Кіріспе
Исламдағы ырымдық балшық тақташа, Ирандағы ауыл.
the village in Iran
A turbah (تربة), or mohr (مهر), also known as khāk e shefā (خاکِ شِفا, also used in Urdu) and sejde gāh (سجدہ گاہ, also used in Urdu), is a small piece of soil or clay, often a clay tablet, used during salat (Islamic daily prayers) to symbolize earth. The use of a turbah is recommended according to the Twelver Shia school of Islam, a unique practice of the sect, and many Hadiths mention the benefits of prostration (Sajda) upon soil or an alternative natural material. The most favoured soil is that of Karbala, the site of the martyrdom of Husayn ibn Ali; however, soil from anywhere may be used. In the absence of soil, plants or items made from plants may be substituted. This provision has been extended to include the use of paper. Following the instruction from the Quran, Shia Imam Ja'far al Sadiq stated that "prostration must be performed on pure earth or what grows on it, provided that it is not eaten or worn." For example, prostration on paper is permissible because it is made of natural elements grown on earth.
Турба (تربة) немесе мохр (مهر), сондай-ақ хак е шефа (خاکِ شِفا, урду тілінде де қолданылады) және седжде гах (سجدہ گاہ, урду тілінде де қолданылады) – салат (исламдық күнделікті намаз) оқығанда жерді символдау үшін қолданылатын кішкентай топырақ немесе балшық бөлігі, көбінесе балшық тақташа түрінде болады. Турбаны қолдану Исламның он екілік шиа мектебінде ұсынылады, бұл ағымның ерекше дәстүрі. Көптеген хадистерде топыраққа немесе оның орнына табиғи материалға сәжде жасаудың пайдасы айтылған. Хусейн ибн Әли шейіт болған Кербела жерінен алынған топырақ ең артық саналады, бірақ кез келген жерден топырақ қолдануға болады. Егер топырақ болмаса, өсімдіктер немесе олардан жасалған заттармен ауыстыруға рұқсат етіледі. Бұл ереже қағазды да қолдануға қатысты. Шиит имамы Джафар әл-Садық Құраннан алынған нұсқауға сәйкес: "Сәжде таза топыраққа немесе оның үстінде өсетін нәрсеге жасалуы керек, бірақ оны жеуге немесе киюге болмайды", – деген. Мысалы, қағазға сәжде жасауға рұқсат, себебі ол жерде өсетін табиғи элементтерден жасалған.
the village in Iran
A turbah (تربة), or mohr (مهر), also known as khāk e shefā (خاکِ شِفا, also used in Urdu) and sejde gāh (سجدہ گاہ, also used in Urdu), is a small piece of soil or clay, often a clay tablet, used during salat (Islamic daily prayers) to symbolize earth. The use of a turbah is recommended according to the Twelver Shia school of Islam, a unique practice of the sect, and many Hadiths mention the benefits of prostration (Sajda) upon soil or an alternative natural material. The most favoured soil is that of Karbala, the site of the martyrdom of Husayn ibn Ali; however, soil from anywhere may be used. In the absence of soil, plants or items made from plants may be substituted. This provision has been extended to include the use of paper. Following the instruction from the Quran, Shia Imam Ja'far al Sadiq stated that "prostration must be performed on pure earth or what grows on it, provided that it is not eaten or worn." For example, prostration on paper is permissible because it is made of natural elements grown on earth.
Мұхаммед пен турбаның қолданылуы
Әбу Саид әл-Худридің айтуынша: "Мен Алла елшісінің лайда және суда сағдырып жатқанын көрдім және оның маңдайында лайдың іздерін көрдім". Мұхаммед (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) жерде намаз оқыса да, Сахих әл-Бухари хадисінде «Алла елшісі Құмрада намаз оқыған» делінеді. «Абсолюттік құрмет» тұжырымы бойынша, кейбір топырақ түрлері, демек, кейбір орындар намаз оқу үшін басқаларынан артық. Мысалы, Аллаға және Мұхаммедке (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) қатысты орындар, ғимараттар мен құрылыстар намаз оқуға арналған орындар ретінде ең жоғары құрметке ие.
Кербеланың маңызы
Кербела шиит мұсылмандары үшін ерекше маңызды, себебі Хусейн ибн Әлидің шейіт болуы сол замандағы мұсылмандардың арасындағы маңызды айырмашылықтың бірі саналады. Хусейн Мұхаммедпен (ﷺ) туыстығы үшін маңызды, сондықтан Кербеланың топырағы дұға оқу үшін ең қасиетті орындардың бірі деп есептеледі. Мұсылмандар бүкіл әлемге тарағандықтан, шиит мұсылмандары Кербела жерінен "мохр" немесе "Турба" деп аталатын кішкентай саз тақташалар жасайды. Дегенмен, бұл – ар-ұяқ пен құрмет мәселесі болғандықтан, мұсылмандарға басқа да топырақтан жасалған материалдарда сәжде етуге рұқсат етіледі.
Мағынасы мен символикасы
Турбаның негізгі мағынасы – ‘топырақ’, ‘жер’ немесе ‘дайын’, Құдайдың жер мен адамзатты жарату үшін пайдаланған материал ретінде белгіленеді. Турба – намаз оқығанда сағдынатын жерді де білдіреді. Таза су болмаған жағдайда, таза топырақ немесе шаң, таяммум деп аталатын тазару амалын орындау үшін судың орнына қолданылуы мүмкін. Өлімнің топырақпен байланысы болғандықтан, турба сонымен қатар жаназамен байланысты да қолданылады: адам өлген соң ақырында топыраққа айналады. Түрба (түрік тілінде түрбе) – исламдық жерлеу құрылысы.
Сүнни көзқарастары
Көптеген сунниттер турбаны бида (жаңашылдық) деп қарастырып, оның қолданылуын қабылдамайды. Олардың пікірінше, Мұхаммед (с.ғ.с.) және оның сахабалары сәжде еткенде маңдайларын тигізетін саз тақта (немесе басқа да кішкентай нәрсе) алып жүрген емес. Сондай-ақ, шииттер қолданатын көптеген турбаларда 'Я Хусейн' (Уа, Хусейн!) немесе 'Я Захра' (Уа, Захра!) сияқты қастерлі тұлғаларға тілектер жазылған, олардың сунниттер үшін ширк (Аллаға серік қосу) болып көрінуі мүмкін. Ибн Таймия "Мажму' әл-Фатауа" (Фатауа жинағы) кітабында имам Хусейннің шейіт болған жерінен (Кербала) алынған турбаға намаз оқудың жаңашылдық екендігі туралы үкім шығарған. Осының салдарынан, Иран мен Ирактан басқа, көптеген мұсылман елдерінде турбаға қатысты өте теріс көзқарас қалыптасқан, тіпті оның қолданылуына тыйым салынады, себебі бұл елдерде көбінесе сунниттер басым.