Кіріспе
Чехословакиялық артиллерия офицері (1908–1942)
Алоис Вашатка ДФК (25 тамыз 1908 – 23 маусым 1942) – чехословакиялық артиллерия офицері, кейін әуе күштерінің ұшқышы болған. Екінші дүниежүзілік соғыста ол Франция шайқасында француз әуе күштерінде, содан кейін Корольдік әуе күштерінде жауынгер ұшқыш болды. Француз әуе күштерінде Вашатка 1940 жылғы мамыр және маусым айларында кем дегенде 12 жау ұшағын атып түсірді. Корольдік әуе күштерінде 1940 жылғы қазаннан 1942 жылғы маусымдағы қазасына дейін тағы 14 жау ұшағын атып түсірді. 1941 жылғы маусымнан бастап 312 (Чехословакия) эскадрильясына, ал 1942 жылғы мамырдан бастап RAF Fighter Command-тың чехословакиялық жауынгерлік қанатына қолбасшылық етті. Франция Вашатканы жеті пальмасы, екі алтын жұлдызы және бір күміс жұлдызы бар 1939–1945 жылдар аралығындағы «Круа-де-Герр» орденімен марапаттады және оны «Легион құрметі» орденінің рыцарі етіп тағайындады. Ұлыбритания оған «Еңбекке үздік ұшу кресі» орденін берді. Вашатка 1942 жылғы маусымда Англия жоғалауындағы (English Channel) өзінің Supermarine Spitfire ұшағы мен жаудың Focke Wulf Fw 190 ұшағы арасындағы ауадағы соқтығысу салдарынан қаза тапты.
Ерте өмір
Ваша́тко 1908 жылы Богемияның орталығындағы Челаковице қаласында дүниеге келді. Ол, Австро-Венгрия қарулы күштерінде қызмет етіп, Бірінші дүниежүзілік соғыстан мүгедек күйімен оралған, шкаф жасаушының бес баласының бірі еді. Ваша́тко әлі бала кезінде отбасы Солтүстік-Шығыс Богемиядағы Тынште-над-Орлици қаласына көшіп, ол онда орта мектепті бітірді. Кейін Градец-Краловедегі мұғалімдер даярлау колледжінде оқып, Солтүстік Богемиядағы Литомерциде мектеп мұғалімі болды.
Чехословакия қарулы күштері
1928 жылы 1 қазанда Вашатько мансабын өзгертіп, Чехословакия армиясына артиллериялық ретінде қосылды. 1929 жылы Храницедегі әскери академияда оқуға түсті. 1931 жылдың шілдесінде ол поручик (кіші лейтенант) шеніне ие болып, Моравиядағы Оломоуцке 7-ші артиллерия полкінің 2-ші батареясының командирі болып тағайындалды. 1935 жылдың 1 қазанында аға лейтенант болып жоғарылатылды. Сондай-ақ 1935 жылы Вашатько Моравиядағы Prostějov әскери авиациялық мектебінде әуе бақылаушысы болып оқыды. 1936 жылдың 31 желтоқсанында армиядан Чехословакия әуе күштеріне ауысты. 1937 жылдың 15 қарашасында ол Оломоуцта орналасқан 2-ші "Др. Эдвард Бенеш" әуе полкінің 14-ші бақылау эскадрильясының командирі болып тағайындалды, ол Letov Š 328 барлау ұшақтарымен жабдықталған. 1940 жылдың қазан айында эскадрилья Ливерпульдің сыртындағы RAF Speke базасында дислокацияланды. 8 қазанда сағат 16:00 шамасында Kampfgeschwader 2/806-ның жалғыз Luftwaffe Junkers Ju 88 орта бомбалаушысы Мерси өзені бойымен ұшып бара жатқанда байқалды. Yellow Flight жедел түрде көтерілді, Вашатько L1926 Hurricane ұшағымен, DU J белгішесімен ұшты. Барлық үш истребитель Ju 88-ге пулеметтен оқ жаудырып, оның бақылаушысын өлтіріп, екі қозғалтқышын өртеп жіберді. 16:15-те бомбалаушы Бромбороу докқа жақын жердегі далаға мәжбүрлі қонды, ал аман қалған экипаж тұтқынға алынды. Бриттаниядағы әуежайды бомбалау мақсатындағы шабуыл күштері Англияға қайтып келген кезде, Morlaix әуежайынан Jagdgeschwader 2 "Richthofen" эскадрильясының Focke Wulf Fw 190 истребительдері оларды Англия жолағында тоқтатып, шабуыл жасады. Қорғаушылар бомбалаушыларды сәтті қорғап, екі Fw 190 истребителін жойды, бірақ жеті Spitfire истребителі де жойылды. Вашатьконың Spitfire ұшағы 7./JG 2-нің унтер-офицері Вильгельм Рейшлинге басқарған Fw 190 истребителімен әуеде соқтығысып, екі ұшақ та қирады. Рейшлинг парашютпен секіріп, Девон жағалауындағы Старт-Пойнт маңынан құтқарылып, әскери тұтқынға алынды, бірақ Вашатько ұшағымен бірге құлап, оның денесі табылған жоқ.
Ескерткіштер мен мемориалдар
1945 жылы Германия капитуляциялағаннан кейін Вашатканың құрметіне Чехословакияда екі пошта маркасы басылды. Біріншісінің номиналды құны 50 геллер, ал екіншісінің – 5 чехословакиялық крона. 2012 жылдың 23 маусымында оның қайтысының 70 жылдығы оның ескерткіші жанындағы салтанатты шарамен атап өтілді, оған екі чех әуе күштерінің Saab JAS 39 Gripen көп мақсатты жауынгерлік ұшағының демонстрациялық ұшуы кірді. Оның есімімен екінші дүниежүзілік соғыста француз әуе күштерінде немесе Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінде қызмет еткен көптеген чехословакиялық ұшқыштардың құрметіне көшелер аталды. 1948 жылдың 3 наурызында Чехословакия әуе күштері 4-ші истребитель полкін "Вашатка" деп атады, бірақ 1950 жылы ұйымдастыру реформасы кезінде ол 6-шы әуе полкі болып қайта нөмірленді және оның атын алып жүруін тоқтатты. Вашатканың белгілі бір жерленген орны болмағандықтан, оның есімі Суррейдегі Руннимдедегі Әуе күштерінің ескерткішінде мәңгіге сақталған.