Кіріспе

Канаданың Ұлыбританиядағы мекемесі, 1917–1919, 1945–1946 жж.

Хаки университеті (алғашқыда Хаки колледжі немесе Вими Ридж университеті деп аталған) – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде 1917–19 жылдары Ұлыбританиядағы Канада экспедициялық корпусының (CEF) бас штабы құрған және басқарған канадалық шет елдік білім беру мекемесі. CEF-тің хаки түсті формасымен аталған бұл жүйе Генри Маршалл Тори мен Эдмунд Генри Оливердің күш-жігерімен құрылған және Жас ерлер христиан қауымдастығы (YMCA) тарапынан қолдау көрсетілген. Негізінен Англияның орталық бөлігінде орналасқан, импровизацияланған колледждермен бірге бұл университет 50 000-нан астам әскерге түрлі пәндер бойынша білім берді, ал берілген сертификаттар Канада университеттерінде мойындалды. Бұл термин Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1945–1946 жылдары ардагерлерге арналған канадалық білім беру бағдарламаларында қайта қолданылды.

Тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропада қызмет еткен канадалық әскерилердің білім алу схемасы әскери капелландар жүргізген сабақтардан пайда болды. Олар кітаптар мен курстарға қажеттілікті, сондай-ақ демобилизациядан кейін әскерилерге кәсіптік оқыту беру қажеттігін атап өтті. 1917-18 жылдың қысында капеллан Эдмунд Генри Оливер Фландрияда "Вими Ридж университеті" деп атаған оқу орталығын ашты. Бұл идеяға полковник Генри Маршалл Тори Канада университеттерімен бірлесіп, Англияда "хаки колледждерін" ашу арқылы көбірек қолдау көрсетті. Оливер сонымен қатар YMCA басшысы полковник Г. В. Биркспен де жұмыс істеді. 1917 жылдың 16 желтоқсанында Оливер генерал-лейтенант сэр Артур Кьюримен кездесіп, техникалық және кәсіптік білім беру жөніндегі офицер ретінде тағайындалды. Бастапқыда Франциядағы Оливердің және Англиядағы Торидің схемаларында елеулі айырмашылықтар болды. Полковник Торидің ресми "Хаки университеті" жоспары 1918 жылдың 8 қарашасында бекітіліп, Канаданың Шетелдегі әскерлерінің Білім беру қызметі департаментін және Канаданың Хаки университетін құруды көздеді. Хаки колледждері бастапқыда орта мектеп, жоғары мектеп және түсу емтихандарына дайындық курстарын қамтыды, бұл Канада мен Ұлыбритания университеттеріне түсу үшін қажетті алғышарттарды қамтамасыз етті. Бұл жобаны канадалық генералдар, соның ішінде сэр Роберт Борден де қолдады. YMCA 500 000 доллар жинады және соғыс тоқтаған күні Англияда 14 колледж жұмыс істеді. Шамамен 650 000 әскери лекцияларға қатысты, оның 50 000-ы тіркелді, ал 2 000-ға жуығы Рипон қаласындағы Хаки университетінде оқыды.

Құрылтайшылар

1914 жылы Ұлы соғыс басталғалы дін қызметкерлері мен офицерлер қатардағы әскерилер үшін білім беру сабақтары мен Киелі кітапты зерттеу үйірмелерін ұйымдастырды. Діни қызметкерлер Дж. М. Алмонд пен Кларенс Маккиннон «Хаки университетін» капелландық қызметтер бақылауында болғанын қалағанмен, соңында әскерилер арасында ресми білім беру бағдарламасы іске асырылды.

Джеральд Бёркс

Бірінші дүниежүзілік соғыста Корольдік ұшқыштар корпусының екі рет көзге түскен аса шебер ұшқышы, Канаданың шетелдегі YMCA-ның басшысы полковник Джеральд Биркс, сарбаздардың бос уақытын тиімді пайдалануы үшін, құмар ойындар мен/немесе ішімдік ішудің зиянынан сақтау мақсатында білім беру курстарын ұйымдастыруға ұмтылды. Ол Генри Маршалл Ториден Канада армиясының шетелдегі білім беру қызметін ресми түрде құру жөнінде баяндама жазуды сұрады. Соғыстан кейін Биркс кәсіпкер, өнерді қолдаушы, суретші және қайырымдылықпен айналысушы болды.

Генри Маршалл Тори

Бағдарламалар 1916 жылы ресми түрде бекітілді, доктор Генри Маршалл Тори армиядан босатылған әскерлер туралы есепте Англия мен Францияда білім беру мекемесін құруды ұсынды, ол Канаданың Хаки колледжі деп аталды, ал оның филиалы Ұлыбританиядағы басқа да лагерьлерге қызмет көрсетуге тиіс болды. Доктор Генри Маршалл Тори Канадалық күштердің шетелдегі білім беру қызметін ұйымдастырып, жоспарлады және 1917 жылы Альберта университетінің президенті болып демалыста болғанда Хаки колледжінің президенті болды. Соғыстан кейін Тори Альберта университетінің президенті лауазымына қайта оралды, содан кейін Карлтон университеті мен Британдық Колумбия университетіне айналған колледждерді құрды.

Артур Кэрри

Генерал Артур Кьюри 1917 жылдың 18 желтоқсанында Хаки университетін барлық дивизиялардағы барлық сарбаздардың оқу бағдарламасының бір бөлігі ретінде бекітті. Соғыстан кейін Кьюри Монреальдегі (Квебек) МакГилл университетінің президенті және вице-канцлері болды. 1918 жылы Канад армиясының бас штабының басшылығымен Хаки колледжі шетелдегі Канада әскерінің білім беру қызметіне айналды. Канада армиясының діни қызметкерлерінен және YMCA-ның канадалық оқу топтарынан өркендеген бұл бағдарлама, басқа елдердің әскери күштеріндегі ұқсас бағдарламалардың алға басушысы болды.

Миссия

Соғыс кезінде және демобилизацияланған әскери қызметшілердің рухын көтеріп, соғыстан кейін білім алуға мүмкіндік беру мақсатында құрылды. Бастапқыда, дін қызметкерлері мен офицерлер оқытушы, рухани кеңесші және мораль сақшысы рөлінде болды. Хаки университеті үкімет тарапынан ресми түрде мойындалғаннан кейін, университеттер Еуропаға профессорларды жіберіп, әскери штабтағы аз ғана оқытушылар құрамына көмектесе бастады. Хаки университетінің академиялық сағаттары Канадалық оқу орындарының академиялық сағаттарымен маңызды деп есептелді.

Франция

Алғашқы оқу курстарын генерал-майор Л. Дж. Липсет ұйымдастырды. Капитан Эдмунд Х. Оливер Хаки университетінің құрамдас бөлігі болып табылатын Вими Ридж университетінің (UVR) басшысы болды. Оливер 4-ші дивизиондық қанаттың капелланы және Саскатундағы пресвитериандық теологиялық колледждің бұрынғы директоры болды, содан кейін Батыс майданында шайқасқан 3-ші жаяу әскер дивизиясының сарбаздарына арналған оқу курсын құрды. Капитан Эдмунд Х. Оливер былай деп жазды: «3-ші дивизияның командирі, әскерлер тынығу немесе резервте болған қысқы кештерді күнделікті қалыпты жағдайдың көңілсіздігін сейілту үшін ғана емес, сонымен қатар, біраз дәрежеде, әскерлерді бизнес, кәсіптер, ауыл шаруашылығы және Доминионның басқа да ірі салаларындағы тиімділікке дайындау үшін пайдалануға болатынын сезінді». Атауын оның атқарушы көмекшісі, Rev. Капитан Вильям Гилмор (1880–1938) бірнеше ай бұрын Вими қырқасындағы шайқастағы үлкен жеңістен кейін ұсынды:

Вими қырқасы, соғыстағы Канаданың даңқы бейбітшілікте де Канаданың даңқы болады; сол шайқаста қаза тапқандардың өзімшілдігімен және соғысып, өмір сүргендердің батырлық істерімен сол жеңіс күні Вими Ридж университетінің көзге көрінбейтін есіктері ашылды, ал оның құрылуы осы күндері Канада үшін күресіп, қаза тапқан еркіндіктің адал ұлдарының қадірлі естелігімен қастерленеді – Канада өмір сүрсін үшін.

Бағдарламалар

1917 жылы Англия мен Франциядағы лагерьлер мен ауруханаларда 19 білім беру орталығы құрылды. Шамамен 50 000 әскери қызметші ауыл шаруашылығы, бизнес білімі, механика, мұғалімдерді даярлау, құқықтану және медициналық білім беру салаларында жартылай уақытты курстарға қатысты. Ұлттық құрамға қарамастан барлығын қамтитын курстар коммерциялық пәндер, практикалық ғылымдар, ауыл шаруашылығы, сауат ашу, тілдер, жоғары сыныпқа қабылдауға дайындық, университет курстары, сондай-ақ ән салу, сөз өнері және тамақ дайындау сияқты пәндерді қамтыды. Бұған қоса, ағаш өңдеу сияқты қолөнерлер де үйретілді. «Хаки университеті» сауатсыз ер адамдарға оқу мен жазуды үйретті, тіпті 1000-ға жуық канадалық әскери қызметшіні университет деңгейіндегі студенттерге оқытты. Оқыту лекциялар, шағын оқу және талқылау топтары, сабақтар, оқу материалдарымен жұмыс және тәжірибелік оқыту арқылы жүзеге асырылды. Кітапханалар ашылды және оқулықтар Канаданың барлық провинцияларында мақұлданды. 1918 жылдың мамыр айына қарай Англияда 11 «Хаки колледжі» болды, онда 400 канадалық Лондон университетінде курстарға қатысты. Кейде Бернард Шоу сияқты белгілі ғалымдар мен қоғам қайраткерлері лагерьдегі білім беру сабақтарында дәріс оқыды. Осы кезеңдегі командирлердің бірі – канадалық тарихшы У. Стюарт Уоллес болды.

Соғыстан кейінгі кезең

1939 жылы Канада Легионының Білім беру қызметі Канада Қарулы Күштері үшін, ел ішінде де, шетелде де құрылды.

Заңнама

1939 жылы Соғыс кезеңіндегі оқыту бағдарламасы құрылды. 1942 жылы Канаданың федералды үкіметі Федералды кәсіптік оқытуды үйлестіру туралы заңды қабылдады. 1944 жылы Канаданың федералды үкіметі Ардагерлерді қайта оңалту туралы заңды қабылдады. 1944 жылғы Федералды шеберлік оқыту туралы келісім, одан кейін 1945 жылғы Федералды кәсіптік мектептерге көмек көрсету туралы келісім құрылды. 1951 жылы Корея соғысының салдарынан Соғыс кезеңіндегі оқыту бағдарламасы қайта іске қосылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бригадир Тед Г. Е. Бимент Хаки университетінің командирі (басшысы) болып тағайындалды. Көмекші бөлім Ұлыбритания мен Франциядағы басқа лагерьлерге қызмет көрсетті. Бимент 1929 жылы Канада Корольдік әскери колледжін (ККК) бітіргені үшін генерал-губернатордың алтын медалімен марапатталды. 1946 жылдың басында Бимент Чехословакия әскери орденімен марапатталды. Оның штабында полковник-лейтенант Том Ф. Гелли болды, ол соғысқа дейін ККК-де тарих және ағылшын тілін оқытқан, ал соғыстан кейін ККК-нің тіркеушісі қызметін атқарған. Майор Джон Ф. Твисс соғысқа дейін де, соғыстан кейін де ККК-де математика профессоры болды. Соғыстан кейін Бимент Оттава қаласындағы белгілі заңгер болды және 1952 жылы ККК клубының президенті болды.