Кіріспе

Грипп пандемиясын қараңыз, H5N1 пандемиясына үкіметтің дайындығы үшін. H5N1 әлеуметтік әсері – адам қоғамына H5N1-нің тигізетін әсері немесе ықпалы, әсіресе құстардың, адамдардың және басқа жануарлардың нақты және болжамды өліміне қаржылық, саяси, әлеуметтік және жеке жауаптар. H5N1 зерттеуіне және құс тұмауы пандемиясына дайындыққа миллиардтаған доллар жұмсалды. Он миллиард доллардан астам шығын келді және H5N1-ді тоқтату үшін екі жүз миллионнан астам құс өлтірілді. Адамдар тауық етін аз сатып алып, осының салдарынан құс еті сатылымы мен бағасы төмендеді. Көптеген адамдар мүмкін болатын тұмау пандемиясына дайындық үшін азық-түлік жинады.

Саяси

АҚШ-тың Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі Майкл О. Ливитт: «Пандемия басталғанға дейін айтылған әр сөз қорқыту тудырады; ал ол басталғаннан кейін жасалған әрекеттердің бәрі жеткіліксіз». H5N1, көптеген басқа тақырыптар сияқты, саяси манипуляцияларға ұшырайды; онда әрбір мүдделі топ өзінің сүйікті мақсатына қолдау көрсету үшін фактілерді таңдап алып, жалпы картинаның, қатысушылардың мотивациясының және болжамдардың сенімділігінің бұрмалануына әкеледі. Дональд Рамсфелд, бұрынғы АҚШ Қорғаныс министрі, «Gilead Sciences» компаниясының бұрынғы кеңесінің мүшесі және қазіргі кезде шағын акционері, «Озельтамивир» (сондай-ақ «Тамифлю» деп те аталады) интеллектуалдық меншік құқығына ие. 2005 жылдың қарашасында Джордж Буш Конгреске құс тұмауы пандемиясына дайындалу үшін 7,1 миллиард долларлық төтенше қаржыны бекітуге шақырды, оның бір миллиарды Тамифлюді сатып алуға және таратуға толығымен арналған. Кейбіреулер H5N1 құс шаруашылығының мәселесі деп санайды. Басқалары одан да тереңірек көзқарасқа ие. CDC мақаласына сәйкес, «H5N1 індеттері және энзоотиялық тұмау» (Роберт Г. Вебстер және басқалар): «Батыс Қытайдағы үй құстарынан көшпенді су құстарына жоғары патогенді H5N1 вирусының жұғуы географиялық таралуын кеңейтті. H5N1 вирусының таралуы және оның үй құстарына қайта кіруі жақсы ауыл шаруашылығы вакциналарына деген қажеттілікті арттырады. Шындығында, H5N1 пандемиясының жалғасуының түпкі себебі H5N1 вирустарының патогенділігін грипп вирустарының немесе нашар ауыл шаруашылығы вакциналарының таралуымен жасыру болуы мүмкін». Доктор Роберт Вебстер былай түсіндіреді: «Жақсы вакцина қолдансаңыз, құстар мен адамдар арасындағы жұғудың алдын аласыз. Бірақ егер олар Қытайда бірнеше жылдан бері вакцина қолданса, неге құс тұмауы сонша көп? Ауруды тоқтатып тұратын жаман вакцина бар, бірақ құс вирусты бөліп шығарып, оны сақтап, өзгертіп отырады. Менің ойымша, Қытайда осы жағдай орын алып отыр. Ол осылай болуы керек. Либо жеткілікті вакцина қолданылмайды, либо сапасы төмен вакцина қолданылады. Көптеген жағдайда екеуі де болуы мүмкін. Бұл тек Қытайда ғана емес. Сапасыз вакциналар үшін Қытайды кінәлауға болмайды. Менің ойымша, құс тұмауына қарсы сапасы төмен вакциналар бүкіл әлемде бар». Осыған ұқсас алаңдаушылықтарға жауап ретінде Reuters Хонконгтың жұқпалы аурулар жөніндегі сарапшысы Ло Уинг Локтың «Вакцина мәселесіне ең басты назар аудару керек» дегенін, ал ДДСҰ-ның Қытайдағы індетке қарсы іс-қимылын басқаратын Джули Холдың Қытайдың вакцинациясы вирусты «жасыруы» мүмкін екенін хабарлады. BBC хабарлағандай, Ұлыбританиядағы Рединг университетінің вирусологы доктор Венди Барклей: «Қытайлықтар H5N1 антигендеріне негізделген кері генетикалық вакцина жасады және оны қолданып келеді. Олардың іс-әрекетіне көп сын айтылды, өйткені олар тауықтарды осы вирустан өлуден қорғады, бірақ тауықтар әлі де жұғады; содан кейін вирус антиденелерге жауап ретінде мутациялайды және қазірде бізде бес немесе алты түрлі H5N1 вирусы бар». Кейбіреулер H5N1 вирусына байланысты салық жеңілдіктерін сұрады. 2006 жылдың 7 мамырындағы «India E News» хабарламасында былай делінген: «Пакистандық құс өсірушілер құс тұмауының H5N1 штаммының анықталуынан кейін сұраныс пен бағаның төмендеуіне байланысты, 10 жылдық салықтан босатуды сұрады. «Біз құс тұмауынан туындаған зиянды өтеу үшін құс шаруашылығынан түскен табысқа кем дегенде 10 жыл салық төлеуден босатуды сұрадық», - деді Абдул Басит DPA агенттігіне берген сұхбатында. Лахордағы Сауда-өнеркәсіп палатасының (LCCI) вице-президенті Басит, Пәкістан Құс шаруашылығы қауымдастығының делегациясының құрамында азық-түлік министрлігінің өкілдерімен кездесіп, талаптарын ұсынды. Азық-түлік министрлігінің құс шаруашылығы жөніндегі федералды кеңесі маусым айының ортасында ұлттық бюджетті бекіту кезінде құс шаруашылығы үшін салықты азайту туралы талаптарды қарастыру үшін 9 мамырда жиналады».

Жеке

Көптеген адамдар қажетті заттарды жинап алған (тамифлю, азық-түлік, су және т.б.) мүмкін грипп пандемиясына дайындалып. Жеке адамдар H5N1 туралы қызығушылықты және білімсіздікті пайдаланып, ақпарат, емдеу және жарнама орын сату үшін веб-сайттар мен компаниялар құрды. Тіпті кейбіреулер H5N1 туралы алаңдаушылықты өздерінің зиянды бағдарламаларының құрбандарын табу үшін пайдаланады. H5N1-нің маңызды салдары – тіпті жақсы білетін адамдардың арасында да белгісіздікке байланысты жеке қорқыныш сезімі. Біріккен Ұлттар Ұйымының құс тұмауы жөніндегі бас үйлестірушісі доктор Дэвид Набарро өзін "қатты қорқамын" деп сипаттайды; құс тұмауына қатысты көптеген сұрақтарға жауап жоқ екенін айтады; егер бұл ауру адамдарға тарала бастаса, шекаралар жабылады, әуежайлар жұмылын тоқтатады және саяхатшылардың барлығы қиын жағдайда қалады. Қауіптің бағасы оның жалған екенін айтқандардан миллиардтаған адамның өлімі туралы ескерткендерге дейін өте кеңайып, әлемдегі көптеген адамдардың мінез-құлқына күмән мен қорқыныш ықпал етеді, тіпті қауіп шындыққа айналмастан бұрын.

Поп-мәдениет

1998 жылы хит-парадтарда көш бастаған Barenaked Ladies тобының "Бір апта" әнінде "Chickity China the Chinese chicken / Have a drumstick and your brain stops tickin'" деген сөздер бар, бұл ән жазылған шақта Гонконгта H5N1 вирусының таралуына жасалған сілтеме.

Жыл сайынғы тұмау маусымымен салыстырғанда

Жыл сайынғы тұмау маусымындағы өлім-жітім мен H5N1 вирусынан басқа вирустардың салдарынан туындайтын шығындар, салыстыру үшін маңызды деректер береді. АҚШ үкіметінің мәліметінше, АҚШ-та жыл сайынғы тұмау шамамен 36 000 адамның өліміне және 200 000-нан астам адамның ауруханаға түсуіне әкеп соқтырады. Осы адамдық шығындарға қоса, тұмау АҚШ-та жыл сайын 10 миллиард доллардан астам шығынға себеп болады. Пандемия, яғни жаңа тұмау вирусының бүкіл әлемде таралуы, денсаулық сақтау және медициналық жүйелерді күйретіп, жүздеген мың адамның өліміне, миллиондаған ауруханаға жатқызуға және жүздеген миллиард доллар тікелей және жанама шығынға әкелуі мүмкін. "Нью-Ингланд медицина журналы" мынадай мәліметтерді жариялады: "Конгресс бюджеттік кеңсесінің зерттеуіне сәйкес, АҚШ-та ауыр пандемия салдарынан 200 миллион адам жұқтыруы, 90 миллион адам ауырып, 2 миллион адам қайтыс болуы мүмкін. Зерттеуде барлық жұмыс істейтін халықтың 30 пайызы ауырып, 2,5 пайызы қайтыс болады, ал 30 пайызы орташа есеппен үш апта жұмысқа қатыса алмайды, бұл жалпы ішкі өнімді 5 пайызға төмендетуі мүмкін. Сонымен қатар, 18 миллионнан 45 миллионға дейін адамға амбулаториялық көмек қажет болады және экономикалық шығындар шамамен 675 миллиард долларды құрауы мүмкін". Бір зерттеуде пандемия кезінде порт жұмысшыларының саны 28 пайызға төмендесе, АҚШ порттарына келіп түсетін контейнерлердің өткізу қабілеті 45 пайызға төмендейтіні анықталды.