Кіріспе

Бранле (/b//r//æ//n//əl/, /'/b//r//ɑː//l/ БРАНəl, БРАХЛ, bʁɑ̃l), сондай-ақ брансль, брэнгл, браул(е), бралл(е), браул(е), брандо (Италияда), бран (Испанияда) немесе брантл (Шотландияда) – 16-шы ғасырдың басынан қазіргі уақытқа дейін танымал француз биінің түрі, жұптармен тізім немесе шеңбер бойында биленеді. Бұл термин бидің музыкасын және бидің ерекше қадамын да білдіреді.

Басталуы және сотпен асырап алу

Бранле атауы француз тіліндегі branler (шайқау, толқу, қимылдау, тербелу) етістігінен шыққан. Бұл бишілер тізбегінің немесе қол ұстасып немесе қолдарымен біріктіріліп билеу кезіндегі оңнан солға, солдан оңға қозғалысын көрсетеді. Осы атпен билер шамамен 1500 жылдан бастап кездеседі және бұл термин бүгінгі күнге дейін Францияда биленіп жүрген билерге қолданылады. 1500 жылға дейін бұл сөз биге қатысты тек бассе-дансе биінің "қимылды" қадамы ретінде қолданылған. Бранль биін бишілер тізбегі, әдетте жұптар, қол ұстасып немесе қолдарымен біріктіріліп билейді. Би, көбінесе төрт болатын, сол жаққа қарай ірі қадамдарды, оң жаққа қарай сол сияқты кіші қадамдармен ауыстырады, соның нәтижесінде тізбек біртіндеп солға жылжиды. Бранль бастапқыда француздық, қарапайым текті билер болып, бишілер ән айта отырып билейтін. Бірақ, басқа халық билері сияқты, баспа кітаптардың пайда болуы билерді қайта құруға мүмкіндік берген кезде, бранль аристократиялық қолданысқа енді. Әртүрлі аймақтарға тән бранльдер тізбекпен биленді, сондықтан бранль музыкасының сюитасы классикалық билер сюитасының ең ерте мысалдарының бірі болып табылады. Мұндай сюиталар көбінесе гавотамен аяқталады, ол сол кезде бранльдің бір түрі саналған. Кейбір аристократиялық бранльдер пантомима элементтерін қамтыды, мысалы, менуэттің болу мүмкін ата-бабасы – бранль де Пуату, ол кездесудің қимыл-қозғалыстарын көрсетеді. Бұл билердің кейбіреулері белгілі бір жас топтарына арналған, мысалы, ең кіші бишілерге арналған Бранль де Бургундия. Бранль музыкасы әдетте гавота сияқты бір уақытта орындалады, бірақ кейбір нұсқалары, мысалы Пуату, үш уақытта болады. Бранль биін музыканың қарқынына қарай жүріп, жүгіріп, сырғанап немесе секіріп билеуге болады. Бидің сарайлық туыстарының арасында бас-дансе және пашпие болуы мүмкін, соңғысы үш уақыттық болғанына қарамастан, Рабле және Тоино Арбо (1589) оны бретондық бранльдің бір түрі деп анықтайды.

Арбодағы брань

Бидің қадамдары туралы алғашқы егжей-тегжейлі мәліметтер Арбоның танымал оқулығында кездеседі. Антониус де Арена қос және жалғыз бранльдің қадамдарын қысқаша сипаттайды, ал Джон Марстонның "The Malcontent" (1604) пьесасы бір түрінің хореографиясын келтіреді. Арбоның айтуынша, әр бір кеш төрт бранльмен басталатын: қос, жалғыз, қуаныш пен Бургундия бранлі. Қос бранльдің қарапайым түрі екі тактық екі фразадан тұрады. Арбо белгілі бір аймақтармен байланысты сегіз бранльдің хореографиясын ұсынады: Бургундия (жоғарыда қараңыз) немесе Шампан, О Верхний Барруа, Монтардон, Пуату, Мальта, Шотландия және Бретаньнің Трихори; ол тағы төртін атап өтеді, бірақ олардың қадамдарын сипаттамайды: Камп, Эно, Авиньон және Лион бранльдері. Бұл билердің көпшілігі аймақпен байланысты болған сияқты: Арбо айтуынша, Бретаньнің Трихори оның кітабы жарық көрген Лангр маңында сирек орындалған, бірақ "Мен оны бұрын Пуатьедегі студентім болған жас бретондықтан үйрендім". Екінші жағынан, Арбо кейбір бранльдерді балет пен мимге бейімделген деп санайды. Студенті Каприол Мальта бранлі Мальтада туған ба, әлде "балет үшін ғана ойлап тапқан нәрсе" ме деп сұрағанда, Арбо оның "балеттен басқа емес екеніне" сенетінін жауап береді. Ол сондай-ақ мимге негізделген "Жерлес" бранлін де сипаттайды.

Бранлалар жиынтығы

Онға дейін биден тұратын бірнеше жақсы қалыптасқан бранль сюиталары болды: Шампан бранльдері, Камп бранльдері, Эно бранльдері және Авиньон бранльдері. Арбо осы топтарды "бранль купе" деп атады, бұл сөздердің тікелей мағынасы "кесілген" немесе "қиылысқан" бранльдер, бірақ көбінесе "аралас бранльдер" деп аударылады. Антониус де Арена өз макарондық трактаты "Ad suos compagnones"-та аралас бранльдерді (branlos decopatos) атап өтеді. 1623 жылға қарай мұндай сюиталар алты биден тұратын жиынтыққа стандартталды: премьер бранль, гей бранль, Пуакто бранлі (сонымен қатар "бранль а менер" деп те аталады), Пуактоның екі есе бранлі, бесінші бранль (1636 жылға қарай Монтиранде бранлі деп аталды) және қорытынды гавот. Оның бір нұсқасы Франсуа, Сиер де Шансидің "Мандор табулатурасы" (Париж, 1629) еңбегінде кездеседі. Жеті биден тұратын сюита, жиынтығында "Бокан бранльдері" деп аталады, би шебері және скрипкашы Жак Кордье, "Бокан" деп танылған, жазған "Бокан бранлі" биімен басталады, одан кейін атағы жоқ екінші бранль, содан кейін гей бранль, Пуакто бранлі, Пуактоның екі есе бранлі, Монтиранде бранлі және гавот келеді.

Бранның атақ-даңқы

XVI ғасырдың соңында Англияда Шекспир "Бранль" туралы айтқан ("Бұзылған махаббат", 3. 1. 7 - "Французша төбелеспен махаббатыңды жеңесің бе?"). XVII ғасырда ол Францияның Людовик XIV және Англияның Карл II сарайларында биленіп, "Франциядағыдан да жиі кездесетін" болды. Тіпті, Бьюшамп-Феюльет нотациясында (1691 жылы ойлап табылған) сақталған кейінгі мысалдар да бар, мысалы, Луи Гийом Пекурдың "Danses nouvelles presentees au Roy" (шамамен 1715 ж.). Италияда бранль "брандо", ал Испанияда "бран" болып өзгерді. Бранль Шотландияға жетіп, біраз уақыт "брайл" ретінде сақталды. Эммануэль Адриаенсен өзінің лютня музыкасы кітабы "Pratum Musicum" (1584) ішіне "Branle Englese" деген шығарманы қосты, ал Томас Томкинстің "Worster Braules" шығармасы Фицвильям виргинал кітабына енді. Бірақ Англиядан келген мыңдаған лютня пьесаларының тек 18-і ғана "бранль" деп аталды, алайда континенттік дереккөздерде "корант" деп аталған бір пьеса да бранль ретінде белгілі.

Арбоның хореографиясы жоқ Бранльдер

Монтиранде бранлы Haut Barrois бранлымен байланысты болып көрінеді, Арбо айтуынша, ол "Монтирандал бранлының әуеніне сәйкес құрастырылған" (вероятно, Монтьер-ан-Дер, Жоғарғы Марна департаментіндегі Шомон қаласының жанында). Бұл би екі уақытта орындалады және Арбо сипаттағандай, қос бранльге ұқсас құрылымы бар. Осы бидің ноталары Антуан Франсискенің "Орфея қазынасы" (1600) және Михаэль Преториус жинағы "Терпсихор" (1612) ансамбль жинағында кездеседі. Джон Марстонның "Нараздық" (1604) пьесасының 4-ші әрекетінің 2-ші көрінісінде Геррино кейіпкері Бианканың бранлын сипаттайды: сол жаққа екі қадам, оң жаққа екі қадам, алға үш қадам, алты айналымды траверс: мұны екі рет қайталаңыз, жаққа үш қадам, жиырмалық гальярд трюкі, куранто қарқыны; сегіздік пішін, үш қадам төмен иіліп, жоғары көтеріліп, екі қадам кездесіп, содан кейін артқа шегініп, әдеп көрсетіңіз. Басталуы Арбо сипаттаған мальтийлік бранльмен бірдей, бірақ "үш жақты қадамнан" басталып, "демек, одан да белсенді қимыл" деген қосымша элемент бар. Еркек биші серігінен алшақтап, "жиырмалық гальярд трюкін" орындайды – бұл гальярд сияқты бірнеше секіріс немесе домалақ қимылдардан тұрады – содан кейін әдеттегі аяқталуға оралады.

Қайта өрлеулер

Франсис Пуленк өзінің "Suite Française" (1935) шығармасына "Брансль де Шампан" мен "Брансль де Бургундия" билерін қосты. Игорь Стравинский "Agon" (1957) шығармасында "Брансле Simple", "Брансле Gay" және "Брансле де Пуату" (Double) билерін ұсынады. Арбоның "Branle de l'Official" әні 20 ғасырдағы ағылшын "Ding Dong Merrily on High" Рождестволық әніне бейімделген. Британ композиторы Питер Уорлоктың "Каприол сюитасының" төртінші бөлімі – брансль. Бұл шығарма бастапқыда төрт қолға арналған фортепианоға аранжировкаланған алты халық биінен тұрады, бірақ кейін Уорлок оны скрипкалық және толық оркестр үшін де аранжировкалады.