Кіріспе

Будапешт тоқ дөңгелекті темір жолы (budapesti fogaskerekű vasút) – Венгрияның Будапешт қаласының Буда бөлігіндегі тіректі темір жол. Ол төменгі аялдаманы Ху қаласында, Széll Kálmán tér көлік түйінінен екі трамвай аялдамасы қашықтықта, ал жоғарғы аялдаманы Ху қаласында байланыстырады. Желі қаланың қоғамдық көлік жүйесіне 60-шы трамвай маршруты ретінде енгізілген, ұзындығы шақырымды құрайды және 1874 жылы ашылған. Темір жолды қаланың трамвай және метро желілерін басқаратын BKV компаниясы пайдаланады. Ол жыл бойы сағат 05:00-ден 23:00-ге дейін жұмыс істейді. Будапешт қоғамдық көлік жүйесінің толыққанды бөлігі болғандықтан, стандартты билеттер мен жоладамдар қолданылады. Желі құрылысына рұқсат 1873 жылдың 3 шілдесінде берілді, ал құрылыс жұмыстары дереу басталды, бұл келесі жылы қызметті іске қосуға мүмкіндік берді. 1874 жылдың 24 маусымында сағат 16:00-де алғашқы сынақ вагоны жүріп өтті, ал ертесі күні жолаушылар тасымалы ресми түрде басталды. Желінің барлық бөлігі стандартты калибрлі, Риггенбахтың тіректік дөңгелек жүйесі бойынша салынған және бу локомотивтерімен вагондарды жоғары көтеріп, төмен түсіру арқылы пайдаланылды. Бір рельстік темір жолдың ұзындығы шақырымды құрады, ал биіктік айырмашылығы болды.

Тоқ дөңгелекті темір жолының табысты жұмыс істеуі желіні ұзарту мәселесін тудырды. Жоспар 1890 жылы іске асырылды, Ху қаласына қозғалыс басталды, бұл желінің ұзындығын шақырымға дейін арттырды.

1926 жылы муниципалды көлік компаниясы (BSzKRt) темір жолды өз иелігіне алды. Жаңа басшылық желіні жаңғыртуға кірісті, оны қала трамвайларында қолданылатын 550/600 В тұрақты ток жүйесімен электрлендірді, жаңа өткізу пункттерін қосты, ескі рельстерді ауыстырды және жақсы кестелерді енгізді. SLM және Ganz компаниялары жаңа Rowanzug вагондарын жасады, ал жаңғырту жұмыстары 1929 жылы аяқталды. 1929 жылдың 2 шілдесінен бастап жаңа электрмен жүретін вагондар әр 15 минут сайын жүріп тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін желінің жағдайы нашарлап, жабылу қаупі туды. Алайда, бұл оқиға болдырмалды, және 1973 жылы Буда, Пешт және Обуда қалаларының Будапештке бірігуінің 100 жылдығын мерекелеу үшін желі толығымен қайта жаңартылды. Рельстер жаңадан, Strub тіректік дөңгелек жүйесімен ауыстырылды, желідегі кернеу 1500 В-қа дейін арттырылды және SGP мен BBC компаниялары жасаған жаңа вагондар пайдалануға берілді. Ескі вагондар соңғы рет 1973 жылдың 15 наурызында жүрді, ал жаңа және қазіргі вагондармен қозғалыс сол жылдың 20 тамызында басталды.

Болашақтағы даму

Қалалық және қала маңы көлігі қауымдастығы (VEKE) бұл желінің екі бағытта да (Нормафа және Сель Кальман алаңы) ұзартылуын қолдайды.