Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Туффеу тасы – француз тілінде жай ғана туффеу немесе туфеу – Францияның Луара аймағындағы жергілікті әк тас. Ол борлы немесе құмды, ұсақ дәнды, ақтан сары түсті қаймаққа дейін болатын және микалы (миканың немесе мусковиттің ақ қабыршақтарын қамтитын) әк тас ретінде сипатталады. Бұл жұмсақ тас көптеген карьерлерден өндіріледі және Луара мен оның салаларының – әсіресе аймақтың әлемдік деңгейде танымал шатоларының – сәулеттік ландшафтына елеулі үлес қосты.
Tuffeau stone — in French, simply tuffeau or tufeau — is a local limestone of the Loire Valley of France. It is characterized as a chalky or sandy, fine grained limestone, white to yellowish cream in appearance, and micaceous (containing some white flakes of mica, or muscovite). The soft stone is extracted from numerous quarries and has made a major mark on the architectural landscape of the Loire and its tributaries — especially the valley's world famous chateaux.
Геология
Туффо мезозой дәуірінен (Жоғарғы кредалық Турон кезеңінен) басталады. Лоара аңғары 90 миллион жыл бұрын зор теңіздің түбін құрады. Мыңжылдықтар бойы теңіз түбіндегі шөгінділер – қазбаланған тірі организмдер мен құм бөлшектері – қазір Туффо тасы деп аталатын қатты тасқа айналды. Ол нағыз бордан (саздыдан) фораминифералардың болуымен және бастапқыда шалшық суға (2 мен 20 метр аралығында) шөгіп, кейін жағалауға жақын арада қозғалған көптеген қабықшалардың қалдықтарымен ерекшеленеді. Ал нағыз бор тереңде (~200 метр) және тыныш суға шөгіп, басқа типтегі қабықшалы микрофоссилдерге, кокколиттерге бай. Туффо термині этимологиялық жағынан геологиялық байланысы жоқ тас – туфқа, ал геологиялық байланысы бар – туфаға қатысты. Бұл сөздер итальян тіліндегі tufo және латын тіліндегі tōphus немесе tōfus ("тас") сөздерінен шыққан.
Tuffeau dates to the Mesozoic era (Upper Cretaceous Turonian stage). The Loire Valley formed the floor of a vast sea 90 million years ago. Over the millennia, sediment from the sea floor, comprising fossilized living organisms and sand particles, became compressed to form what is now known as Tuffeau stone. It differs from genuine chalk by the presence of foraminifera and many remains of shells originally deposited in shallow water (between 2 and 20 meters) and subsequently agitated, near a coastline. In contrast, true chalk is rich in another type of shelly micro fossil, the coccolith, which was deposited in deeper (~ 200 meters), and quieter, water. The term tuffeau is etymologically related to another stone, tuff, to which is it not geologically related — and to tufa, to which it is geologically related. These words derive from Italian tufo and from Latin tōphus or tōfus ("stone").
Физикалық қасиеттері
Тюффоның тығыздығы көптеген басқа тау жыныстарымен салыстырғанда өте төмен, граниттің тығыздығынан екі есе азырақ, эбони сияқты тығыздықта болады және судан 10-20% ғана ауыр. Оның саңылаулылығы 50%-ға дейін жетеді, ал граниттің саңылаулылығы шамамен 1% ғана. Бұл тастың қысымға төзімділігі гранитке қарағанда 10-20 есе аз. Егер туффо жергілікті құм және кейінгі кезеңдердің кремнийлі саз балшықтарымен араластырылса, ол ең жақсы жүзімдік топырақ құрайды деседі.
Tuffeau has a very low density compared with many other rocks, being half as dense as granite, comparable in density with ebony, and only about 10 to 20% heavier than water. It has porosity of up to 50%, whereas that of granite is only about 1%. The compressive strength of the stone is a factor of 10 to 20 times less than that of granite. When mixed with local sand and flinty clays from later eras, tuffeau is said to create the best vineyards soils.
Тау-кен өндірісі
Туффо тау-кен өндірісі 15 ғасырдағы ең жоғары шарына жетті. Құрылыс материалы ретінде, әсіресе Туран және Анжу аймақтарында, туффо көбінесе өзен жағалауларындағы кең табиғи тік жарлардан қазылып алынды. Осы арқылы қазылған блоктар тікелей қайықтарға жүктелді. Ғасырлар бойында бұл кең ауқымды жер асты галереяларын, яғни шахталарды құрады, олардың кейбіреулері бірнеше километрге созылады. Бұл жасалма үңгірлер ұзақ жылдар бойы адамдардың тұруына пайдаланылып келді, себебі ішкі температура жазда да, қыста да едәуір тұрақты. Осы үңгір тұрғындарының – les troglodytes – ең көп шоғырланған жері Самур аймағы. Шахталар шарап сақтауға арналған қоймалар үшін өте ыңғайлы. Көптеген үлкен үңгірлер шампиньон өсіруге арналған орындарға, яғни шампиньонниерлерге айналды, одан өсірілген саңырауқұлақ күнделікті Париж базарларына тасымалданады.
Tuffeau mining reached its peak in the 15th century. As a construction material — especially in the Touraine and Anjou regions — tuffeau has been extracted mostly from natural riverside bluffs, which are extensive. The extracted blocks could thus be loaded onto boats. Over the centuries, this has created extensive underground galleries, or mines, some of which are several kilometers in extent. These artificial caves have long been used as human dwellings, as the indoor temperature is remarkably constant from summer to winter. The greatest concentration of these cave dwellers — les troglodytes — is in the region of Saumur. The mines are a perfect environment for wine cellars. Many of the larger caves have become champignonnieres — i. e., are used for growing a commercial variety of mushroom, which is transported daily to the markets of Paris.
Сәулет
Лоара аңғарындағы көптеген ғимараттар, ең қарапайымдарынан ең сәнділеріне дейін, туффеу тасынан салынған, оның ішінде Саумр маңындағы Больеу шатосы, Уссе шатосы және Уссео-Мотт шатосы, сондай-ақ Лонжередегі көптеген жұмысшы үйлері.
Numerous buildings in the Loire Valley, from the most modest to the most grandiose, were built from blocks of tuffeau stone, including the Château de Beaulieu near Saumur, the Château d'Ussé and the Château de la Motte d'Usseau, and many worker's cottages at Longères.