Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы француз ұшқыш-асасы, люксембургтік каноэші полковник Рене Пол Фонк (27 наурыз 1894 – 18 маусым 1953) – Бірінші дүниежүзілік соғысты Антанта елдерінің ең үздік ұшқыш-асасы ретінде аяқтаған француз авиаторы. Егер 20-шы және 21-ші ғасырлардағы барлық әуе шайқастарын да ескерсек, Фонк әлі де "барлық уақыттағы одақтас ұшқыш-асасы" атағын сақтап тұр. Ол 142 талаптан 75 жеңіске (72 жеке және үш ортақ) қол жеткізгені расталды. Оның мүмкін талаптарын ескере отырып, Фонктың соңғы көрсеткіші 100-ге немесе одан да жоғары болуы мүмкін. 1918 жылы ол Құрмет легионының офицері, ал соғыстан кейін – командирі атанды және қайтадан Ұлы офицер дәрежесіне көтерілді.

Ерте өмір

Фонк 1894 жылы 27 наурызда Францияның солтүстік-шығысындағы Вогеж аймағындағы Саулси-сюр-Мёрт ауылында дүниеге келген. Фонк 13 жасында мектепті тастап кетті. Ол жасынан авиацияға қызығушылық танытса да, 1914 жылы 22 тамызда әскери қызметке шақырылғанда әуе күшіне қабылданбады. Оның орнына, ол жауынгерлік инженер мамандығы бойынша бес айлық негізгі дайындықтан өтті; оның оқу міндеттеріне алдымен Эпинал маңында окоп қазу, кейіннен Мозель өзеніндегі көпірлерді жөндеу кірді.

1915-1916 жылдар

1915 жылдың 15 ақпанында ол ұшуды үйрену үшін негізгі дайындыққа қабылданды. Ол Сент-Сирде, содан кейін Ле-Кротойда Blériot Penguin ұшағында жаттықты, бұл атақты Blériot XI ұшағының қанатын қысқартқан, «ұшпайтын» нұсқасы болатын. Ол жерде тұрып-тұрып ұшу сезімін беретін. 1915 жылдың мамыр айында ұшқыш дайындығын аяқтады, содан кейін Caudron G III ұшағында ұшты, ол бір орынды болды және, мүмкін, No. 56 эскадрильясына қарсы ұшқан. Қыркүйек және қазан айлары Фонк есебіне төрттен жеңіс қосты. Осылайша, жыл соңына қарай ол өзінің көрсеткішін он тоғызға жеткізді, офицерлік шенге ие болды және Легион д’Онер орденін алды. Фонк тек қана жақсарды. Ол өзінің қатаң кәсібилігімен танымал болды, ұшақпен күресте математикалық принциптерді қолданды, ал ұшқан ұшақтың мүмкіндіктерін білуде оның әріптес ұшқыштарынан асып түсті. Фонк аз тәуекел етті, жоғары биіктіктен шыдамды түрде нысаналарын іздеді. Содан кейін ол жақын қашықтықтағы нысананы дәлдікпен жою үшін бұрылыспен атып, оқ-дәріні үнемдеді. Көбінесе оның Vickers пулеметінен бес додан кем ату жеткілікті болды. Оның әуе шайқасындағы әдеті – тікелей шайқасқа түсу емес, хирургиялық дәлдікпен аяусыз жою болды. Ол сонымен қатар жаудың барлау ұшақтарын өте алыстан көре алатындығымен де танымал болды, ал басқа ұшқыштар ондай қашықтықта ештеңе байқамайтын. Фонк, Францияның жетекші туы капитан Гюйнемер сияқты, шектеулі санда шығарылған SPAD XII истребителімен ұшты, ол винт осі арқылы атылатын қолмен зарядталатын 37 мм Puteaux зеңбірегімен ерекшеленді. Ол осы типтегі қарумен, «моторлы зеңбірек» деп аталған, 11 неміс ұшағын құлатқандығы айтылады. Бұл Hispano Suiza V8 SOHC қозғалтқышының жылдамдығын азайту нұсқасының арқасында мүмкін болды, ол алғаш рет осы SPAD истребителінің моделінде қолданылған. Ол сопақша винт осін коленвал осінің үстіне орналастырды, ал 37 мм зеңбірек екі цилиндр қатары арасындағы V кеңістігіне орнатылды. Фонк кейіннен өте сәтті SPAD XIII ұшағымен ұшты. 1600 мен 1605 сағат аралығында ол үш жаудың екі орынды барлау ұшағын құлатты. Бірнеше сағаттан кейін ол бұл жетістікті қайталады. Барлау ұшақтарының маңыздылығын, олардың француз әскерлеріне қарсы қарқынды артиллериялық оқты бағыттау мүмкіндігін түсінген Фонк оларға баса назар аударды; үш сағаттың ішінде құлатқан алты ұшақ оны дәлелдеді. Екі күннен кейін тағы бір жеңіс және 5 қазан күні оның көрсеткіші 69-ға жетті, бұл одақтастардың жетекші туы майор Уильям Эвери Бишоптың 72 көрсеткішіне жақын болды. 30 қазан күні ол Бишоппен тағы үш жеңіске жетті. Ол келесі күні тағы екеуін құлатты, ал одан кейін тағы біреуін құлатты, 75 расталған жеңіспен аяқтады. Алайда, ол ғана француз әуе күштерінің туын Шанз-Элизедегі жеңіс шеруінде алып жүрді.

Соғыстан кейін

Фонк Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бейбіт өмірге оралды және 1920 жылы Марешал Фоштің алдысөз жазған «Мес Комба» атты соғыс естеліктерін жариялады. Соғыста алған даңқының арқасында 1919 жылдан 1924 жылға дейін Вогез аймағын өкілдік еткен Парламент мүшесі болып сайланды. 1926 жылдың 21 қыркүйегінде ұшақ ұшып тұрғанда қозғалтқыш бөлігінің бұзылуынан құлап, үш экипаж мүшесінің екеуі қаза тапты. Шарль Линдберг жеті айдан кейін, 1927 жылы бұл жүлдені жеңіп алды. Көп ұзамай Фонк әскери авиацияға қайта оралып, 1937 жылдан 1939 жылға дейін француз истребитель күштерінің инспекторы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы бұрынғы қарсыластары Герман Геринг пен Эрнст Удетпен араласқандығы, Францияның неміс оккупациясы кезінде Фонк беделіне нөсанды әсер етті, сондай-ақ нацистермен және Виши режимімен ынтымақтастық жасады деген айыптаулар да осыған себеп болды. 1941 жылдың қаңтарында Фонк Виши Франциясының Ұлттық кеңесінің мүшесі аталды. 1940 жылдың 10 тамызында Вишидің Сыртқы істер министрі Пьер Лаваль Фонк 200 француз ұшқышын нацистердің жағында соғысу үшін тартқандығын мәлімдеді. Бірақ шындық одан да күрделі болды. Маршал Филипп Петан Адольф Гитлермен кездесу үшін Фонк пен Герингтің қарым-қатынасын пайдаланғысы келді. Ол полковник Фонкке Герингпен келіссөз жүргізуді бұйырды. Монтуарында кездесу жоспарланған, бірақ Пьер Лавальдың нацистік идеологиясы туралы мәліметтерді анықтағаннан кейін Фонк Петанды қатысудан бас тартуға көндіруге тырысты. Бастапқыда Петан Фонк кеңесіне құлақ қойғандай болды, бірақ кейбір себептерге байланысты ол Фонк ескертулерін елемеуге шешім қабылдады және 1940 жылдың 24 қазанында Монтуарында Гитлермен кездесті. Осылайша Виши режимі Фонк адалдығына күмән келтірді, ол Парижге оралды, онда Гестапо оны тұтқындап, Дранси концлагеріне қамады. Соғыстан кейін француз полициясы Виши режимімен ынтымақтастығы туралы жүргізген тергеу Фонкты толығымен ақтап берді. Қорытындысында, оның адалдығы соғыс кезінде Альфред Хёрта сияқты танымал қарсылық көшбасшыларымен тығыз байланыста болғандығымен дәлелденді. 1948 жылы ол «Қарсылық күшін танығандығы үшін» сертификатымен марапатталды. Марапаттамада былай делінген: «Фонк мырза, Рене, біркелкі киімсіз француз күштерінің мүшесі, жау басып алған аумақта ұлтты азат ету үшін даңқты шайқастарға қатысты». Фонк Парижде тұрды, сонымен қатар туған Лотарингиясына жиі баратын, онда оның бизнес мүдделері болды. Ол 59 жасында Париждегі пәтерінде, Рю-дю-Цирк көшесінде инсульттан қайтыс болды және туған ауылы Саулси-сюр-Мёрттегі зиратқа жерленді.

Дәйексөздер

Мен оқтарды нысанаға қолмен қойғандай дәлдікпен атармын. "Дерек көзі сенімсіз: 2022 жыл қазан.
Жалғыз болғанда, мен жалғыз ұшуды жақсы көремін, себебі менің көңілімді көтеретін шағын батыл әрекеттерді жасауға мүмкіндік береді." "Дерек көзі сенімсіз: 2022 жыл қазан."