Олешичи: Тарихы мен халқы

Кіріспе

Олешичи (Олешичи) – Польшаның Субкарпат воеводиясындағы шағын қала, 3 089 тұрғыны бар (2009 жылғы 2 маусым).

Тарих

Олешице тарихы 15 ғасырдың басына, ауыл Польшаның Русь воеводствосына тиесілі болған кезге жатады. Ол алғаш рет 1431 жылғы құжаттарда Хелешице ретінде тіркелді; оның аты сондай-ақ Олиэшице, Олечице және Олешице деп те жазылған, және бұл атау, мүмкін, Олех немесе Олесь есімінен шыққан. 1458 жылы ауылдың иелері Рамза әулеті ағаштан Рим-католик шіркеуін салды. 1570 жылы Олешице Русь воеводасы Иероним Сиеневскийдің меншігіне өтті, ол 1576 жылы Магдебург құқығына негізделген Иеронимов қаласын құрды. Қала бұрыннан бар ауыл мен сарайдың арасында орналасқан, ал оның жарғысын король Стефан Баторий 1578 жылғы 26 ақпанда бекітті. Иеронимов атауы сирек қолданылды, ал 17 ғасырдың ортасына қарай ол жоғалып, ежелгі Олешице атауы қайта қолданысқа енді. 17 ғасырдың ортасында Иеронимов/Олешицеде 107 үй және 1000-нан астам тұрғын болды, католик және православие шіркеулері жұмыс істеді. 18 ғасырдың басында Олешице ақсүйек Сиеневский әулетінің негізгі орталығына айналды: 1706 жылы мұнда тәж гетманы Адам Николай Сиеневский мен саксон елшісі Шпигельдің құпия кездесуі өтті. Ғасырлар бойы Олешицеге қырым татарлары (1498, 1624, 1672) жиі шабуыл жасап, қиратып жіберді, Запорожье казақтары (1610, 1629, 1648) шапты, өрттерге оранды (1710, 1726), сондай-ақ оның халқы обадан (1626, 1641) қырылды. 1731 жылы Олешице Чарторыски әулетінің меншігіне өтті. Польшаның бөлінісінен кейін қала Австрияның Галициясына (1772–1918) қарасты, бірақ Дзялинский, Потоцкий, Потулицкий және Сапиеха отбасыларының жеке меншігі болып қалды. 1880 жылы Олешице қала құқығынан айырылды. Екінші Польша Республикасында Олешице Львов воеводствосының құрамына кірді. 1938 жылы оның халқы 3500 адамды құрады, оның ішінде поляктар (920), украиндар (860) және еврейлер (1700) болды. Ауылды 1939 жылғы 12 қыркүйекте Вермахт басып алды. Бірнеше күннен кейін Олешице ауданында алға жылжыған неміс әскері мен польшалық 21-ші таулық жаяу әскер дивизиясы арасында қызу шайқас болды, оның салдарынан генерал Йозеф Кустрон қаза тапты (16 қыркүйек). Немістердің Олешицеде болуы қысқа ғана болды, өйткені 20 қыркүйекте ауылды Кеңес Армиясы басып алды. 15 қарашада Олешице Украина КСР-нің құрамына қосылды, ал ауылдан солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде неміс-кеңес шекарасы белгіленді (Молотов-Риббентроп келісіміне де қараңыз). 1941 жылғы маусымда НКВД жергілікті түрмеде ұсталған бірнеше тұтқынды өлімге жіберді (НКВД тұтқындарын өлтіру туралы мәліметтерге қараңыз). 1942 жылғы қарашада немістер Олешицеден 2000-нан астам еврейді 1942 жылғы 8 қазанда құрылған Любачов геттосына көшірді. Бір дереккөз бойынша, қараша айының соңына дейін осы еврейлердің шамамен 1000-ы Бельзек өлім лагеріне жіберілді. 1943 жылғы қаңтарда Любачов геттосы таратылғаннан кейін көптеген еврейлер қашып, Олешице және оның айналасында жасырынды. 1943 жылғы қаңтардан наурызға дейін Олешице мен көрші ауылдардан 127 еврей еврей зиратында өлім жазасына кесілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ауыл мен оның аймағы Украиналық көтеріліс армиясының (УПА) әрекеттеріне ұшырады, ол 1945 жылғы 5-6 қыркүйек күндері түнде Олешицеге теміржол станциясымен шабуыл жасады. Украиналық ұлтшылдарды польша армиясы батальоны жеңіп шықты, бірақ оған дейін олар бірнеше үйді өртеп жіберді.

The history of Oleszyce dates back to the early 15th century, when the village belonged to Poland's Ruthenian Voivodeship. It was first mentioned in documents from 1431, as Heleschicze; its name was also spelled as Olieschicze, Oleczyce and Olessicze, and probably comes from male name Olech or Olesz. In 1458, a wooden Roman Catholic parish church was built here by the Ramsza family, owners of the village. In 1570, Oleszyce became property of Voivode of Ruthenia, Hieronim Sieniawski, who in 1576 established here a town named Hieronimow, based on Magdeburg rights. The town was located between the already existing village, and a manor house, and its charter was confirmed by King Stefan Batory on February 26, 1578. The name Hieronimow was seldom used, and by mid 17th century, disappeared, replaced by ancient name Oleszyce. In the mid 17th century, Hieronimow/Oleszyce had 107 houses and over 1000 residents, with Catholic and Orthodox churches. In the early 18th century, Oleszyce became main center of properties of the noble Sieniawski family: here, in 1706, a secret meeting between Crown Hetman Adam Mikolaj Sieniawski and Saxon envoy named Spiegel took place. Across centuries, Oleszyce was frequently raided and destroyed by Crimean Tatars (1498, 1624, 1672), Zaporozhian Cossacks (1610, 1629, 1648), burned in fires (1710, 1726), its population was also decimated by plagues (1626, 1641). In 1731, Oleszyce became property of the Czartoryski family. After the Partitions of Poland, the town belonged to Austrian Galicia (1772–1918), but remained private property of the families of Dzialynski, Potocki, Potulicki and Sapieha. In 1880, Oleszyce lost its town charter. In the Second Polish Republic, Oleszyce was part of Lwow Voivodeship. In 1938, its population was 3500, divided between Poles (920), Ukrainians (860), and Jews (1700). The village was captured by the Wehrmacht on September 12, 1939. A few days later, heavy fighting between the advancing Germans and retreating Polish 21st Mountain Infantry Division took place in the area of Oleszyce, in which General Jozef Kustron was killed (September 16). German presence in Oleszyce was short, as on September 20, the village was occupied by the Red Army. On 15 November, Oleszyce was annexed to the Soviet Union as part of the Ukrainian SSR, and German Soviet boundary was established a few kilometers north of the village (see also Molotov–Ribbentrop Pact). In June 1941, the NKVD murdered a number of prisoners, kept in the local castle (see NKVD prisoner massacres). In November 1942, the Germans displaced more than 2.000 Jews from Oleszyce to the Lubaczow ghetto, established on October 8, 1942. According to one source, about 1.000 of these Jews were sent to the Belzec death camp before the end of November. After the liquidation of the Lubaczow ghetto in January 1943, many Jews ran away and went into hiding in Oleszyce and its surroundings. From January until March 1943, more than 127 Jews from Oleszyce and neighboring villages were executed in the Jewish cemetery. After World War II, the village and its area was affected by the activities of the Ukrainian Insurgent Army, which in the night of September 5/6, 1945, attacked Oleszyce with the rail station. Ukrainian nationalists were defeated by Polish Army battalion, but before that happened, they managed to burn down several houses.