Кіріспе

Аристократ және куртизанка (1807–1881)

Джейн Элизабет Дигби (3 сәуір 1807 – 11 тамыз 1881) – ағылшын аристократы, ерекше махаббат өмірі мен өмір салтымен әйгілі болған. Оның төрт күйеуі және көптеген жақындары болды, олардың ішінде Үндістанның генерал-губернаторы Лорд Элленборо, Бавария королі Людвиг I және оның ұлы Грекия королі Отто, богемиялық ақсүйек және австриялық мемлекет қайраткері Феликс цу Шварценберг, сондай-ақ грек генералы Христодулос Хаципетрос бар. Ол Осман империясының бір бөлігі болған Дамаскіде, өзінен 20 жас кіші араб шейы Меджуэль эль Мезрабтың зайыпы болып қайтыс болды.

Өмір

Джейн Элизабет Дигби 1807 жылдың 3 сәуірінде Норфолк графындағы Холкэм Холлде адмирал сэр Генри Дигби мен оның әйелі леди Джейн Элизабет Коктың қызы ретінде дүниеге келді. Джейннің әкесі 1799 жылдың 16 қазанындағы шайқаста испандық қазына кемесі Санта Бригиданы жаулап алды, ал ол алған сыйлық ақшасы отбасының байлығын қалыптастырды. Холкэм Холл оның шешесінің әкесі Томас Коктың отбасылық ораны болды. 1815 жылы оның әкесі Миртнер үйі мен Дорсеттегі иелігіне мұрагерлік құқығымен ие болды.

Некелер, жанжалдар және романтика

Дигби алғаш рет 1824 жылғы 15 қазанда, кейіннен Үндістанның генерал-губернаторы болған Эдвард Лоу, 2-ші барон Элленбороға (кейін Элленборо графы) тұрмысқа шықты. Олардың Артур Дадли Лоу (1828 жылғы 15 ақпан – 1830 жылғы 1 ақпан) есімді бір ұлы болды, ол сәби кезінде қайтыс болды. Анасының туысы полковник Джордж Ансон және Шварценбергтің ханзадасы Феликспен болған қарым-қатынастардан кейін, ол 1830 жылы парламент шешімімен лорд Элленбородан ажырасты. Бұл осы кезде үлкен дау тудырды. Дигби Феликспен екі бала сүйді: Матильда "Диди" (1829 жылғы 12 қарашада Швейцарияның Базель қаласында туған, Феликс әпкесі тәрбиеледі) және Феликс (1830 жылғы желтоқсанда Францияның Париж қаласында туған), ол дүниеге келгеннен кейін бірнеше аптадан соң қайтыс болды. Феликспен арадағы қарым-қатынас ұлының өлімінен кейін көп ұзамай аяқталды. Ол Германияға көшіп, Баварияның Людвиг I-нің сүйіктісі болды. Мюнхенде ол барон Карл фон Веннингенмен (1806 жылғы 6 қаңтар – 1874 жылғы 10 маусым) танысты. Олар 1833 жылғы қарашада үйленді және Хериберт (1833 жылғы 27 қаңтарда Италияның Палермо қаласында туған, 1885 жылы Германияның Мюнхен қаласында қайтыс болды) және Берта (1834 жылғы 4 қыркүйекте Германияның Маннхайм қаласында туған, 1907 жылғы 22 қыркүйекте қайтыс болды) атты ұл мен қызға ие болды. 1838 жылы Дигби грек графы Спиридон Теотокисті (1805 жылы туған) жаңа сүйіктісі ретінде таңдады. Веннинген бұл туралы біліп, Теотокиске дуэльге шақырды, нәтижесінде ол жараланды. Веннинген Дигбиді некеден босатып, балаларына қамқорлық жасады. Олар өмір бойы достық қарым-қатынаста болды. 1842 жылға дейін Веннингеннен заңды түрде ажыраспағанымен, Дигби грек православиесіне көшіп, 1841 жылы Францияның Марсель қаласында Теотокиске үйленді. Жұбайлар ұлы Леонидпен бірге Грекияға көшіп барды (1840 жылғы 21 наурызда Францияның Париж қаласында туған, 1846 жылы Италияның Багни-ди-Лукка қаласында қайтыс болды). 1846 жылы ұлы балкондан құлап қайтыс болғаннан кейін Теотокис пен Дигби ажырасты. Грекия патшасы Отто оның келесі сүйіктісі болды. Содан кейін Грекияның Тәуелсіздік соғысының батыры, Тессалиялық генерал Христодулос Хаципетроспен қарым-қатынас жасады. Ол оның әскерінің «патшайымы» рөлінде тау үңгірлерінде тұрып, жылқы мініп, тауларда аң аулаған. Ол оған адал болмаған кезде оны тастап кетті.

Сириядағы өмір

46 жасында Дигби Таяу Шығысқа сапар шегіп, шейх Меджуэль эль Мезрабқа ғашық болды. Шейхтің есімі "Мижвал әл-Мезраб" және "Мижвал әл-Мусраб" деп те жазылады. ХХ ғасырғы дереккөздерде кейде қате түрде "Абдул Меджуэль эль Мезраб" деп көрсетіледі. Меджуэль – Анизза тайпасының Сириядағы кіші тайпасы – Саба тайпасының Мезраб бөлімінің шейхы болған. Ол одан 20 жас кіші еді. Екеуі мұсылман заңы бойынша үйленді, ол Джейн Элизабет Дигби эль Мезраб есімін алды. Олардың некесі бақытты болды және ол 28 жылдан кейін қайтыс болғанға дейін жалғасты. Джейн Дигби терісінің түсіне байланысты Шейха Умм әл Лабан (сөзбе-сөз – "сүт анасы") деп аталған. Дигби араб киімін киіп, өте жақсы білген сегіз тілден өзге, араб тілін де үйренді. Жылдың жартысын көшпенділер сияқты, шөлде ешкі жүнінен тігілген шатырларда өткізді, ал қалған уақытын Дамаскіде салған сарайында өткізді. Өмірінің соңына дейін ол қалада тұрып, сэр Ричард Бертонмен және леди Бертон – Изабель Бертонмен – бұрынғы британ консулы қызмет еткен кезде, сондай-ақ алжир революциясының қуғынға ұшыраған көшбасшысы Абд әл Кадер әл Жазаиримен достық қарым-қатынас жасады.

Өлім

Дигби 1881 жылғы 11 тамызда Дамаскіде қызба мен дизентериядан қайтыс болды және протестант зиратында жерленді. Ол өзінің сүйікті атын жерлеу рәсіміне алып келді. Оның қабір тасына – Пальмирадан әкелінген қызғылт әктас блок – Меджуэль араб тілінде көмірмен жазған есімі жазылған, ал жергілікті шебер тасқа қашап қойған. Оның қайтысынан кейін үйі жалға берілді, ал жас Х. Р. П. Диксон отбасы жалдаушылардың бірі болды. Үйдің шағын бөлігі бүгінге дейін сақталған және 1930 жылдары Меджуэльдің ұлынан сатып алған сол отбасының меншігінде. Джейн Дигбидің Арабиядағы саяхаттары мен жаулап алулары Кейт Мортонның "Ривертондағы үй" романында еске алынған. Сонымен қатар, Онерé де Бальзактың Арабелла Дадли атты кейіпкерінің Дигбиден үлгі алғаны айтылады.

Кино және теледидар

Линдсей Дункан 2021 жылы "80 күн ішінде әлемді айналдыру" телесериалында Дигби рөлін сомдады.