезия үкіметіне қарсы әскер жібермеу арқылы жауапкершіліктен бас тартқанын және Родезияға жіберілген кез келген әскерге қарсы ANC күресетінін айтты.
In 1971 ZAPU split, with Chikerema joining instead the Front for the Liberation of Zimbabwe (FROLIZI). After the collapse of talks in Lusaka in December 1974, Chikerema on behalf of FROLIZI signed an agreement with Nkomo of ZAPU and Rev. Ndabaningi Sithole of the Zimbabwe African National Union (ZANU) to unite with the African National Council of Rev. Abel Muzorewa. Unlike the other leaders, Chikerema remained in exile fearing arrest and imprisonment or execution should he return to Rhodesia. Because of this, when the Rhodesian government agreed to talks in 1975, the venue chosen was a railway carriage on the bridge over the Victoria Falls: the carriage was placed in the middle of the bridge so that the ANC delegation was in Zambia while the Rhodesians were still in Rhodesia. Shortly after the talks the accord within the ANC fell apart with Chikerema siding with Sithole and Muzorewa against Nkomo and Robert Mugabe. In February 1976 Chikerema issued a press statement that the armed struggle was likely to resume, saying that the United Kingdom abdicated responsibility by failing to send troops against the Rhodesian government after UDI, and that any troops then sent to Rhodesia would be fought by the ANC.
Музоревамен одақ
Чикерема саяси жағынан Музореваға жақындай түсті. Ол Музорева құрған Біріккен Африка Ұлттық Кеңесінің бірінші вице-президенті болды және 1977 жылдың қыркүйегінде Родезияға оралуға рұқсат алды. Келесі айда өткен жиналыста ол Родезияда террористер жоқ, тек азаттық күрескерлері бар деп мәлімдеп, ақ нәсілді тыңдаушылардың арасында қызу пікір тудырды. Ол Мугабенің ZANU және Нкомоның ZAPU құраған Патриотикалық майданды сынап, Ұлыбританияны ZAPU-ны қолдауда айыптады. Чикерема 1978 жылғы ішкі келісім келіссөздеріне қатысып, көпшілік сайлаулы парламентте 28 орынды ақ нәсілді сайлаушыларға бөлу туралы ұсынысты қолдады. Иан Смит өзінің естеліктерінде оны "жағдайды қалыпқа келтіруге үнемі көмектесетін адам" деп сипаттады. Келісімге қол жеткен соң ол көпжарысты сайлаудан кейін де күресін жалғастырған партизандар "қатаң жазаланады" деді. Өтпелі үкімет кезінде ол Көлік және Энергетика министрі болып тағайындалды, бұл оның беделіне қарамастан, өте төмен лауазым еді; бұл кемсіту оның үкімет салаларының ешқайсысында кәсіби білімі болмауымен түсіндірілді. 1978 жылдың шілдесінде Ақпарат департаменті баспасөз мәслихатын өткізді, онда ZIPRA (ZAPU әскери қанаты) төрт министрді, оның ішінде Чикереманы өлтіру үшін жібергенін мәлімдеген адам пайда болды.
Increasingly, Chikerema grew politically close to Muzorewa. He became the first vice president of the United African National Council which Muzorewa had founded, and was allowed to return to Rhodesia in September 1977. At a meeting the next month he caused uproar among the white audience by arguing that there were no terrorists in Rhodesia, merely freedom fighters. He became highly critical of the Patriotic Front formed by Mugabe's ZANU and Nkomo's ZAPU, and accused the United Kingdom of supporting ZAPU. Chikerema participated in the internal settlement talks of 1978 and supported the proposal of reserving 28 seats for white voters in a majority rule Parliament. In his memoirs, Ian Smith remarks that he was "a constant source of help in bringing things back to sanity". When agreement was reached he said that guerrillas who continued fighting after the multi racial election would be "severely dealt with". During the transitional government, he was made co Minister for Transport and Power, a surprisingly lowly post given his stature; the apparent snub was explained by the fact that he lacked professional training in any of the areas of government. In July 1978 the Department of Information called a press conference at which a man appeared claiming to have been sent by ZIPRA (ZAPU's military wing) to assassinate four of the co Ministers, including Chikerema.
Медиа
Джеймс Чикерема және Реймонд Чинамора "Зимбабве өркендеуі" атты апталық азаттық күресі газетінің редакторлары болды.
James Chikerema together with Raymond Chinamora were the editors of a weekly liberation struggle newspaper called The Rise of Zimbabwe.
Кейінгі өмірі
1979 жылғы 29 маусымда Әбел Мүзорева премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін Чикерема Ассамблея палатасының жеті мүшесінен тұратын топты оның қатыгездік танытпауына байланысты алаңдаушылыққа бөледі. Олар Зимбабве Демократиялық партиясын құрып, өз орындарын сақтап қалу үшін сот арқылы күресуге мәжбүр болды. Ланкастер Хаузы келісімінен кейін Зимбабве Демократиялық партиясы 1980 жылғы сайлауға қатысты. Чикерема сайлау кампаниясы кезінде ZANU PF жақтастарының қорқытуына шағымданды және партиясы бірде-бір орын жеңе алмағанына өте қиналды. Бұл Чикереманың белсенді саяси мансабының аяқталуына әкелді, бірақ ол Зимбабведегі саяси жағдай туралы газеттердегі сұхбаттар арқылы пікір білдіруді жалғастырды. Ол "аға мемлекет қайраткері" мәртебесіне ие болды және көпшілік пікірге сәйкес келмегенімен, оның бұрынғы науқандарына сүйене отырып, оны зор құрметпен тыңдады. 1993 жылы ол саяси аренаға оралып, Зимбабве Форум партиясына (оның негізін қалаушы бұрынғы бас судья Энох Думбутшена) қосылды. 1995 жылғы сайлауда Форум партиясының 25 үміткері көзге түсе алмады. Оның меншігіндегі ферма партия құрылғаннан кейін көп ұзамай Зимбабве үкіметі тарапынан сатып алуға белгіленді, ал 2000 жылы ол өтемақысыз міндетті түрде сатып алынатын фермалар тізіміне енгізілді. Чикерема: "Менің ойымша, бұл Мугабе маған жасаған өшпенділік" деді. Чикерема жерді әділ түрде қайта бөлуді қолдайтынын мәлімдеді. Чикерема емделу үшін АҚШ-қа барғанда қайтыс болды.
On 29 June 1979 after Abel Muzorewa took over as Prime Minister, Chikerema led a group of seven members of the House of Assembly to split with him due to concerns about his lack of firmness. They formed the Zimbabwe Democratic Party, having to fight through the courts for their right to keep their seats. Following the Lancaster House Agreement, the Zimbabwe Democratic Party stood in the 1980 elections. Chikerema complained about intimidation by ZANU PF supporters during the campaign, and was distraught when his party failed to win any seats. That marked the end of Chikerema's active political career, but he continued to comment through newspaper interviews on the political situation in Zimbabwe. He attained the status of 'elder statesman' and while he was not necessarily in line with the majority view, he was listened to with considerable respect based on his previous campaigns. In 1993, he joined the Forum Party of Zimbabwe, (whose founder was ex Chief Justice Enoch Dumbutshena) re entering the political arena; the Forum Party's 25 candidates in the 1995 elections failed to make an impact. The farm he owned was designated for purchase by the Zimbabwe government soon after he formed the party, and in 2000 it was included in the list of farms to be compulsorily purchased without compensation. Chikerema remarked "As far as I'm concerned, it's Mugabe's vendetta against me". Chikerema made it clear that he supported orderly land redistribution if it was conducted fairly. Chikerema died in the United States, where he had gone for medical treatment.