Кіріспе
Когнитивтік психология тесті
Нүктелі зонд парадигмасы – когнитивтік психологтардың таңдамалы назарды бағалау үшін қолданатын тест. Эйзенк, МакЛеод және Мэтьюс (1987) және Мэтьюс (2004) бойынша, нүктелі зонд тапсырмасы тікелей 1981 жылы Христос Халкиопулос жүргізген зерттеулерге негізделген. Кейін Эйзенктің докторанты болған Халкиопулос бұл зерттеуді профессор Н. Ф. Диксонның жетекшілігімен UCL-де психология факультетінде оқып жүрген кезінде жүргізді. Ол дихотикалық тыңдау тапсырмасында екі құлаққа бір уақытта қауіпті және қауіпсіз ақпарат ұсынылғанда, бастапқыда естілу арнасында қауіпті дыбыстарға назар аударуды бағалау үшін қолданылатын естілу зонд парадигмасын енгізді. Халкиопулос бейтарап және эмоционалды сөздерге реакция уақытын өлшеу арқылы, естілу арналарында назар аудару және назар аудармау кезіндегі естілу зондтарына назар аудару бейімділігін көрсетті. Бұл әдісті кейіннен МакЛеод, Мэтьюс және Тата (1986) визуалды модальділікте қолданды, бұл нүктелі зонд парадигмасы деп аталды. Профессор Мэтьюс сұхбатында өз тобының зерттеулері мен Эйзенкпен ынтымақтастығы туралы айта келе былай деді: "Содан кейін Майкл Эйзенкпен байланыс орнатысты, және біз нүктелі зонд әдісі туралы идеяны оның студенті Христос Халкиопулостан алдық. Мен оны шынымен қызықты уақыт ретінде есімде сақтаймын" (Мэтьюс, Борковец, 2004, 13-бет). Халкиопулостың бастапқы зерттеулерін Эйзенк, МакЛеод және Мэтьюс (1987) сипаттаған, ал толық техникалық мәліметтер Эйзенк (1991) еңбегінде келтірілген. "Көп жағдайда нүктелі зонд парадигмасы, көңіл аудару бұзылыстары бар адамдарда қауіпті стимулдарға таңдамалы назарды бағалау үшін қолданылады. Бұл парадигма арқылы депрессия, посттравматикалық стресс бұзылысы және созылмалы ауырсыну сияқты басқа да бұзылыстардағы бейімділіктер зерттелді. Оң стимулдарға назар аудару бейімділігі, әлеуметтік қатысудың артуы, просоциалдық мінез-құлықтың күшеюі, сыртқы бұзылыстардың азаюы және эмоционалдық жабықпылықтың төмендеуі сияқты көптеген оң нәтижелермен байланысты."
The dot probe paradigm is a test used by cognitive psychologists to assess selective attention. According to Eysenck, MacLeod & Mathews (1987) and Mathews (2004) the dot probe task derives directly from research carried out by Christos Halkiopoulos in 1981. Halkiopoulos, later a doctoral student of Eysenck, carried out this research while he was a psychology undergraduate at UCL, under the supervision of professor N. F. Dixon. He introduced an attentional probe paradigm, which he initially used in the auditory modality to assess attentional biases to threatening auditory information, when threatening and non threatening information was presented simultaneously to both ears in a dichotic listening task Halkiopoulos demonstrated attentional biases by measuring reaction times to auditory probes following neutral and emotional words in the attended and the unattended channels. This method was subsequently used in the visual modality by MacLeod, Mathews and Tata (1986) in what came to be known as the dot probe paradigm. As professor Mathews puts it when in an interview he discusses his team's research and his collaboration with Eysenck: "Then Michael Eysenck made contact, and we picked the idea for the dot probe method from his student, Christos Halkiopoulos. I certainly remember that being a really fun time" (Mathews in Borkovec, 2004, p.13). Halkiopoulos's initial research is described by Eysenck, MacLeod and Mathews (1987) and, in some more technical detail, by Eysenck (1991). "In many cases, the dot probe paradigm is used to assess selective attention to threatening stimuli in individuals diagnosed with anxiety disorders. Biases have also been investigated in other disorders via this paradigm, including depression, post traumatic stress disorder and chronic pain. Attention biases toward positive stimuli have been associated with a number of positive outcomes such as increased social engagement, increased prosocial behavior, decreased externalizing disorders, and decreased emotionally withdrawn behavior.
Процедура және әдіс
Нүктелі зонд тапсырмасы кезінде қатысушылар компьютер экранының алдында отырады және экран ортасындағы бекіту крестіне қадала қарауға шақырылады. Экранның екі жағында екі стимул пайда болады, олардың бірі бейтарап, ал екіншісі қауіпті. Стимулдар белгілі бір уақытқа (көбінесе 500 мс) көрсетіледі, содан кейін бұрынғы стимулдардың бірінің орнында нүкте пайда болады. Қатысушыларға осы нүктенің орнын мүмкіндігінше жылдам, пернетақта немесе жауап беру құрылғысы арқылы көрсету тапсырылады. Компьютер автоматты түрде реакция уақытын өлшейді. Бекіту кресі бірнеше секундқа қайтадан пайда болады, содан кейін цикл қайталанады. Қауіпті стимулдың бұрынғы орнында пайда болған нүктеге тез реакция беру қауіпке сезімталдық деп түсіндіріледі.
Клиникалық қолданыстар
Зерттеушілер соңғы уақытта назар аудару қабілетін қайта жаттықтыру үшін нүктелі зонд тапсырмасының өзгертілген нұсқасын қолдана бастады. Бұл нұсқада зонд әрқашан бейтарап стимулдарды немесе әрқашан маңызды стимулдарды алмастырады. Бірнеше тәжірибе барысында маңызды стимулдарға назар аудару бейімділігі азайтылуы мүмкін (егер бейтарап стимулдар алмастырылса) немесе күшейтілуі мүмкін (егер маңызды стимулдар алмастырылса). Назар аудару қабілетін қайта жаттықтырудың осы әдісі назар аударуды қайта жаттықтыру деп аталады.
Нүктелі зонд тапсырмасын қолданатын кейбір зерттеулер
Халкиопулос, К. (1981). Психодинамикалық танымдық психологияға қарай. Жарнамаланбаған бакалавр диссертациясының қолжазбасы, Лондон университетінің колледжі, Лондон, Ұлыбритания. PDF
MacLeod, C., Mathews, A. M., & Tata, P. (1986). Эмоционалдық бұзылыстарда назар аударудың бұрылысы. Аномальды психология журналы, 95, 15–20.
Amin, Z., Constable, R. T., & Canli, T. (2004). Тоқтап тұру зонды тапсырмасындағы жеке тұлғаның функциясы ретінде валентті стимулдарға назар аударудың бұрылысы. Жеке тұлғаны зерттеу журналы, 38, 15–23.
Bradley, B. P. (1998). Қауіпті бет-әлпеттерге назар аударудың бұрылысы және алаңдаушылық: Стимул ұзақтығын басқару.
Mogg, K., & Bradley, B. P. (1999). Шектеулі хабардарлық жағдайында ұсынылған қауіпті бет-әлпеттерге назар аудару. Таным және эмоция, 13, 713–740.
Mather, M., & Carstensen, L. L. (2003). Қартаю және эмоционалды бет-әлпеттерге назар аударудың бұрылысы. Психологиялық ғылым, 14, 409–415. PDF
MacLeod, C., Mathews, A. M., & Tata, P. (1986). Attentional bias in emotional disorders. Journal of Abnormal Psychology, 95, 15 20. Amin, Z., Constable, R. T., Canli, T. (2004). Attentional bias for valenced stimuli as a function of personality in the dot probe task. Journal of Research in Personality, 38, 15 23. Bradley, B. P. (1998). Attentional Bias for Threatening Facial Expressions in Anxiety: Manipulation of Stimulus Duration. Mogg, K, & Bradley, B. P. (1999) Orienting of attention to threatening facial expressions presented under conditions of restricted awareness. Cognition and Emotion, 13, 713 740. Mather, M., & Carstensen, L. L. (2003). Aging and attentional biases for emotional faces. Psychological Science, 14, 409 415. PDF