Кіріспе

Ford Edsel автомобильдеріндегі беріліс басқару жүйелері

Teletouch – Ford Motor Company компаниясының Edsel және Mercury Edsel Lincoln (M E L) бөлімдері шығарған көптеген Edsel маркалы автомобильдерінде орнатылған беріліс басқару жүйесінің тікелей атауы. Teletouch жүйелерінің маңыздылығы 1950-ші жылдардағы американдық автомобильдердің идеясы, дизайны және символизмінде, сондай-ақ оларға арналған құрылғыларда жатыр. Жүйенің ерекшелігі – жылдамдықтарды ауыстыру үшін дәстүрлі барыстан (реттегіш) гөрі рульдегі батырмаларды пайдалануы.

Тұжырымдама

Edsel концепциясы 1950-ші жылдардың басында Ford Motor Company компаниясы өндіріс, бағалау саясаты және өнімдерінің ассортиментін өзгерту арқылы өнеркәсіптік лидер General Motors компаниясын озуға тырысқан кезде қалыптасты. Бұл жоспардың бір нәтижесі – «Е» машинасы бағдарламасы, оның нәтижесінде тағдырынан адасқан Edsel пайда болды. Бастапқыда Edsel сол кездегі Детройт шығаратын автомобильдерден мүлдем өзгеше болады деп уәде берілген. Дегенмен, дамытуға кеткен шығындар Edsel-дің нарықтағы басқа Ford брендтерінің негізгі бөліктерін пайдалануын қажет етті. Осы орайда Edsel бес модельді, үш доңғалақ базасы бар автомобиль қатары ретінде пайда болды. Жоғары кластағы Edsel модельдері шассилерін Mercury-мен бөлісті, кіші модельдер шассилерін Ford жолаушылар көліктерімен, ал универсалдар шассилерін және кузов құрылымын Ford универсалдарымен бөлісті. Сондықтан Edsel-дің ерекшелігі стильдегі ұсақ-түйектерде болды. Атақты «ат мойны» радиатор торы және «бумеранг» артқы шамдары Edsel-ді визуальды түрде ерекшеледі, ал Teletouch қоробкасы мен дискі тәрізді айналатын спидометр ең жақсы есте қалған интерьер детальдарының бірі болды.

Дизайн

Жаңа автомобильдерде сатылатын алғашқы электрлік беріліс ауыстыру механизмі – 1913 жылдың жазында енгізілген стандартты жылдамдық беріліс қорабы үшін соленоидпен басқарылатын беріліс ауыстыру құрылғысы – Vulcan электрлік беріліс ауыстыру жүйесі болды. Vulcan жүйесін ұсынған автокөлік өндірушілердің арасында Индиана штатының Кокомо қаласындағы Haynes Automobile Company, Пенсильвания штатының Рединг қаласындағы S. G. V компаниясы және Батыс Вирджиния штатының Мартинсбург қаласындағы Norwalk Motor Car Company болды. Vulcan ауыстырғышы көбінесе Haynes көлігінде стандартты жабдық ретінде жарнамаланды, бірақ жалпы едендегі ауыстырғыш 200 долларға арзанға қол жетімді болды. Norwalk өз өнімдерінде, мысалы Underslung Six моделінде Vulcan жүйесін опция ретінде ұсынды; шамамен 25 автомобиль осылай жабдықталған. Баспасөзді басу механизмі орнатылған никельмен қапталған қорап руль бағанасының оң жағына бекітілді. Ол алты батырмадан тұрды – біріншіден үшінші беріліске дейін, кері, бейтарап және тұраққа қою. Сондай-ақ, мүйіз ретінде қызмет ететін «сигнал» батырмасы да болды. Төрт үлкен соленоидтан тұратын корпус беріліске орнатылды, ол болаттан жасалған беріліс ауыстыру таяқшаларына әсер етті. Жүргізушіге кез келген берілісті қалауынша таңдау мүмкіндігі берілді, мысалы, екінші берілістен өтпей, бірінші берілістен үшінші беріліске тікелей көшуге болатын. Автокөлікпен бірге ескерту келді, онда кері бағытқа қосу кезінде сақ болу керек, көлік толығымен тоқтағанда ғана осыны істеу қажет еді. Ауыстыруды басқару батырмасын басу арқылы таңдалған беріліс алдын ала таңдалады. Электр тізбегі жүргізуші әбден тұтқа педалін басқаннан кейін ғана жабылады. Бұл берілісті бейтарап күйге қайтару үшін қажетті беріліске орнатылған соленоидтарды қуаттандырады, содан кейін алдын ала таңдалған берілісті қосуды аяқтайды; содан кейін жүргізуші тұтқа педалін босатып, жолға түседі. Бұл өте жетілген автомобиль жүйелері болған сияқты. Vulcan Electric Shift Company Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында орналасқан және ақырында Cutler Hammer компаниясы сатып алды. 1914 жылғы модель Norwalk осы жүйені қолданған жалғыз жыл болды. Бүгінгі күні Norwalk Motor Car компаниясының бір ғана данасы сақталған, ол Мартинсбургтегі Norwalk Foundation, Inc. достарына тиесілі. Haynes, әрине, рульдің ортасына батырмаларды орналастырған жалғыз автокөлік өндірушісі болды. Vulcan электрлік беріліс жүйесі 1920 жылдардың басында тоқтатылған, өйткені 1921 жылдан кейін автомобиль инженерлік әдебиеттерінде осыған қатысты ешқандай мәлімет табылмады, ал 1919 жылғы Haynes жарнамасында электрлік ауыстыру жүйесі туралы ештеңе айтылмаған. Chrysler Corporation автомобильдері 1956 жылғы модель үшін PowerFlite және Torqueflite берілістеріне арналған басқышпен автоматты беріліс басқаруын енгізді. Дәстүрлі түрде беріліс селекторын бағанға орналастырудың орнына, Chrysler жүйесі басқару дөңгелегінің сол жағындағы панельдердегі түймелерді орнатты, бұл осындай жүйені ұсынған алғашқы АҚШ автокөлік өндірушісі болды. Бұл жүйе механикалық болды. Packard та 1956 жылы "Touch Button Ultramatic" машинасының руль бағанасына орнатылған электромеханикалық басқыштармен басқару модулін енгізді. Бұл басқыштар жүйесі проблемалы болып шықты, өйткені электр моторы көлікті тік төбеден парктен шығаруға жеткіліксіз болды және торапты бұзатын болды; электр байланысы, сымдар және басқа да мәселелер жаңа болған кезде де жиі кездесетін, ал жасқа қарай проблемалар нашарлай түсті. 1957 жылы Ford Motor Company Mercury Division (кейін 1957 жылы Lincoln Mercury Division) "Keyboard Control" деп аталатын таза механикалық басқыштармен басқару жүйесін ұсынды, содан кейін 1958 жылы ол қайта қаралып, "Multi Drive" деп аталды. 1958 жылы 1957 жылдың жазында Edsel компаниясы алғаш рет және жалғыз Ford компаниясы болып, электромеханикалық басқыштармен басқару жүйесін іске қосты, оны Teletouch деп атады. Teletouch беріліс түймелерін рульдің ортасындағы шеңберге орналастырды. Edsel компаниясының маркетинг бөлімі Teletouch-ты машинаны басқарудың орталық командалық орталығы ретінде рульді жасау процесінің логикалық дамуы ретінде насихаттады. Маркетинг сондай-ақ, беріліс тұтқасы алынып тасталғандықтан, жүргізушіге көбірек көріс аясы ашылатынын атап өтті. Edsel тіпті дилерлерге Teletouch "бет маскасын" шығарды және оны сатып алушыларға жүйелерді насихаттау үшін жарнамалық сыйлық ретінде таратты. Edsel Ranger, Pacer және универсал модельдеріндегі автоматты берілістер үшін төмендетілген бағада стандартты беріліс селекторы қол жетімді болған кезде, Corsair және Citation модельдері Teletouch-пен жабдықталған күйі келді.

Атқару

Теориялық тұрғыдан алғанда, "Телетуч" жүйесінің идеясы орынды болған, бірақ оны іске асыру кезінде жүйе "Эдсел" мен оның иелері үшін үлкен мәселеге айналды. Көптеген жаңа автомобиль сатып алушылар мен басым бөлігі автокөлік жазушылары "Телетучты" жасандылық деп санады, ал кейбіреулері оны алаңдатушы немесе шатастыратын деп тапты. Оның жарнамалық уәделеріне қарамастан, жүргізушіге орталық панельдегі батырманы басу үшін рульден қолын алып тастау қажет болды. Сервомотордың қоңырау корпусы мен жер бетіне жақын орналасқан эгзостық құбыр арасындағы ыстық, ылғалды және лас ортада жұмыс істеуі сенімділігін төмендетті, сондай-ақ байланысты релелер, коммутаторлар, сымдар мен қосылыстар да қиындық тудырды. Ал руль бағанасының ішіндегі сымдар қозғалмады және өте сенімді болды, себебі түймелер орналасқан панель рульмен бірге бұрылмады. Электр тогы тайғақ сақиналар мен щеткалар арқылы өтіп, ал "Телетуч" түймелері планетарлық беріліс арқылы руль бағанасындағы 12 сағаттағы бейтарап положениенің дұрыс орналасуын қамтамасыз етті. Руль дөңгелегі дәстүрлі руль бағаналары сияқты тікелей рульге жалғастырылды. Соңында, барлық түймелі беріліс таңдауларындағы стандарттаудың болмауы қауіпсіздік мәселесіне айналды. Бұған қоса, 1920 жылдардан бері рульдің ортасында әдетте дабыл түймесі орналасқан. 1950 жылдардың соңындағы кейбір автомобильдерде дабыл сақинасы болғанымен, кейбір жүргізушілер апат жағдайында инстинктивті түрде рульдің ортасын ұрып, бақылау элементтерін зақымдап немесе күтпеген, қауіпті беріліс ауысуына себеп болар еді (кейде беріліс зақымдануына әкелетін). "Эдсел" жүйесі беріліс сұйықтығының қысымымен іске қосылатын электр-гидравликалық тежегішті қамтыды, бұл жағдайдың пайда болуын болдырмады. "Телетучты" сағатына 3-5 миль жылдамдықпен қозғалатын автомобильде қосуға болатын жалғыз жағдай – егер алдымен бейтарап түймесін басса, соның арқасында тежегіштен гидравликалық қысым алынып тасталса, содан кейін кері немесе тұрақ түймесін басса. Бұл әрекеттер тұрақ тұтқасын сындыруға немесе артқы дөңгелектерді кенеттен кері бағытта айналдыруға, оларды жолға тіреп, берілістің кері жолағын зақымдауға әкелуі мүмкін. Айырықша жағдай, "Autolite Packard" жүйесінің істен шығуы кері, тұрақ және бейтарапқа кіргізуге тыйым салу арқылы осы жағдайлардың алдын алды, тіпті автомобиль айтарлықтай жылдамдықпен қозғалғанда да. 1959 жылғы модель үшін "Эдсел" "Телетучты" опция ретінде алып тастап, "Mercury" негізіндегі автомобильдерді, "Citation" және "Pacer" автомобильдерін, сондай-ақ "Bermuda" және "Roundup" универсалдарын алып тастау арқылы автомобиль нарығынан бас тарту процесін бастады. Рульге орнатылған беріліс басқару элементтері 1990 жылдардың ортасында "Porsche" компаниясының "Tiptronic" жүйесін ұсынғаннан кейін қайта пайда болды, бірақ паркті, кері және бейтарапты таңдау үшін басқару элементтері көбінесе басқа жерде орналасқан. Сондай-ақ, олар рульдегі функцияларға арналған түймелер немесе "қосқыштар" рульдің жиегіне жақын орналасқан, бұл "екі қолды рульде ұстау" мүмкіндігін қамтамасыз етеді.