Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франценфест – Италияның солтүстігіндегі Оңтүстік Тироль аймағындағы коммуна және ауыл. Оның аты 1833-1838 жылдары салынған ірі Франценфест бекінісінен шыққан, ал Франценфест станциясы маңызды теміржол түйіні ретінде танымал.
Franzensfeste (; forˈtettsa) is a comune and a village in South Tyrol in northern Italy. It is named after the large Franzensfeste Fortress erected from 1833 to 1838 and Franzensfeste station is also known as an important railway hub.
География
Франценфест Оңтүстік Випптал аңғарында, Эйсак өзенінің жанында, Стерзингтен оңтүстікке және Бриксеннен солтүстікке қарай орналасқан. Елді мекен аңғардың батыс жағында, Sachsenklemme тарлығында, ені небары бірнеше жүз метрді құрайтын жерде, Бреннер темір жолымен және SS12 мемлекеттік тас жолымен бірге орналасқан. Ал сол жағында биік орналасқан A22 автострадасы (Бреннер тас жолы) көлдің солтүстік бөлігінен өтіп, қарсы беттегі туннельге кіреді; мемлекеттік тас жол теміржол станциясының жанындағы Эйсак өзенінен солтүстікке қарай өтеді. Аңғар солтүстік-шығыста Зилертал Альпі және оңтүстік-батыста Сарнтал Альпімен шектеледі, олардың биіктігі Тагевальдхорн шыңына дейін жетеді.
Franzensfeste is located in the southern Wipptal valley on the Eisack river, about south of Sterzing and north of Brixen. The settlement is situated on the western side of the valley, at the Sachsenklemme narrow where it is only a few hundred meters wide, along with the Brenner Railway line and the state road SS12 while the Autostrada A22 (Brenner Highway), running elevated on the same side, pass through the lake in its northern part entering a tunnel on the opposite side; the state road cross than the Eisack river nearby the railway station due north. The valley is confined by the Zillertal Alps in the northeast and the Sarntal Alps in the southwest, rising up to the Tagewaldhorn peak at .
Шығу тегі
Франценфест жақында құрылды. Ауыл 19 ғасырда бекіністер құрылысы басталған кезде пайда болды, оған осы жердің атауы (итальян тілінде) және темір жол тікелей байланысты. Бұл жер бастапқыда Миттевальдқа қарасты, жалпы пайдаланудағы жер болып, Оберау және Унтерау екі ауылымен бірге болды. Археологиялық қазбалар көрсеткендей, бұл аймақ б.з.д. 2500 жылға дейін қоныстанған, оны үй керамикасының табылуы растайды. Випптал әрқашан солтүстік-оңтүстік бағытындағы тауар тасымалында маңызды рөл атқарды, біріншіден Грекия, Сицилия және Солтүстік Еуропа арасындағы Ембер жолы ретінде, кейіннен рим дәуірінде Аквилея мен Альптың ар жағындағы аймақтар арасында; сондай-ақ, римдік Виа Клаудия Августаның ұзын бөлігі қазылып алынды. 17 ғасырда, қазіргі станция орналасқан жерде бірнеше шаруашылық болды, олардың бірі "Пост Рейфер" деген атпен сауда орталығына айналды. Ол бүгінге дейін жұмыс істеп келеді.
Franzensfeste was founded recently. The village dates from the 19th century when the construction of the fortifications was begun, to which the site is also closely linked in name (into Italian language), and the railway. The parish was originally Mittewald, still the common land, with the two villages of Oberau and Unterau. Archeological findings have shown the area to be settled by 2500 B. C. as indicated by the finding of home pottery. The Wipptal has always played an important role in the transit of goods on the north south bound, first as the Amber Road between Greece, Sicily and Northern Europe later in the Roman period, between Aquileia and the regions beyond the Alps; also a long stretch of the Roman Via Claudia Augusta has been unearthed. In the 17th century, where the station is now placed, there were a few farms, one of which, was turned into an inn with the name "Post Reifer". It is still in operation today.
Қалқа
Бұл жердің әскери маңызы 1809 жылы Тироль көтерілісі кезінде айқын болды, осы шақта 2500 саксондық корольдік әскерінің қолбасшысы, генерал Франсуа Жозеф Лефевр, Андреас Хофер басқаратын тирольдік көтерілісшілердің жасаған шабуылында жеңіліске ұшырады, бұл оқиға кейіннен «Саксондар шатқалы» (Sachsenklemme) деп аталды. 1830 жылдары Австрия императоры Франциск I стратегиялық маңызы бар Бреннер жолында қорғаныс жүйесін салуды қалаған, өйткені ол оңтүстіктен басып кіруден қорқатын. Ауыл стратегиялық мақсаттармен қоныстандырылды, айналасындағы таулы жерлермен жақсы қорғалған және Эйсак аңғарына кіруге кедерес келтіре алатын. Құрылыс жұмыстары 17 маусым 1833 жылы басталды, ал Францтың орнын басушысы, Австрия императоры Фердинанд I, 18 тамыз 1838 жылы Франценфесте бекінісін салтанатты түрде ашты. Бекініс пен кейіннен Бреннер темір жолының салынуы мыңдаған жұмысшыларға жұмыс тауып, Франценфестеде тұруға мүмкіндік берді, бұл ауылдың дамуына және өсуіне үлкен үлес қосты. 1867 жылы Бреннер темір жолындағы станса ашылғаннан кейін Франценфесте солтүстік-оңтүстік бағыттағы ғана емес, сонымен қатар шығысқа қарай Пустер аңғарына (Пустер аңғары темір жолы) Каринтияға және 1871 жылы ашылған Марибордағы Австрияның оңтүстік темір жолына дейін көліктік торап ретіндегі рөлін нығайтты. Алайда, 1882 жылы Германия, Австрия-Мажарстан және Италия Корольдігі арасындағы үштік одақ туралы келісімге қол қойылғаннан кейін Франценфесте бекінісі стратегиялық маңыздылығын жоғалтты. Бекініс әскери оқ-дәрі қоймасына айналдырылды және 1919 жылғы Сен-Жермен келісіміне сәйкес Италияға берілгеніне қарамастан, оның статусы сақталды. 1939 жылы Бриксендегі электр стансасын электрлендіру үшін қажет болған гидроэлектрлік бассейннің құрылысы басталды; жұмыс келесі жылы аяқталды, нәтижесінде Унтерау ауылы суға батты. 1940 жылы Франценфесте муниципалитет мәртебесіне ие болды, маңызды темір жол торабына айналды және локомотивтерді күтіп-ұстау және персоналды орналастыруға арналған инфрақұрылым салынды. 1990 жылдарға дейін Франценфесте ірі қара малға арналған маңызды кедендік тауар станциясы болды, бірақ Австрияның Еуропалық қауымдастыққа кіргенінен кейін маңыздылығы төмендеді. 2008 жылдың жазында Франценфесте бекінісі алғаш рет Manifesta 7 – Еуропалық қазіргі заманғы өнер биенналесінің бірі ретінде көпшілікке ашылды. 2009 жылы бұл жерде 1809 жылғы Тироль көтерілісінің екі жүз жылдығына арналған «Landesausstellung» атты іс-шара өтті.
The military importance of the place became evident during the Tyrolean Rebellion in 1809 when General François Joseph Lefebvre, commander of 2500 Royal Saxon troopers, was defeated in an ambush by Andreas Hofer’s Tyrolean insurgents at the narrow which later was called Sachsenklemme ("Gorge of the Saxons”). In the 1830s, Emperor Francis I of Austria wanted to build a defensive system on the strategically important Brenner route since he feared an invasion from the south. The village was settled for strategic purposes, was well protected by the surrounding mountainous and could block the entrance to the Eisack Valley. Work began on June 17, 1833, and the Franzensfeste Fortress was inaugurated by Franz' successor Emperor Ferdinand I of Austria on August 18, 1838. The construction of the fortress and later of the Brenner railway, helped thousands of workers who found accommodation in Franzensfeste contributing to the development and growth of the village. In 1867 with the opening of a station on the Brenner Railway, Franzensfeste consolidated its role as a transport hub not only on the north south direction, but also with the eastern branch off into the Puster Valley (the Puster Valley Railway) to Carinthia and the Austrian Southern Railway line at Maribor in Styria, opened in 1871. The Franzensfeste Fortress, however, lost its strategic importance with the signing of the Triple Alliance military agreement by Germany, Austria Hungary and the Kingdom of Italy in 1882. The fortifications were transformed into a military ammunition depot, which kept even when was transferred to Italy according to the 1919 Treaty of Saint Germain. In 1939 began the construction of the hydroelectric basin for the power plant in Brixen made necessary for the electrification of the railway; the work was completed the following year and the village of Unterau was flooded. Franzensfeste in 1940 was elevated to municipality, became an important railway junction and the infrastructure for the maintenance of the locomotives and housing the staff were built. Until the 1990s Franzensfeste was an important customs goods station for cattle, but with the entry of Austria in the European Community has lost importance. In the summer of 2008 the fortress of Franzensfeste was opened to the public for the first time as one of the locations of Manifesta 7, the European Biennial of Contemporary art. In 2009 the location hosted the so called "Landesausstellung", an event remembering the Bicentenaire of the Tyrolean riots in 1809.
Елтаңба
Франценфест эмблемасы ауылға сая жолдарды көрсететін күміс түсті төңкерілген грек әрпі "ү"-ынан тұрады. Сол жақ жоғарғы бұрыштағы қызыл түс тасты, оң жақ жоғарғы бұрыштағы көк түс көлді, ал жасыл түс жайлауларды бейнелейді. Бұл эмблема 1968 жылы қабылданған.
The emblem of Franzensfeste consists of an argent inverted upsilon symbolizing the roads to the village. The gules area, on top left, symbolizes the rock; the azure, top right, the lake and the vert the meadows. The emblem was adopted in 1968.
Тілдік таралу
2011 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, халықтың 59,63% неміс, 38,51% итальян және 1,86% ладин тілдерінде ана тілі ретінде сөйлейді.
According to the 2011 census, 59.63% of the population speak German, 38.51% Italian and 1.86% Ladin as first language.