Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ұшқыш Виктор Эммануэль Чапман (17 сәуір 1890 – 23 маусым 1916) – Бірінші дүниежүзілік соғысындағы ерліктерімен танылған француз-американдық ұшқыш. Ол соғыста қаза тапқан алғашқы американдық ұшқыш еді.

Өсе келе

Чэпман Нью-Йорк қаласында эссеші Джон Джей Чэпман мен Минна Тимминстің (1897 жылы қайтыс болған) отбасында дүниеге келді. Одан көп ұзамай әкесі екеуі Францияға көшіп кетті. Францияда Чэпман француз және АҚШ азаматтығын алды. Чэпман шамамен 16 жасқа келгенде, әкесі Астор отбасынан шыққан Уильям А. Чанлердің қарындасы Элизабет Чанлерге үйленді. Чэпман жасөспірім шағында АҚШ-қа оралып, Фэй мектебін (1903 жылғы түлектер), Сент-Полс мектебін (Конкорд, Нью-Гэмпшир штаты) және Гарвард университетін бітірді. Бітірген соң Чэпман Еуропаға қайта оралып, Франция мен Германияда біраз уақыт өткізді.

Соғыста күресу

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оның әкесі мен өгей анасы Лондонға (Англия) көшіп кетті. Алайда, Чапман Францияда қалуға шешім қабылдады, 30 тамызда 1914 жылы Француз шетел легионына қосылып, легионның 3-наурыз полкінде қызмет етті. Ол окоптардағы күндері төрт адаммен дос болды: тек "Коль" деп танылған поляк жауынгері, және американдықтар Алан Сигер, Генри Фэнсворт және Дэвид Кинг. Үш американдық Кольдің достарымен бірге келе жатқанда оққа ұшырап қаза тапқанын көрді. Ол сондай-ақ Эдмонд Женемен де дос болды. Коль қайтыс болғаннан кейін Чапман мен тағы екі досы (Норман Принс пен Эллиот Каудин) ұшқыш ұшағымен ұшу мүмкіндігіне ие болды. Чапман әскери авиацияға ауысуды сұрады. Ол ұшқыштар мектебінде оқып, ұшқыш куәлігін алды. Чапман 1-авиациялық топ үшін көптеген миссияларды орындады және сержантқа дейін шенді көтерді. Ол N.124 эскадрильясының, сондай-ақ Lafayette Escadrille деп белгілі Escadrille Americaine құрамына кіретін негіз салушылардың бірі болып таңдалды. 1916 жылдың 17 маусымында Верден секторында ұшып бара жатқанда, оған төрт неміс ұшағы шабуыл жасады. Соқтығысу кезінде Чапман басына жарақат алды, бұл сол кезде төрт жеңіске ие болған неміс ұшқышы Уолтер Хёндёрфтің шабуылынан болуы мүмкін. Чапман ұшағын қауіпсіз қондырды, нәтижесінде Хёндёрф өзінің бесінші жеңісін алды. Сауығып жатқанда Чапман досы Клайд Балслидің жеке оқиғада жарақат алғанын білді. Соңғы рейсі алдында Чапман апельсиндерді ұшағына тиеп, оларды жараларынан айығып жатқан Балслиге жеткізуді жоспарлады. 1916 жылдың 24 маусымында Балслиге бара жатқанда, Чапманға Дуамонның солтүстігінде Хёндёрфтің жақын досы, неміс эйсті ұшқышы лейтенант Курт Винтгенс тағы шабуыл жасады. Винтгенс сол күні Чапманның Nieuport 11-іне қарсы Halberstadt D. II ұшағымен ұшып, жақын арада басымдыққа ие болды, нәтижесінде Чапман атып түсіріліп, қаза тапты. Чапманның естелік қызметі 4 шілдеде өтті. Париждегі американдық шіркеуде өткен бұл шараға Франциядағы американдық елші, Париж тұрғындары және Франциядағы барлық американдық әскерлер қатысты. Оның құрметіне Нью-Йорк штатының Бедфорд қаласындағы Сент-Мэтью епископалды шіркеуінің ауласында кенотаф орнатылды.