Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Перудегі темір жол көлігінің шолуы
Overview of rail transport in Peru
Перудегі темір жол көлігінің тарихы сан алуан. Перу темір жол көлігі ешқашан толыққанды желі құрмаған, көбінесе жағалаудан ішкі аймақтарға қарай созылған, жолаушылар емес, жүк тасымалына бағытталған жекелеген тарамдардан тұрады. Көптеген перуандық темір жолдардың құрылысы АҚШ кәсіпкерлері Генри Мейггс және У.Р. Грейс компаниясына берілген келісім-шарттарға байланысты, бірақ Перудің таулы жер бедері кеңейтуді қиындатты және сақталған көптеген тарамдардың салынуы XX ғасырға дейін созылды. Бу локомотивтерінің кезеңінде оны пайдалану да қиындықтарға толы болды. Сонымен қатар, Польшадан шеттетілген инженер Эрнест Малиновский Кальяо мен Уанкайо арасындағы Орталық Транс-Анд темір жолы жобасында өзін таныстырды. 1880-жылдардың аяғында Орталық және Оңтүстік темір жолдары, сондай-ақ басқа да маңызды темір жолдар, Лондон тіркелген және америкалық Майкл мен Уильям Р. Грейс бақылауындағы Перу корпорациясына қарасты. 1972 жылы олар мемлекеттік Empresa Nacional de Ferrocarriles del Perú (ENAFER) болып ұлттықтандырылды, бірақ 1999 жылға дейін оператор ретінде сақталды, содан кейін көптеген тарамдар жекешелендірілді. Қазіргі таңда жолаушылар тасымалы тек тарамдардың шағын бөлігінде ғана жүзеге асырылады. Тачна-Арика темір жолы Чилимен шекараны кесіп өтеді, күніне екі рет – таңертең және кешкі сағаттарда қатынайды. Оңтүстік темір жолы Титикака көлі арқылы кемемен Боливиямен байланыс құрады.
Rail transport in Peru has a varied history. Peruvian rail transport has never formed a true network, primarily comprising separate lines running inland from the coast and built according to freight need rather than passenger need. Many Peruvian railroad lines owe their origins to contracts granted to United States entrepreneurs Henry Meiggs and W. R. Grace and Company but the mountainous nature of Peru made expansion slow and much of the surviving mileage is of twentieth century origin. It was also challenging to operate, especially in the age of the steam locomotive. Also Ernest Malinowski, Polish engineer in exile distinguished himself in the Central Trans Andean Railway project which runs from Callao to Huancayo. In the latter part of the 1880s, the principal public railways, the Central and Southern, with others, passed to the control of the Peruvian Corporation, registered in London and controlled by Americans Michael and William R. Grace. In 1972 they were nationalized as Empresa Nacional de Ferrocarriles del Perú (ENAFER), but this survived as an operator only until 1999 when most surviving lines were privatized. Regular passenger traffic now operates over only a small proportion of the mileage. The Tacna Arica Railway crosses the boundary with Chile, running twice daily, once in the morning and once in the late afternoon. The Southern Railway provides connection with Bolivia by ship across Lake Titicaca.
Негізгі бағыттар
Орталық темір жол, Ferrocarril Central del Perú (FCC), Перудегі алғашқы темір жолды қамтиды, ол 17 мамыр 1851 жылы ашылды және Тынық мұхиты порты Кальяо мен астана Лиманының арасын байланыстырды (стандартты өлшемде). Бұл темір жол Кальяо – Лима – Ороя темір жолына дейін кеңейтілді, ол 1878 жылы Чиклаға дейін жетті. Бастапқы мердігер Генри Мейггс, ал инженер – Эрнест Малиновски, оған Эдвард Ян Хабич көмектесті. 1893 жылы Ла-Орояға, ал 1908 жылы Хуанкайоға жетті. Тибеттегі Цинцзян темір жолы ашылғанға дейін бұл әлемдегі екінші биік темір жол болатын, Галера саммитінің туннелі Мейгс тауының астында және Галера станциясы теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Оның құрылысында көптеген тік өрлеулер мен болаттық көпірлер сияқты құрылыс шешімдері қажет болды. 1999 жылдан бері Питтсбургте тіркелген Railroad Development Corporation компаниясы арқылы Ferrocarril Central Andino (FCCA) (оның техникалық қызмет көрсетуші компаниясы Ferrovias Central Andina (FVCA) ) ретінде жұмыс істейді. Тұрақты жолаушылар тасымалы жоқ, бірақ Лима Деспарадос станциясынан экскурсиялар ұйымдастырылады. 1955 жылдың сәуірінде Орталық темір жолы Ла-Симадан Морокоча тармағына (теңіз деңгейінен жоғары) Вулкан кенішіне дейін созылатын жаңа желі ашты, ол сол кездегі әлемдік рекордтық биіктікке жетті. Бұл тармақ және жаңа желі кейіннен жолаушылар тасымалы үшін жабылды. Орталық темір жолы 1904 жылы рұқсат етілген (инженері – Чарльз Вебер) Хуанкайо – Хуанкавелика темір жолымен ұзартылды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмыс тоқтап, 1926 жылға дейін толық ашылмады (3 фут өлшемде). Желіні Тынық мұхитының жағалауына дейін ұзарту жұмыстары жалғасты, бірақ аяқталған жоқ. Кейіннен провинциялық үкімет бақылауына өткеннен кейін, 2006 жылдың маусымында Перу үкіметі FCCA-ның желіні (1919 жылға дейін жоспарланғандай) қайта құруына келісім берді. 16 айға созылатын 33 миллион АҚШ доллары тұратын жобаны үкімет және Латын Америкасы мен Кариб теңізінің даму банкі CAF бірлесіп қаржыландыруға тиіс болды. Ла-Орояда Орталық темір жолымен байланысатын Серро-де-Паско темір жолы 1904 жылы Серро-де-Паско ауданындағы кен өндіруіне арналған стандартты өлшемде ашылды. Кускодан 3 фут өлшемді Ferrocarril Santa Ana (Ferrocarril Cuzco á Santa Ana) (инженері – Мауро Вальдеррама) 1907 жылы рұқсат етілді, бастапқыда 2 фут 6 дюйм өлшемде, бірақ алғашқы бөлігі 1920 жылдардың басына дейін ашылмады. 1928 жылы Агуас-Калиентеске дейін ұзартылды және 1931 жылы үкіметтік бақылауға өтті. Кейіннен Квиллабамбаға дейін кезең-кезеңмен ұзартылды (1978 жылы жетті), бірақ Эль-Ниньо әсерінен болған жер көшкінінен кейін 1998 жылы Hidroelectrica-дан тыс жерде тастап кетілді. Қазір PeruRail және Inca Rail компаниялары басқарады және Мачу-Пикчуға келушілер үшін жалғыз қол жетімді құрал болып табылады. 2010 жылдың басында жер көшкінінен зардап шекті. 1856 жылы Таcна – Арика темір жолы аяқталды. Тынық мұхиты соғысынан кейін ол және оның айналасындағы аумақ Чилиге өтті. 1929 жылы келісімге қол жеткізілгеннен кейін Тачна бөлігі Перуға қайтарылды, ал Арика порты Чилиде қалды. Британдық концессия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Перу үкіметіне қайтарылды. Желі бірнеше ондаған жылдар бойы жолаушылар мен жүк тасымалы үшін ашық болды, Тачна станциясында мұражай жинағы бар. Соңында, 2016 жылы желі қайта ашылды және күніне екі рейс ұсынады.
The Central Railway, Ferrocarril Central del Perú (FCC), incorporates the first railway in Peru opened on May 17, 1851, linking the Pacific port of Callao and the capital Lima ( of standard gauge). This was expanded to form the Callao, Lima & Oroya Railway, opened to Chicla by 1878, the original contractor being Henry Meiggs and engineer being Ernest Malinowski assisted by Edward Jan Habich. The line reached La Oroya by 1893 and Huancayo in 1908. It is the second highest railway in the world (following opening of the Qingzang railway in Tibet), with the Galera summit tunnel under Mount Meiggs at and Galera station at above sea level, requiring constructional feats including many switchbacks and steel bridges. Since 1999 it has been operated as the Ferrocarril Central Andino (FCCA) (with its associated maintenance company Ferrovias Central Andina (FVCA)) by the Pittsburgh registered Railroad Development Corporation. There is no regular passenger traffic but excursions are operated from the Lima Desamparados station. In April 1955 the Central Railway opened a spur line from La Cima on the Morococha branch ( above sea level) to Volcán Mine, reaching an (at the time) world record altitude of Both branch and spur have since closed to traffic. The Central is extended by the Ferrocarril Huancayo Huancavelica which was authorised in 1904 (engineer: Charles Weber) but work was interrupted during the World War I and it was not opened throughout ( of 3ft gauge) until 1926. Work was continued but never completed on extending the line to the Pacific coast. After a period under provincial government control it was agreed in June 2006 by the Peruvian government that FCCA should go ahead with converting the line to (as had in fact been intended prior to 1919). Estimated to take 16 months, the US$33m project was to be funded jointly by the government and CAF – Development Bank of Latin America and the Caribbean. Also connecting with the Central, at La Oroya, is the Cerro de Pasco railway opened in standard gauge form in 1904 to serve ore mining in the Cerro de Pasco district. From Cuzco, the 3ft gauge Ferrocarril Santa Ana (Ferrocarril Cuzco á Santa Ana) (engineer: Mauro Valderrama) was authorised in 1907, originally at 2ft6in gauge, but the first section was not opened until the early 1920s. It was extended to Aguas Calientes in 1928, passing to government control in 1931. Although further extended in stages through to Quillabamba (reached in 1978), landslides (attributed to effects of El Niño) caused it to be abandoned beyond Hidroelectrica in 1998. It is now operated by PeruRail and Inca Rail, and forms the only means of access for visitors to Machu Picchu. At the beginning of 2010 it was cut by landslides. The isolated Ferrocarril Tacna á Arica was completed in 1856. Following the War of the Pacific it and the surrounding territory passed to Chile; after a settlement in 1929 the Tacna end of the line was returned to Peru while the port of Arica remained in Chilean hands. The British concession for the line reverted to the Peruvian government during World War II. The line remained open for both passengers and freight for several decades, with a museum collection at Tacna station. Finally, in 2016 the line was reopened, offering two services daily.
Tren de la Costa (Жар жол)
Суллана және Ика қалалары арасында, Лима арқылы Панамерикан тас жолымен қатар жүретін Tren de la Costa аталған аймақтық теміржол желісі жоспарлануда.
A regional rail line, referred to as Tren de la Costa is planned, paralleling the Pan American Highway between the cities of Sullana and Ica, via Lima.
Басқа желілер
Перудегі ең жаңа темір жол – 1959 жылы Оңтүстік Перу мыс корпорациясының Токепала ашық карьерінен Ило портына дейін салынған, ал кейіннен Куахоне кеніштеріне, көбінесе туннельдер арқылы, және Писко провинциясында тармақтары созылған стандартты кеңдіктегі желі. Орталық Анд таулы айманындағы Уанкайо қаласында "Метро Ванка" жеңіл темір жолының құрылысы басталған, бірақ жоба аяғында тоқтап қалды.
The newest railway in Peru is a standard gauge line opened in 1959 by the Southern Peru Copper Corporation from its opencast mine at Toquepala to the port of Ilo with a later branch largely in tunnel to its workings at Cuajone. and in Pisco Province. A light railway Metro Wanka was partially constructed in the central Andean city of Huancayo but the project eventually failed.