Кіріспе

Француз бірінші дүниежүзілік соғысындағы үздік ұшқыш-аса Жорж Гюйнемер (24 желтоқсан 1894 – 11 қыркүйек 1917, із-түзсіз жоғалды) 54 жеңіспен екінші орынды алған және өлімі кезінде Францияның ұлттық батыры болған. Гюйнемердің қазасы Франция үшін терең қайғыға ұшыратты.

Ерте өмір және әскери мансап

Жорж Мари Людовик Жюль Гюйнемер Парижде бай және аристократиялық отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Пол Гюйнемер (1860-1922), Сент-Сирдің бұрынғы офицері. Оның анасы Джули Ноэми Дуанель де Сен-Кентеннің (1866-1957) тегінде XIV Людовик патша да болған. Гюйнемердің балалық шағы көбінесе аурулы өтті. Дегенмен, ол өте жоғары жігерленуі мен өзіне сенуінің арқасында авиатор ретінде табысқа жетті. Әскери қызметке денсаулығының нашарлығына байланысты бастапқыда бес рет қабылданбады, бірақ 1914 жылдың соңында механик ретінде оқуға қабылданды. Қаһарлылықпен ол ұшқыш оқу орнына қабылданды және 1915 жылдың 8 маусымында MS.3 эскадрильясына қосылды. Ол өзінің барлық қызметінде осы бөлімде болды. Оған алғашқы ұшақ ретінде Шарль Боннар бұрын ұшқан Моран-Солнье L монопланы берілді, осыған орай ол «Ескі Шарль» (Vieux Charles) деп аталды. Гюйнемер осы атты сақтап, кейінгі ұшақтарының көпшілігіне де сол атты қойды. 1915 жылдың 19 шілдесінде ол өзінің алғашқы ұшағын – неміс «Авиатик» ұшағын атып түсірді. 1915 жылдың 5 желтоқсанында MS.3 эскадрильясы жаңа «Ньюпорт 10» истребительдерімен қайта жабдықталғаннан кейін N.3 эскадрильясы болып қайта аталды. Тиімді ұшаққа ие болған Гюйнемер Францияның ең үздік ұшқыштарының бірі ретінде танылды. 1916 жылдың ақпанында ол бес жеңіске жетіп, «аса қаһарман» атағын алды, ал наурыз айында лейтенант болып кірді. 1916 жылдың 12 наурызында ол өзінің 8-ші жеңісін оді. Жыл соңына қарай оның көрсеткіші 25-ке жетті. N.3 эскадрильясының командирі капитан Брокард сол кезде Гюйнемерді «менің ең жарқын шошқашым» деп сипаттады. 1917 жылдың 23 қаңтарында Гюйнемер 26 және 27-ші жеңістерін бірдей тіркеді: алдымен капитан Мартин Корнер ұшқан «Альбатрос C» ұшағын атып түсірді, ол қаза тапты, содан кейін лейтенант Бернхард Рёдер мен оның бақылаушысы лейтенант Отто фон Шанценбах ұшқан «Румплер C I» ұшағын атып түсірді, олар екеуі де қаза тапты. 1917 жылдың 26 қаңтарында Гюйнемер Flieger Abteilung (A) 226 бөлімінің «Альбатрос C.VII» ұшағын жерге түсірді, оның экипажы 30-шы жеңісі үшін тұтқындалды. 1917 жылдың 8 ақпанында «SPAD VII» ұшағымен Гюйнемер неміс «Гота» бомбалаушысын атып түсірген алғашқы одақтас ұшқыш болды, бұл оның 31-ші жеңісі еді. 1917 жылдың 16 наурызында ол өзінің 32-ші жеңісін оді – «Jasta 32» бөлімінің «Роланд D.II» ұшағы, оның ұшқышы тұтқындалды. 1917 жылдың 14 сәуірінде ол Flieger Abteilung (A) 254 бөлімінің экипажының бір мүшесін өлтіріп, өзінің 36-шы жеңісін оді. Оның ең табысты айы 1917 жылдың мамыр айы болды, ол 25 мамырда төрт жеңіске бірдей жетіп, жеті неміс ұшағын атып түсірді. Шілде айында ол «Spad XII» ұшағын ұша бастады; оның «avion magique» ұшағы оның тілегі бойынша, пропеллер шахтасы арқылы оқ атып шығатын пушкамен жабдықталды. Сонымен қатар, ол ауамен салқындатылатын «Викерс» пулеметімен де жабдықталды. Пушканың күшті атыс күші болғанымен, жаңа ұшақ оның салдарынан басқаруға қиын болды, өйткені пушканың артқы жағындағы бөлігі пилот кабинасының қарама-қарсы жағында бөлек аэрон және лифт басқаруын талап етті. Бір оқ атқан пушканы ұшу кезінде қолмен қайта зарядтау қажет болды; атылғанда қатты кері секірді және әр оқпен кабинаны түтінмен толтырды. «Spad XII» ұшағы жаңадан бастағандарға арналған емес еді. Дегенмен, Гюйнемер оны 27 шілдеде «Альбатрос» истребителін, ал келесі күні «DFW» ұшағын атып түсіру үшін пайдаланды. Соңғы жеңісі оны 50 жеңіске жеткен алғашқы француз ұшқышы етті, газеттерде «Елу машина жойылды! Бұл Гюйнемердің арманы еді!» деп жазылды.

Өлім

Гюйнемер 1917 жылғы 11 қыркүйекте жауынгерлік тапсырмадан оралмады. Алдыңғы аптада оның тағайындалған және қарызға алынған ұшақтарында механикалық ақаулар болған. Сағат 08:30-да, тәжірибесі аз ұшқыш Жан Бозон Вердуразбен бірге, Гюйнемер өзінің Spad XIII S.504 n°2 ұшағымен ұшып кетті. Оның міндеті Лангемарк аймағын күзету еді. 09:25-те Поелкапель маңында Гюйнемер жалғыз немiс бақылау ұшағын – Rumpler-ді көріп, оған қарай құлауға түсті. Бозон Вердураз оның үстінде бірнеше Fokker ұшақтарын көрді, олардан құтылғаннан кейін, командирі көзден жоқ болды, сондықтан ол жалғыз қайтып келді. Гюйнемер енді қайта оралмады. Гюйнемердің жоғалып кеткенін оның эскадрильясының командирі, майор Брокард растады; бұл туралы ресми түрде Париждегі француз соғыс министрлігі 1917 жылғы 25 қыркүйекте хабарлады. Ресми емес растау 29 қыркүйек күні кешке, канадалықтардың шекарасынан атып түсірілген тұтқынға алынған неміс ұшқышынан келді. 413-ші полктің неміс сержанты апатқа куә болғанын және Гюйнемердің денесін анықтағанын айтты; ол сондай-ақ оның басына оқ тиіп, басқа жарақаттары болғанын – сынған аяқ және атып кеткен саусақ – растады. Неміс тобы денені алып кетуге асыққанда, одақтас артиллериясының атысынан кетуге мәжбүр болды. Жеңіс 3-ші "Яшта" эскадрильясының неміс асыл ұшқышы Курт Виссеманға жатқызылды. Виссеманның өзі екі аптадан астам уақыт өткен соң, 1917 жылғы 28 қыркүйекте қаза тапты. Француз майданындағы Америкалық Қызыл Кресттің хабарламасына сәйкес, Гюйнемердің өлімі "нақты расталды". Қызыл Кресттің баяндамасында мынадай мәліметтер келтірілген:

Қызыл Крестке жеткен ақпарат бойынша, Гюйнемер Поелкапельдің солтүстігінде, Ипр майданында басына оқ тиіп қаза тапқан. Оның денесі ұшқыш куәлігіндегі суретінен танылды. Жерлеу Брюссельде, 5-ші пруссиялық дивизиясының құрметтік қарауымен өтті. Бұл туралы немістерден қашып келген бельгиялық азамат айтты. Поелкапельде жерлеуге дайындық жүріп жатқанда, Ипрдегі британдық шабуылға дейін бомбалау басталды. Сондықтан олар денесін алып, дереу кетуге мәжбүр болды. Неміс генералы капитан Гюйнемердің жетістіктеріне зор құрметпен қараған авиацияға құмар болған адам еді. Оның бұйрығымен дене арнайы жерлеу көлігімен Брюссельге жеткізілді. Капитанды офицерлер көтеріп алып, неміс авиаторларының гүлдестелерімен жапты. Пруссия гвардиясы оның келгеніне және жерлеу кезінде салют берді, оған барлық әскери құрмет көрсетілді. Француз үкіметі көптеген француз азаматтары жерленген Пантеонға капитан Гюйнемердің есімін "армияның ұмтылысы мен құлшынысының символы" ретінде сақтау үшін жазу жазуға шақырылды. Осы мақсаттағы қаулыны депутаттар палатасына депутат Лази енгізді. Гюйнемер қайтыс болған кезде 54 жеңіске жеткен.

Мұра

Гюйнемерді француз баспасөзі мақтап, ұлттық батырға айналдырды. Француз үкіметі бұл жариялымды халықтың рухын көтеріп, окоптардағы ауыр шығындарды ұмыттыру үшін қолдады. Гюйнемер назарға ілескеннен ұялды, бірақ оның тартымдылығы халықтың оның туралы барлығын білу ниетін одан әрі күшейтті. 1918 жылы француздың үздік ұшқышы Рене Фонкпен жағдай мүлдем басқаша болды, ол 75 расталған жеңіске қарамастан, мақтандығы мен өзін-өзі жарнамалауы үшін жағымсыз пікірлерге ие болды. Гюйнемердің қазасы Франция үшін зор қайғы болды; алайда, ол соғыс аяқталғанға дейін ел үшін үлгі болып қала берді. 22 жасында дүниеден өткен ол "Барлығын бергенше, ештеңе бермедің" деген кеңесімен ұлтты шабыттандырды. Париждегі Гюйнемер көшесіне және Компиеньдегі Гюйнемер мектебіне оның есімі берілді. Поэлькапельде Жорж Гюйнемердің құрметіне ескерткіш орнатылды. Америкалық "Туалайт-зона" телесериалының бірінші маусымдағы "Соңғы ұшу" (1960) атты эпизоды Гюйнемердің жоғалуына байланысты болжамдарға негізделген. Ол "Караджордж жұлдызы" орденімен, қылыштармен және басқа да көптеген наградалармен марапатталды.