Кіріспе
Америкалық Екінші дүниежүзілік соғыстағы ауыр бомбалаушылардың тактикалық құрамы
Жауынгерлік тізбек – АҚШ Әскери Әуе күштерінің Екінші дүниежүзілік соғысында қолданған ауыр (стратегиялық) бомбалаушылардың тактикалық құрамы. Жауынгерлік тізбек "эшелонды құрам" деп те аталды. Оның қорғаныс мақсаты – бомбалаушылардың қару-жарағының оттық күшін шоғырландыру, ал шабуылда – нысанаға бомбаларды жинақы түрде тастау. Бұл тұжырымды Англиядағы 305-ші бомбалау тобының командирі, полковник Кертис Е. Лемей ойлап тапты. Дегенмен, 8-ші Әуе күштері 1942 жылдың 17 тамызындағы алғашқы бомбалау миссиясынан бастап әртүрлі тактикалық құралымдармен тәжірибе жүргізді, олардың бірнешеуі де "тізбектер" деп аталды. Лемей тобы 1942 жылдың желтоқсан айында "сүйір ұшы бар" жауынгерлік тізбекті жасады, және бұл құрам содан кейін пайда болған жауынгерлік тізбектердің көптеген түрлерінің негізі болды. Бұл құрам бомбалаушылардың көптеген қару-жарақтарының ату аймағын шектеді. 8-ші Әуе күшінің алғашқы екі ауыр бомбалау тобы Солтүстік Африкаға ауыстырылды және қазан және қараша айларында олардың орнына төрт жаңа B-17 тобы (306-шы, 91-ші, 303-ші және 305-ші топтар) және екі B-24 Liberator (44-ші және 93-ші топтар) келді, олардың әрқайсысы өз құралымдарымен тәжірибе жүргізді. Олардың алғашқы миссияларында көптеген техникалық ақаулар болды ("тоқтатулар"), бұл тиімді схемаларды әзірлеуге кедергі келтірді. 1942 жылдың қарашасынан соғыс аяқталғанға дейін жағдайдың өзгеруіне байланысты жауынгерлік тізбектің әртүрлі конфигурациялары қабылданды, әсіресе, бомбалаушылардың нашар алдыңғы оттық күшіне қарсы бағытталған неміс тактикасы өзгерді. 305-ші топ 18 ұшақтың "сүйір ұшы бар" құрамын енгізді, онда ұшақтар элементтер ішінде және эскадрильялар топ ішінде күнге қарай төмен орналастырылды. Бұл жоғарыдағы ұшақтағы қару-жарақ операторларына төмендегі ұшақты соқырлықсыз көруге мүмкіндік берді. Алдыңғы жағынан қарағанда құрам баспалдақтарға ұқсады, ал бүйірден және жоспардан қарағанда – сүйір ұшқа ұқсайды. Бұрынғы топтық құралымнан айырмашылығы, онда жетекші бомбалаушы ең төменгі позицияда ұшқан, енді ол құрамның ортасына тік орналастырылды. 305-ші топ 1942 жылдың 6 желтоқсанында Лилль қаласына жасалған миссияда бұл құрамды сәтті сынап көрді, және ол бірден қалған үш B-17 тобы тарапынан қабылданды. 1943 жылы жауынгерлік тізбектерді ұйымдастыру үшін ерекше бояу схемалары бар ескі бомбалаушылар – құрастыру ұшақтары пайдалануға берілді. Бұл ұшақтар соғыс бойы қолданыла берді, тіпті басқа да технологиялық жетістіктер пайда болғаннан кейін де.
Қанат қораптары
Ұрыс қорабы бастапқыда ұшақ тобының айналасында жасалған болса да, ол "жауынгерлік қанатта" бірге ұшатын үш топтың құрамына енді, олардың барлығы ортада жетекші бомбашы (немесе бомбашы топтамасы) және екі бомбашы (немесе топтамалар) бірден V пішінде, бірі жоғары, бірі төмен, ортаға жақын орналасып, өзара қорғаныс үшін жақын болды. Жаңа ұрыс қораптары қолданыла берді, бірақ топтар көлденең бағанаға орналастырылды және олардың шабуылға ұшырау қаупін азайту үшін биіктігі жоғарылатылды. Бұл артта қалған құрылымдарға әкелді, бұл қорғаныс тактикасына да, бомбалаудың тиімділігіне де әсер етті. 54 ұшақтың "қанат қорабы" (негізінен үш 18 ұшақтық қорап топтық қорапқа ұқсас) бас-аяқ шабуылдарға қарсы қорғаныс атысын қамтамасыз ету қажеттілігінен пайда болды. Формациялар топтастырылып, эскадрильялар күн сәулесінен алыстатылып, топтар қарама-қарсы бағытта топтастырылып, қанатты қораптар жинақталды. 1943 жылдың мамырына дейін 8-ші әскери-әуе күшінде (AF) тек төрт B-17 бірлігі болғандықтан, құрама топтар әртүрлі топтардың эскадрильяларын біріктіру арқылы құрылды немесе төртінші топ қанатты қорапқа қосылып, ромб пішіндес қорап жасалды. Соңғысы қанаттың артында ұшып, Люфтваффенің формациялардың шеттеріне шабуыл жасау тактикасына бейімделді. Қанат қорабы көбінесе тік бойда 914 метрге, тереңдігі 2134 метрге, ені 610 метрге созылып, оны күтіп ұстау қиын болды. Бізге бомбалар құлаған жерде B-17 ұшағы орналаспаған. Кейінгі суреттерде B-17 ұшағының сол жақ тұрақтандырғышы жоғарыдан түсірілген 500 фунттық бомбамен қиратылған. Ұшақ тік құлап, бақылаудан шығып, жоғалып кетті. Бұрын айтқандай, бомбалардың құлынды болу үшін 500 метр немесе одан да көп жерге құлап түсуі керек еді". 1943 жылдың жазында 8-ші әскери-әуе күшінің (BG) ұшқышы Ричард Райли Джонсон 8-ші әскери-әуе күшінің саны 16 топқа дейін, ал B-24-тердің саны 4 топқа дейін ұлғайғанын хабарлады, ал келесі маусымға қарай 39 топқа дейін өседі. Ауыр бомбардировщик топтарының ұйымдастыру кестесі мен жабдықтары 35-тен 62 ұшаққа дейін артты, 1943 жылдың күзінде жаңа бомбардировщиктердің көптеп келуі басталды, және көптеген топтар бір миссияда екі топтық қорапты ұшқандықтан, құрама топтарды пайдалану тоқтатылды. 8-ші әскери-әуе күшінің B-17 ұшақтары қолданған 54 ұшақтық қанатты жауынгерлік қорабы формацияны ұстап тұру үшін жаттығу мен тәртіпті қажет етті. Алдыңғы бомбашылардың құйындылығы да формацияны сақтап қалудың қиындығын арттырды. Дегенмен, 54 ұшақтық қорап ұшақтарға қарсы қорғану үшін 700-ден астам ауыр калибрлі қорғаныс пулеметтерін ұстап тұруға қабілетті болды. 1944 жылдың мамыр айында зениттік артиллерия үлкен қауіпке айналған кезде 36 ұшақтық қорап әлдеқайда еркін құрылымда қайта жандандырылды және маңызды ұрыс қарсылығы күтілген күндерден басқа соғыстың соңына дейін стандартқа айналды.
In the summer of 1943 the Eighth expanded in size to 16 groups of B 17s and 4 of B 24s, and by the following June would grow to 39 groups. The table of organization and equipment for heavy bombardment groups was increased from 35 to 62 planes with a huge influx of new bombers beginning in the autumn of 1943, and the use of composite groups was discontinued as many groups flew two group boxes on a single mission. The 54 plane wing combat box used by the Eighth's B 17s required both practice and discipline to maintain formation. Turbulence from leading bombers added to the difficulty of maintaining formation. The 54 plane box is capable of fielding upwards of 700 heavy calibre defensive machine guns in total to serve as a formidable defense against fighters, however. As flak became the greater threat in May 1944, the 36 plane box was resurrected in a much looser formation and became the standard through the remainder of the war except on days when significant fighter opposition was anticipated.
Топтық ұрыс қорабының түзетулері
1943 жылдың қазан айында алғашқы радармен басқарылатын "Патфайндер" тобы жұмыс істей бастады, бұл қолайсыз ауа райы жағдайында бомбалауды оңтайландыру үшін ықшам 36 ұшақтың тобын қажет етті. Бұл бастапқыда эскадрилья құрамындағы үш ұшақтың элементтерінің санын екіден төртке дейін екі есеге көбейту арқылы және соқтығысудан сақтау үшін элемент ішіндегі үш ұшақты да бірдей биіктікте орналастыру арқылы іске асырылды. Бомбалау үлгісін одан әрі қысқарту үшін, алмас формациясындағы төрт 9 ұшақты эскадрильяны пайдалану арқылы құралым өзгертілді. 1944–1945 жылдардың қысында, зениттік артиллериядан болатын шығындарды азайту басымдыққа ие болды. 27 ұшақтың қорабы 1945 жылдың барлық кезеңінде B-17 үшін стандартты болып қалыптасты, бір снарядтың жарылуынан формацияға қатысты ауыр зақымды болдырмау үшін көлденең бағытта кеңірек таратылды. Сонымен қатар, қанаттағы ұшқыштар элемент жетекшілеріне жақынырақ ұшып, тік бойынша 750 фут (229 м), алдыңғы жағынан 198 метр және көлденең бағытта 1170 фут (357 м) көлемдегі қорап құрды. Бұл соңғы нұсқа зенитшілерге кішкентай нысана ұсынды, өте жақсы бомбалау үлгілерін жасады және ұшу мен басқару оңай болды. Бірінші бөлімнің орталық эскадрильясы ("Able Box" деп аталды) топ жетекшісін қамтитын алты ұшақтың біріктірілген құрамы болды, ал оның қанатында жетекшінің орынбасары ұшты. "Able Box" эскадрильясының қалған төрт ұшағы сол миссияға тағайындалған екі эскадрильядан алынған, ал алты бомбалаушы екі "V" формациясында, бірінен соң бірі және төменгі биіктікте орналастырылған. Бас эскадрильяның әр жағында "Baker Box" (оң жақта) және "Charlie Box" (сол жақта) деп аталатын жеті бомбалаушы қорабы болды, әр қорап бір эскадрильяның бомбалаушыларынан тұрды, сондай-ақ үштен, әр эскадрилья қорабының ортаңғы артқы (алтыншы позициясы) орнында ұшатын қосымша бомбалаушымен және "Құйрық соңы Чарли" деп аталды. Бұл жетінші позицияны әдетте эскадрильяның ең тәжірибесіз экипажы ұшып, жауынгерлік шабуылдарға осал болды, сондықтан оны "қабір бұрышы" немесе "Пурпур жүрек бұрышы" деп атады. Топтың екінші бөлімі бірдей конфигурацияланған, тек оның қораптары "Dog", "Easy" және "Fox" деп аталды. Қораптың әр позициясы нөмірленген, сондықтан топ жетекшісі "Able One" позициясында ұшты, ал сол жақ артқы эскадрильяның "Tail end Charlie" ұшқышы "Fox Seven" позициясында болды. Екінші бөлім бірінші бөлімнен шамамен 152 метр төмен ұшты. Көлденең бағытта кең болғандықтан, алты қораптық құрылым ықшам болмады, ұшу қиын болды және осылайша бомбалаудың дәлдігі төмен болды. Он бесінші әуе армиясы 1944 жылдың жазында бомбалаудың дәлдігін арттыру үшін алмас формациясын қабылдады, бірақ бұл зениттік артиллериядан шығындарды арттырудың жағымсыз салдарына да әкелді. Бұл формация қораптардың санын алтыдан төртке дейін азайтты, әрқайсысында үш ұшақтың үш элементі және "Tail end Charlie" болды. Алты қораптық формациядағыдай, арттағы элементтер жоғары жетекшіден төмен қарай жиналды, ал төртінші қораптың ("Dog Ten") "Tail end Charlie" әлі де "Пурпур жүрек позициясы" деп аталды.