Кіріспе

Италиядағы аймақтық саяси қозғалыс

Венеция ұлтшылдығы (сонымен қатар Венетизм, венециялық/итальяндық атауынан – venetismo) – негізінен Италияның Венето аймағында, сондай-ақ бұрынғы Венеция Республикасының басқа бөліктерінде белсенді ұлттық, бірақ көбінесе аймақтық саяси қозғалыс. Жалпы алғанда, венетистер Венецияның ерекше екенін және Венеция Республикасының мұрасын, дәстүрлерін, мәдениетін және тілін қайта жаңғыртуды, сондай-ақ Венетоның Италиядан көбірек автономияны немесе тіпті тәуелсіздікті алуын жақтады. Журналист Паоло Поссамайдың айтуынша, венетизм – «Венето мен венециялықтардың өздерінің ерекшелігін және автономиясын тануға ұмтылысы». Венетизм – кең қозғалыс, оған венетистік партиялар, әсіресе Лига Венета, сондай-ақ түрлі саяси партиялардан шыққан адамдар кіреді. 1982 жылы жазушы және журналист Гофредо Паризе былай деп жазды: «Венето – менің Отаным. [ ] Италия Республикасы болғанымен, бұл абстрактілі идея менің Отаным емес [ ]. Біз, венециялықтар, әлемді аралап шықтық, бірақ біздің Отанымыз – егер соғысу қажет болса, біз үшін соғысатын Венето. [ ] Пиаве өзені арқылы салынған көпірлерде «Отанға қасиетті өзен» деп жазылғанда, Италия туралы еске түсіргенім үшін емес, Венето туралы ойлағаным үшін толқынамын». Көптеген венетистер Венетоны Италиядан ерекшеленетін ұлт деп санайды, ал кейбіреулері 1866 жылы өткен референдумның нәтижесін, арқылы Венето (немесе, дұрысырақ айтқанда, Венеция) Италиямен біріктірілгенін мойындамайды. Олардың кейбіреулері сол референдумды қайта өткізуді және Венецияның тәуелсіздігі үшін күресуді ұсынады, бұл ел тарихи Венеция Республикасының аумақтарынан – Венето, Фриули Венеция Джулия және Ломбардияның үлкен бөлігінен (Бреша провинциясы, Бергамо провинциясы, Крема маңындағы аймақ және Мантуя провинциясының бір бөлігі) құралады. Бұл ұсынысты, тек Венетоға қатысты, жақында Лига Венета, Венето үкіметі және 2014 жылы референдумды ұйымдастыруға бағытталған заң жобасын қолдаған Венетоның өңірлік кеңесінің көпшілігі қолдады. Конституциялық сот бұл референдумды Конституцияға қайшы деп таныды, бірақ автономиялық референдумға рұқсат берді, ол 2017 жылдың 22 қазанында өтті: референдумға венециялықтардың 57,2%-ы қатысты, ал 98,1%-ы «иә» деп дауыс берді. Осыған байланысты Венетоның президенті Лука Зая Италия үкіметімен келіссөздер бастады. Көбінесе бұл бүкіл Венеция автономиялық қозғалысына қатысты болғанымен, «Венетизм» термині кейде мәдениетке бағытталған венетистерді, қатал венетистерді немесе Лега Норд / Лега ұсынған Падания тұжырымын қабылдамайтын венетистерді анықтау үшін қолданылады. Тәуелсіздікті қолдайтын баспагер және кейіннен өзін 121-ші дож деп жариялаған Альберто Гардин, итальяндық сайлауды бойкоттауды қолдайды, ол «Венетизмді» «итальяндық саяси жүйенің бір бөлігі болып табылатын партиялық ұғым (Венетистер, социалистер, коммунистер, PD, PdL және т.б.)» деп түсіндіреді.

Италияның Венетоны қосыуы

Венеция Республикасы 697 жылдан 1797 жылға дейін 1100 жыл өмір сүрді (9 ғасырға дейін Византияға бағынышты болған), және әлемдегі алғашқы заманауи республикалардың бірі еді. Генуя Республикасын бірнеше соғыстарда жеңгеннен кейін ол Жерорта теңізіндегі ең қуатты теңіз державасына айналды, және биік нүктесінде өзінің билігін По өзені аңғарының үлкен бөлігінен, қазіргі Словения, Хорватия, Босния және Герцеговина, Черногория, Албания және Грекияның жағалау аймақтары мен аралдарына дейін кеңейтті. Венеция 15-16 ғасырларда Батыс әлемінің жетекші күші болды. 1797 жылы ұзақ төмендеуден кейін, Кампо-Формио шарты арқылы Наполеон Республиканың қалдықтарын Австриямен басқа территорияларға алмастырды. 1848 жылы Даниэле Манин басшылығында венециялықтар австриялық үкімге қарсы көтеріліс жасап, Сан-Марко Республикасын құрды. Манин, кейбір венециялықтардың Сардиния Корольдігімен бірігуіне қарсы болғандықтан, отставкаға кетті, бірақ 1849 жылы Венаға қарсы оппозицияны қайтадан басқаруға оралды. Венеция территориялары мен бұрынғы Мантуя және Фриули герцогтіктері 1866 жылы Италияға қосылды, Италияның бірігуінен және 1861 жылы Савой үйі тұсында Италия Корольдігінің құрылуынан бес жыл өткен соң. Венетоның Италиямен бірігуі Австрия-Пруссия соғысының нәтижесі болды, онда Италияның одақтастары пруссиялықтар жеңіске жетті. Италияның бірігу процесінде бұл қақтығыс үшінші тәуелсіздік соғысы деп танылды. Австрия Венецияны жоғалтып, оны Франция патшасы Наполеон III-ге берді, ол оны Италияға берді. Австрия Венеция территорияларын тікелей Италияға беруден бас тартты, өйткені австриялықтар соғыста итальяндықтарды жеңген, Кустоца шайқасында (24 маусым) және Лисса шайқасында (20 шілде) теңізде жеңілдірген еді. Джузеппе Гарибальдидің Альпілік аңшылары Безекка шайқасында (21 шілде) австриялықтарға қарсы сәттілікке жетті, бірақ Пруссия мен Австрия соғыс бітімін жасасқанда Италия үкіметі Гарибальдиге шегінуге бұйрық берді. Прага бейбіт шартымен (23 тамыз) Австрия Венецияның Италия Корольдігіне қосылуына келісті. Бұл тұжырым Францияның араласуымен жасалған Вена шартында (12 қазан) қайталанды. Венеция территориясы алғаш рет Австрия Францияға (генерал Карл Моринг Австрияның Франц Иосиф I атынан және генерал Эдмонд Ле Бёф Наполеон III атынан қол қойған келісім бойынша) соғыста француз бейтараптығы үшін өтемақы ретінде берілді. Келісімге сәйкес, Франция Венецияны Италияға "халықтың тиісінше кеңескен келісімімен" тапсырды. Италияға айналудан басқа нұсқа бар ма, жоқ па, белгісіз болды, сондай-ақ келісім халықпен қалай кеңесу керектігі туралы нақты ештеңе айтпады. Венеция француз үкіметі одан бас тартқаннан кейін 19 қазанда Италияның бақылауына өтті. Бұл плебисциттің маңыздылығына күмән тудырды, және жетекші тарихшылар Венециядағы референдум әскери қысыммен өткізілгенін айтады, өйткені сайлаушылардың 0,01% (642 000-нан астам бюллетеньдердің 69-ы) аннексияға қарсы дауыс берді және тек 0,1% (567 бюллетень) жарамсыз деп танылды, және ол ақыр соңында бұрмаланған. Австрияның сыртқы істер министрлігінің тарихи архивін зерттеген кейбір тарихшылар референдум Италия үшін тек әкімшілік мәселе болды деп болжайды, тек оның иелігіндегі аумақта егемендікті ресмилендіру үшін және жергілікті халыққа нақты таңдау немесе еркін дауыс беруге мүмкіндік берілмеді. Плебисцит Италияның үшінші тәуелсіздік соғысы деп аталатын кезеңдегі жаман әрекеттерінен кейін заңдылықты алу үшін жасалған демонстрация болуы мүмкін еді. Италия Корольдігі итальян тілін ресми тіл ретінде қабылдады. Венециялықтар, басқа да көптеген аймақтық қауымдастықтар сияқты, көбінесе бұны қабылдамады және өздерінің венеция тілін, көбінесе диалект деп аталатын, қолдануды жалғастырды. Тілдік ұлтшылдық көп ұзамай Венеция мәдениетінің бір бөлігіне айналды, ал 19 ғасырдың соңғы онжылдықтарында оңтүстік Италияның бюрократтарына қарсы кейбір көтерілістер болды. Италияға қосылғаннан кейін Венеция соншалықты кедей болды, миллиондаған венециялықтар Америкаға, әсіресе Бразилия мен Аргентинаға көшіп кетуге мәжбүр болды (1870 және 1910 жылдары үш миллион адам отанын тастап кетті), мұраларын жоғалтпастан, тіпті бүгін де Латын Америкасындағы көптеген венеция ұрпақтары, әсіресе Бразилияның оңтүстік штаттары Рио-Гранде-ду-Сул және Санта-Катаринада, венеция тілін ана тілі ретінде сөйлейді. Қазіргі заманғы венетистік қозғалыстың алғылары Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын пайда болған және сол және оң жақ қанатты болды. 1920 жылы социалистер мен республикашыларға жақын Венеция газеті "La Riscossa" "біріккен сайлаулы басқарушылық органдармен автономды және құзыретті техникалық және әкімшілік органдармен" альтернатива ретінде қажеттігін жариялады, "орталық саяси үкімге" қарсы. Венетодан сайланған Республикалық депутаттар палатасының мүшесі Гвидо Бергамо: "Венециялық мәселе соншалықты өткір, бүгіннен бастап біз венециялықтардың көтерілісін жариялаймыз. Азаматтар, салық төлемейік, Римдегі орталық үкіметті танымайық, префекттерді қуалайық, Венетодағы тікелей салықтардан түскен ақшаны сақтайық" деп жазды. Одан кейін Итало Коррадино Каппелотто, Итальяндық халық партиясының депутаттар палатасының мүшесі, 1921 жылғы жалпы сайлау алдында алғашқы венетистік партияны іске қосты: "Сан-Марконың арыстаны" Тревизо провинциясында дауыстардың 6,1% -ын жеңіп алды. Бенито Муссолини билікке келгеннен кейін, ол итальян тілін кеңінен қолдануға бағытталған жергілікті тілдерді жоюды ұсынды, фашизмнің өркендеуі, Екінші дүниежүзілік соғыс және Италия Республикасының құрылуынан кейін венетистік идеялар күшін жоғалтты, Венетода да "елдің бөлінбестігі мен біртүтастығының" мифі өте күшті болған дәуірде. 1948 жылғы жалпы сайлауда Христиан демократтары Венетода дауыстардың 60,5% -ын жеңіп алды. 1919 жылдан бері Венеция, сондай-ақ Австриядан жаңадан қосылған территориялар, оның ішінде Трентино және Оңтүстік Тироль, Үш Венеция (Tre Venezie) деп аталды, яғни Венеция Эугенея (Венетоның үлкен бөлігін және Фриулидің үлкен бөлігін), Венеция Джулия (қазіргі Фриули-Венеция-Джулияның шығыс бөлігі) және Венеция Тридентина (Трентино және Оңтүстік Тироль). немесе Венетоға да автономды мәртебе беру.

2012-2015 жылдардағы тәуелсіздік туралы сауалнамалар

Венетода орталықтан басқарылатын мемлекетке қарағанда федеративтік жүйеге қолдау кеңінен тараған, бірақ тәуелсіздікке қолдау одан аз. Соңғы сауалнамалар тәуелсіздік көзқарасының күшеюін көрсетіп отыр. 2011 жылдың желтоқсанында жасалған сауалнамаға сәйкес, венециялықтардың 50% Венетоның тәуелсіздігін қолдайды. 2012 жылдың қаңтар айында Il Gazzettino газетінде жарияланған сауалнама бойынша тәуелсіздікті жақтағандардың үлесі 53,3% құрады (шеттен келген венециялықтардың қолдауы 55,0% болды). Сол сауалнама деректеріне сәйкес, 2013 жылдың қаңтар айында тәуелсіздікке қолдау 56,7% -ға жетті. 2014 жылдың ақпан айында Ixè компаниясы жүргізген сауалнамада, егер тәуелсіздік туралы референдум өткізілсе, венециялықтардың 47% «иә» деп, ал 26% «жоқ» деп дауыс беретіні болжалды. 2014 жылдың наурыз айында Ильво Диамантидің Demos&Pi компаниясы жүргізген сауалнама көрсеткендей, венециялықтардың 55% тәуелсіздікті жақтады, 39% қарсы болды, ал қалған 6% жауап бермеді. Istituto Piepoli жүргізген ұқсас сауалнамаға сәйкес, венециялықтардың 64% кеңірек автономияны қолдайды, 19% қарсы, ал 51% тәуелсіздікке дауыс береді, 32% қарсы. 2014 жылдың қазан айында Demos&Pi жүргізген сауалнама бойынша, венециялықтардың 53% тәуелсіздікті қолдайды, бұл Венетоны Италиядағы ең сепаратистік аймаққа айналдырды, одан кейін Сардиния (45%) және Сицилия (44%) орналасқан. 2015 жылдың наурызында Demos&Pi компаниясының мәліметі бойынша, венециялықтардың 57% (оның ішінде Liga Veneta–Lega Nord сайлаушыларының 83%) тәуелсіздікті жақтады.

Өзін-өзі анықтау туралы 44/2012 қаулы

2012 жылы Венеция тәуелсіздігі (IV), атап айтқанда Лодовико Пиццати, Джанлука Бусато және Алессио Моросин, тәуелсіздік туралы референдумды қолдау үшін 20 000-нан астам қол жинап, оларды президент Лука Заияға тапсырды. Зая облыстық кеңеске хабарлап, оның төрағасы Клодовалдо Руффато заң кеңесінен пікір сұрады, ол мұндай референдумның Италия Конституциясына сәйкес заңды емес екенін түсіндірді. 6 қазанда IV Венецияда шеру ұйымдастырды, оның барысында облыстық кеңес бекітуі үшін тәуелсіздік туралы консультативтік референдум өткізу туралы (44/2012) резолюция ұсынды: резолюция мәтіні LV аймақтық кеңесшісі Джованни Фурланеттоға берілді, ол бұл ұсынысты қолдады. Кеңес мүшелерінің бірі, Солтүстік-Шығыс одағының (UNE) өкілі Марианжело Фоггиато, резолюцияны кеңеске ресми түрде ұсынды. 17 қазанда 60 аймақтық кеңесшінің 42-сі бұл мәселені талқылауды ресми түрде сұрады. 28 қарашада кеңес резолюцияны мақұлдады, онда "тәуелсіздік" сөзі "өзін-өзі анықтау" сөзімен ауыстырылды, 29 дауыспен қолдап, 2 қарсы және 5 қалыс дауыс берді. Қолдау көрсеткендердің қатарында Фоггиато, LV тобының барлық мүшелері, "Азаттық халқының" көптеген кеңесшілері, Коммунистік қайта құру партиясының Пьетранджело Петтено, "Солтүстікке қарай" Диего Боттацин және сессия басында резолюцияны түсіндірген тәуелсіз кеңесші Сандро Сандри болды, ал Демократиялық партияның толық құрамы наразылық білдіріп залдан шығып кетті, бірақ Венето үшін арнайы статусты қолдайтындарын мәлімдеді. Бұл құжат Заия мен Руффатодан Еуропалық Одақпен (ЕО) және Біріккен Ұлттар Ұйымымен келіссөздерді дереу бастауды талап етті, осы арқылы Венеция халқының өзін-өзі анықтау құқығын анықтайтын референдум ұсынымын жасауға болады. Осы мақсатқа жету үшін екі президент заңгерлерден құралған арнайы комиссияның көмегіне ие болар еді.

ЕО-ға петиция және халықаралық қолдау

2013 жылдың 10 қаңтарында IV делегациясы Брюссельдегі Еуропалық комиссияға 50 000 еуропалық азамат, басымдықпен венециялықтар қол қойған петицияны тапсырды, оның мақсаты өзін-өзі анықтау жөніндегі референдумды қолдау еді. Петицияға қол қою ісіне Ломбардиядағы Domà Nunch та қолдау көрсетті. IV жетекшілерінің пікірінше, ЕО референдумды қолдап, оның нәтижесіне кепілдік беруі керек, бірақ бұл көзқарас ЕО институттарының 2014 жылғы Шотландия референдумына қатысты ұстанымына қайшы келді. Наурыз айында 44-ші қаулыны қолдау туралы халықаралық ғалымдардың үндеуі жарияланды. Марко Бассани бастамасымен жасалған декларацияға Фрэнк Ван Дун, Ханс Герман Хоппе, Дональд Ливингстон, Ральф Райко, Ксавье Сала-и-Мартин және Паскаль Салин, сондай-ақ Паоло Бернардини, Карло Лоттьери және Алессандро Витале қол қойды. Үндеуде «Венетоның өзін-өзі анықтау процесі» «жақсырақ Еуропаға жасалған маңызды қадам болады және ізгі ниетті адамдар тәуелсіздік референдумына жол ашатын сайлау процесінің керісінше, барлық қатысушыларға құрметпен қаралып, шиеленіссіз өтуіне барынша көмектесуі керек» делінген. Ломбардияда Бассани, Лоттьери және L'Indipendenza газетінің маңындағы бірнеше зиялы адамдар 44-ші қаулы бойынша Ломбардия комитетін құрды.