Кіріспе
Homo тұқымдасының (қазба) Лантиан адамы (Homo erectus lantianensis) – Homo erectus-тың бір түрі. 1963 жылы Ченцзяво (陈家窝) ауылында табылған дерлік толық жауырыны және 1964 жылы Гунванглинг (公王岭) ауылында табылған жартылай бас сүйегі арқылы белгілі. Біріншісі шамамен 710–684 мың жыл бұрын, екіншісі 1,65–1,59 миллион жыл бұрын жасалған. Бұл Лантиан адамын Африкадан тыс жерде (H. e. georgicus-тан кейін) және Шығыс Азиядағы ең көне екінші H. erectus етеді. Қалдықтарды алғаш рет 1964 жылы Ву Джу Кан сипаттаған, ол бұл түрді Пекин адамының (H. e. pekinensis) ата-тегі деп санады. Пекин адамы сияқты, Лантиан адамында да қалың қас үсті, артқа қарай шегінген маңдай, бас сүйегінің орта сызығынан өтетін сагиттальді тізім және өте қалың сүйек бар. Бас сүйегі абсолютті өлшем бойынша кішкентай, сондай-ақ орбитадан кейінгі тарлық байқалады. Тістері басқа азиялық H. erectus-пен салыстырғанда пропорционалды түрде ірі. Гунванглинг бас сүйегінің ми көлемі шамамен 780 см³, Африкадағы заманауи архаикалық адамдарға ұқсас, бірақ кейінгі азиялық H. erectus және қазіргі адамдарға қарағанда әлдеқайда кішкентай. Лантиан адамы Цинлинг тауларының солтүстік беткейіндегі қоңыржай далаларда мекен еткен. Тас құралдарын жасауда Лантиан адамы негізінен ауыр құралдарды – шұңқырларды, сфераларды, ауыр күректерді, қол балталарын, шоқтарды және кескіштерді қолданған. Соңғы үш құрал Ашель индустриясына тән, ол әдетте Африка және Батыс Еуразияда ғана кездеседі. Ашель индустриясы бұл аймақта басқа жерлерге қарағанда әлдеқайда ұзақ сақталған сияқты.
Lantian Man , Homo erectus lantianensis) is a subspecies of Homo erectus known from an almost complete mandible from Chenchiawo (陈家窝) Village discovered in 1963, and a partial skull from Gongwangling (公王岭) Village discovered in 1964, situated in Lantian County on the Loess Plateau. The former dates to about 710–684 thousand years ago, and the latter 1.65–1.59 million years ago. This makes Lantian Man the second oldest firmly dated H. erectus beyond Africa (after H. e. georgicus), and the oldest in East Asia. The fossils were first described by Woo Ju Kan in 1964, who considered the subspecies an ancestor to Peking Man (H. e. pekinensis). Like Peking Man, Lantian Man has a heavy brow ridge, a receding forehead, possibly a sagittal keel running across the midline of the skull, and exorbitantly thickened bone. The skull is small by absolute measure, and has narrower postorbital constriction. The teeth are proportionally large compared to other Asian H. erectus. The brain volume of the Gongwangling skull is about 780 cc, similar to contemporary archaic humans in Africa, but much smaller than later Asian H. erectus and modern humans. Lantian Man inhabited the mild grasslands at the northern base of the Qinling Mountains. For stone tools, Lantian Man manufactured mainly heavy duty tools including choppers, spheroids, heavy duty scrapers, handaxes, picks, cleavers. The latter three are characteristic of the Acheulean industry, which is usually only applied to African and Western Eurasian sites. It appears the Acheulean persisted far longer in this region than elsewhere.
Таксономия
1963 жылдың 19 шілдесінде Қытай омыртқалы жануарлар палеонтологиясы және палеоантропологиясы институты (IVPP) қаржылаған топ Солтүстік-Батыс Қытайдың Шэньси провинциясындағы Лантиан округінің Чэньчьяво ауылының сыртында адамның төменгі жағын (жақ сүйегін) тапты. Ол қызыл саз балшықтың қалың қабатының төменгі жағынан, 3 фут (шамамен 1 метр) қалыңдықты шағыл қабатының үстінен табылды. Лантиан Лосс платосында орналасқан, ол геологиялық тұрғыдан желмен әкелінген шөгінділерден (ласс) және топырақ шөгінділерінен (палеосол) құралған қабаттарға бөлінеді. Табылу орны – Цинлинг тауларының етегіндегі Гонгуанлинг алаңы. Лантиан адамының табылуы Қытайдағы қазба маймылдардың саны артып келе жатқан кезде болды, бұл елді антропологиялық талқылаулардың алдыңғы қатарына шығарды, Пекин адамынан асып түсті. Бұл жаңалықтар 1980 және 1990 жылдары салынған жергілікті мұражайларда жарияланды, ал Лантиан адамы Шанси тарихи мұражайында көрсетілді. Лантиан адамының Пекин адамынан ертерек екені бастапқыда морфологиялық ерекшеліктеріне сәйкес анықталды. 1973 жылы американдық антропологтар Жан Айгнер мен Уильям С. Лафлин Чэньчьяво алаңының 300 000 жыл бұрын, ал Гонгванглинг алаңының 700 000 жыл бұрын пайда болғанын, олардың жануарлардың қалдықтарына (биостратиграфия) сүйене отырып, Орта плейстоценге жатқанын болжады. 1978 жылы қытай палеоантропологы Ма Синьхуа және оның әріптестері палеомагнетизмді қолданып, сәйкесінше 650 000 және 750-800 мың жыл бұрын пайда болғанын, тіпті ерте плейстоценге дейін созылғанын есептеді. Сол жылы қытай палеоантропологы Ченг Гулиан және оның әріптестері 500 000 және 1 миллион жыл бұрын деп хабарлады. 1984 жылы қытай палеоантропологтары Лю Донгшенг пен Дин Мэнлин қабаттардың 500-690 мың және 730-800 мың жыл бұрын пайда болғанын болжады. 1989 жылы қытай палеоантропологтары Ан Жишенг пен Хо Чуан Кун Чэньчьявоны стратиграфиялық тұрғыдан Палеосолдың 5-ші қабатына, ал Гонгванглинг бас сүйегін Лосс 15-ші қабатына орналастырды және палеомагниттік зерттеулер бойынша олардың жасын 650 000 және 1,15 миллион жыл бұрын деп анықтады. Бұл Лантиан адамын сол кездегі ең ерте Азиялық адам түріне айналдырды. Ан мен Хоның даталары кеңінен қолданыла бастады, бірақ 2015 жылы қытай палеоантропологы Чжу Ю Чжу және оның әріптестері стратиграфиядағы үзілісті және 1,7–1,4 миллион жылдық Юаньмоу адамын (H. e. yuanmouensis) анықтады. 2018 жылы Чжу Лантиандағы Шанчен алаңында 2,1 миллион жылдық тас құралдарды тапты. Бұл аймақтарды Цинлинг тауларының оңтүстігіндегі жаңбырлы ормандар бөліп тұрады. Салыстыру үшін, кейінгі Азиялық H. erectus-тың ми сыйымдылығы шамамен 1000 см³, ал қазіргі заманғы адамдардың ми сыйымдылығы еркектерде 1270 см³, әйелдерде 1130 см³ құрайды. Қазіргі африкалық архаикалық адамдардың (H. habilis, H. rudolfensis және H. e. ergaster) ми сыйымдылығы 500–900 см³ аралығында болды. Пекин адамы сияқты, Лантиан адамының да қас жотасы қалың және үздіксіз, маңдайы төмен және артқа қарай шегінген, ал бас сүйегінің ортасынан өтетін сагиттальды кіл болуы мүмкін, бірақ бұл аймақ тым тозығы жеткендіктен нақты айту қиын. Бас сүйегінің екі қалың қабаты (қосымша сүйек қабатымен бөлінген) ерекше қалың. Түйіршіктер арқылы өтетін маңдай сызықтары – қырқалар. Пекин адамынан айырмашылығы, Лантиан адамының қасы ортасында көбірек шығып тұрады және сулькуспен аяқталмайды (ойыс), керісінше одан да әрі созылады. Лантиан адамының орбитадан кейінгі тарлығы да жоғары. Мұрын сүйектері кең. Орбиталар тікбұрышты пішіндес және supraorbital foramen және lacrimal fossa жоқ. Жоғарғы екінші моляр үшінші молярдан ұзын және тар. Ву бас сүйегінің ұзындығы мен енін Пекин немесе Ява адамының ересек өлшемдерінен әлдеқайда кішірек деп есептеді.
Технология
Қытайдың тас құралдар технологиясы бұрынғы батыс өңірлердегі құралдардан мүлдем өзгеше деп ұзақ уақыттан бері саналды, олардың салыстырылуы мүмкін емес еді – біріншісі қарапайым тілімдеу құралдарынан тұратын өнеркәсіп ретінде, ал екіншісі қолбалта өнеркәсібі (Ашеул) ретінде сипатталды. 1944 жылы американдық археолог Халлам Л. Мовиус батыс пен шығысты бөліп тұратын «Мовиус сызығын» жүргізді. 1980-ші жылдардағы Қытай археологиясының дамуымен бірге, Қытайда (Лантианды қоса алғанда) Ашеулге тән құралдар табылды, және қатаң Мовиус сызығының күші жойылды. Гонгванглингтен 26 тас құрал, оған жақын жерлерден 20, ал Ченчиаводан 10 құрал қазылып алынды. Жалпы алғанда, ерте және орта плейстоцендік жиынтықта көбінесе ауыр құралдар – тілімдегіштер, қолбалталар, шоқтар, кескіштер, сфералар және ауыр күректер кіреді, олар негізінен жергілікті өзен тастарынан – кварцит, кварц, greywacke және жанартаулық кесектерінен жасалған, ал сирек жағдайда жоғары сапалы құмтас, әктас және кремнешоңнан жасалған. Қолбалталар, кескіштер және шоқтар Ашеулге тән, ол батыс орта тас дәуіріне/орта палеолитке өту кезінде осы аймақта біраз уақыт бойы үстемдік құрған сияқты. Олар екі полюсті соққылау әдісін (ортаны бірнеше жарықтарға соққымен ұрып, олардың кем дегенде бірі дұрыс өлшем мен пішінде болуын қамтамасыз ету) көбірек ұнатқан, ал намысты кесу әдісін (пайдалы жиекті алу үшін ортаны бірте-бірте бөлшектеу) сирек қолданған.