Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вилландерс (vilˈlandro) – Италияның солтүстігіндегі Оңтүстік Тироль аймағындағы ауыл және коммуна. 2013 жылдың 31 желтоқсанына қарай 1875 тұрғыны бар. Ол Клаузен қаласының үстіндегі Эйсак аңғарында орналасқан.
Villanders (; vilˈlandro) is a village and comune in South Tyrol in northern Italy with 1,875 inhabitants (as of December 31, 2013). It is located in the Eisack Valley above Klausen.
География
Вилландерс Вилландердер тауында (Вилландерлер тауы) орналасқан, оның ең жоғарғы нүктесінде Тотензе (Өлім көлі) жатыр. Бұл ауыл Барбиан, Клаузен, Лайен, Риттен және Сарнтальмен көршілес.
Villanders lies on the Villanderer Berg (Mountain of Villanders), at the top of which lies the Totensee (Lake of death). The village is bordered by Barbian, Klausen, Lajen, Ritten and Sarntal.
Елтаңба
Эмблема көк және қызыл түстерге бөлінген, жоғарғы үш бөлігінде күміс нүктелер, ал төменгі бөлігінде күміс тік тілімдерден тұратын шекара бар. Бұл Виландр және Пардел аймағының жергілікті феодалдарының гербі. Эмблема 1966 жылы бекітілді.
The emblem is party per fess of azure and gules, in the first three points of argent, in the second a fess dancetty of argent. It is the arms of the local Lords of Vilanders and Pardell. The emblem was granted in 1966.
Топоним
Вилландерс алғаш рет 1070 жылы ресми құжатта Филандрес деген атпен тіркелді; 1085 жылы Филандерс деп, кейіннен Филандерс немесе Виландерс деп аталды. Вилландерс атауының шығу тегі, көбінесе "viel anders" деген сөз тіркесінен, яғни "көптеген айырмашылықтар" деген мағынадан туған деп есептеледі, бірақ бүгінгі күнге дейін нақты анықталған жоқ. Кейде бұл атаудың тамыры римдік кезеңге дейін соқтығады (құрметтес Вердингс/Вердигнес және Фельдтурнс/Велтурно ауылдары сияқты). Басқа тіл білімі мамандары римдік түбірлерді іздеуге тырысты (мысалы, "villa antrorum" немесе "valles antri"), ал кейбіреулері тіпті Бельгиядағы Фландриямен байланысты болуы мүмкін деген болжам айтады. Дегенмен, ешбір ұсыныс толыққанды сенімділік тудырмады. Аңыз бойынша, Вилландерс тұрғындары ауылдың алғашқы атауы "Шенберг" – "әдемі тау" болғанын айтады, ал тау көшкінінен қираған соң, жағдай "көптеген айырмашылықтарға" ("viel anders" неміс тілінде) толы болған.
Villanders was first mentioned in an official document in 1070 under the name Filandres; in 1085 under the name Filanders, later on as Filanders or Vylanders. The origin of the name Villanders, which is often believed to derive from the term "viel anders" meaning "a lot different", is not clear to date. Sometimes, the name is believed to have pre Roman origins (similar to the neighbouring villages Verdings/Verdignes and Feldthurns/Velturno). Other linguists have tried to look for Roman roots (for example "villa antrorum" or "valles antri"), while others even suspect a connection to Flanders in Belgium. However, none of these proposals is convincing. Following a legend, some people in Villanders believe the village was first called "Schönberg", meaning beautiful mountain, and when it was destroyed by a landslide, everything looked "a lot different" ("viel anders" in German) afterwards.
Тарихқа дейінгі және ерте тарих
Ежелгі заманда адамдар күн сәулелі Вилландерс беткейлерінің құнарлы мореналық топырағында өмірдің жағымды екенін біліп, сонда қоныстанған деп болжауға болады. Сарнтал аңғары мен оның айналасындағы таулар, соның ішінде Вилландерс тауы мен Альпілік шалғынды адамдар кем дегенде мезолиттен бастап зерттеген және экономикалық тұрғыдан пайдаланған деген дәлелдер бар. Осы археологиялық жағдайлар және Вилландерс альпілік шалғының ерекшеліктері – мезолиттік мергендердің сүйікті аңдары болған бозаулар үшін өте қолайлы жайылым – бүкіл шалғын сол кезде жазғы аң ауру орны болғандығын көрсетеді. Шамамен б.з.д. 5000 жылдан бастап неолит дәуірінде жерді өңдеу және үй жануарларын өсіру адамдардың Оңтүстік Тирольде тұрақты өмір сүргенін көрсетеді. Вилландердегі төменгі таулы ландшафт осыған өте қолайлы жағдайлар жасады. Вилландердегі Плунакер археологиялық аймағындағы жағдайлар осы дәуірде Альпідегі ең маңызды жағдайлардың бірі болып саналады. 13 ғасырда «Vilanders-тің» (Vilanders) қосымшасы жиі қолданыла бастады және бір-бірімен туыс емес әртүрлі отбасылар қолданды. Виландр иелерінің әулеті Виландрдың Еккехард I-інен (1176–1183) басталып, кейін он екі тармаққа бөлінеді.
It can be supposed that in the distant mists of time people discovered that life was pleasant on the fertile moraine soil of the sunny slopes of Villanders and so they settled there. There is evidence that the adjoining Sarntal valley and the surrounding mountains, including the Villanders Mountain and the Alpine meadow have been explored by men and economically exploited since at least the Mesolithic. These finds and the features of the landscape of the alpine meadow of Villanders, which is an ideal grazing ground for ibex, the preferred prey of Mesolithic hunters, suggest that the entire meadow was a summer hunting ground at that time. At the beginning of the Neolithic from 5000 BC the cultivation of the land and the keeping of domestic animals indicate that people now lived a settled life in South Tyrol. The low mountain landscape in Villanders offered favourable conditions for this. The finds in the Plunacker archaeological zone in Villanders are among the most significant of this epoch in the whole of the Alps. The addition of "von Vilanders" (of Vilanders) became increasingly common during the 13th century and was used by various families, who were not related to each other. The genealogy of the Lords of Vilanders begins with Ekkehard I of Vilanders (1176–1183) then divides into twelve branches.
Мәдениет және қызықты жерлер
Вильяндерс – Исарко аңғарындағы ең танымал демалыс орындарының бірі. Айналасындағы жерлер жаяу серуендеуге қолайлы, ол жазықта да, альпілік шалғындарда да мүмкін. Вильяндерс кен орындарымен де әйгілі, олар жұртшылыққа ашық. Орта ғасырларда бұл кен орындары Тирольдегі ең маңыздыларының қатарында болған. Әсіресе 16 ғасырда Вильяндерс пен Клаузендегі өмірге зор ықпал еткен. Сент-Стефан шіркеуіне жақын жердегі зират, қабір бетінен бұрылған темір айқыштарымен бірге, кеңінен танымал. Жаңа шарапты татып, шаруалардың дәстүрлі тағамдарын жеуді қамтитын Төргелен дәстүрі де кең тараған. Оңтүстік Тирольдің географиялық орталығы Вильяндерс қауымында, Вильяндерс тауының төменгі жағындағы Вилландерс Альм альпілік шалғырында орналасқан.
Villanders is one of the most popular holiday destinations in the Isarco Valley. The surroundings are used for hiking, be it in the valley or on the alpine meadows. Villanders is also known for its mines, which are open to the public. During the Middle Ages the mines were amongst the most important in Tyrol. Especially during the 16th century the mines had a big influence on life in Villanders and Klausen. The cemetery near the St. Stephen's Parish Church with its wrought iron crosses facing away from the grave, is also well known. The tradition of Törggelen, which includes tasting the new wine and eating typical farmers' dishes, is also widespread. The geographic centre of South Tyrol is also located in the community of Villanders, precisely on the Alpine meadow, the Villanderer Alm, just below Villanders Mountain.