Жорж Фридман: Француз философы және әлеуметтанушысының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Француз социологы және философы, американдық геосаяси стратегияшы Жорж Филипп Фридманн (fʁidman; 13 мамыр 1902 – 15 қараша 1977), француз социологы және философы, өнеркәсіптік еңбектің адамдарға тигізетін әсері жөніндегі маңызды еңбектерімен және 20-шы ғасырдағы Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында технологиялық өзгерістерді бақылаусыз қабылдауын сынауымен белгілі. Ол Халықаралық социологиялық қауымдастықтың үшінші президенті болды (1956–1959).

Өмірбаян

Фридманн Берлиннен шыққан еврей саудагері Адольф Фридманнның (1857-1922) және Элизабет Натанның (1871-1940) соңғы баласы болды. Ол Парижде дүниеге келді, ата-анасы 1892 жылы Берлинде үйленгеннен кейін осы қалаға көшіп келді. 1906 жылы олар француз азаматтығын алды. Қысқа ғана уақыт өнеркәсіптік химияны оқығаннан кейін, Фридманн Париждегі беделді Генри IV лицейінде философиялық агрегацияға дайындалды. 1923-1926 жылдары École Normale Supérieure-де философияны оқыды. Ол социолог Селестин Бугледің көмекшісі болып қызмет етті, ол ENS-дегі әлеуметтік ғылымдарды зерттеу орталығында жұмыс істеді, бұл орталық банкир Альберт Кан және кейіннен Рокфеллер қорымен қаржыландырылды. 1922 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Фридманн 2,6 миллион франк мұра етті, бұл оған жас сыныптастарының бірнеше интеллектуалды журналдарын қаржыландыруға мүмкіндік берді. Фридманн мұрасының көп бөлігін қатерлі ісіктерді зерттеу үшін Кюри қорына сыйлады. Фридманнның қайтыс болғаннан кейін, оның әкесінің жинағынан алынған Дега картиналары Лувр мұражайына тапсырылды. Фридманн 1937 жылы поляк католик Хания Олсвескаға үйленді. Олардың Лилиан есімді қызы 1941 жылы Тулуза қаласында дүниеге келді. 1957 жылы Хания қайтыс болғаннан кейін Фридманн 1960 жылы Марселл Ремондқа үйленді. Отбасымен Тулузаға көшкеннен кейін Фридманн Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз қарсыласының құрамына қосылды, сол кезде ол коммунистік қызметі үшін наци Гестапосынан ізделіп отырды. Кейін ол 1943 жылы Гестаподан қашып, Дордоньдегі мектепте екі жас мұғаліммен жасырынып отырғанын жазды. [2] Фридманнның 1987 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген соғыс кезеңіндегі күнделіктері қарсылық қозғалысының мүшесі ретіндегі тәжірибесін баяндайды. Фридманн өмір бойы дінсіз еврей болып өтті, бірақ антисемитизм, Холокосттың қасіреттері және кейіннен жас Израиль мемлекетімен байланысы оны еврей халқына көбірек симпатиямен қарауға және олармен жақындасуға итерді, бірақ көбінесе ол белгілі бір діни қауымдастықтың толыққанды мүшесі емес, тек бақылаушы ретінде қатысты. Ол 1946 жылы «Дәреже докторы» ғылыми атағын алды, оның негізгі диссертациясы өнеркәсіптік өндірістегі механикаландыру, ал кіші диссертациясы Лейбниц және Барух Спиноза туралы болды, екеуі де монография түрінде жарияланды.

Friedmann was the last child of Adolphe Friedmann (1857 1922), a German Jewish merchant from Berlin, and Elizabeth Nathan (1871 1940). He was born in Paris, where his parents moved after their marriage in Berlin in 1892. They acquired French nationality in 1906. After a brief period studying industrial chemistry, Friedmann prepared for the philosophy agrégation at the prestigious Lycée Henri IV in Paris. He studied philosophy at the École Normale Supérieure from 1923 1926. He served as an assistant to the sociologist Célestin Bouglé at the Centre de documentation sociale, a social science research center at the ENS funded by the banker Albert Kahn and, later, the Rockefeller Foundation. Upon the death of his father in 1922, Friedmann inherited a fortune of 2.6 million francs, which enabled him to finance several of his young classmates' intellectual journals. Friedmann eventually donated a large part of the fortune to the Fondation Curie for cancer research. After his death, Degas paintings Friedmann had inherited from his father's collection were donated to the Louvre. Friedmann married his first wife, Hania Olszweska, a Polish Catholic, in 1937. The couple had one daughter, Liliane, born in 1941 in Toulouse. After Hania's death in 1957, Friedmann married Marcelle Rémond in 1960. After taking his family to Toulouse, Friedmann joined the French Resistance during World War II, when he was hunted by the Nazi Gestapo due to his Communist activities. He later wrote that he escaped the Gestapo in 1943, and was hidden in a school in Dordogne by a pair of young schoolteachers. [2] Friedmann's journals from the war, published posthumously in 1987, recounted his experiences as a member of the resistance. Friedmann identified as a secular Jew his entire life, but anti Semitism, the horrors of the Holocaust, and later his engagement with the young state of Israel led him to become more sympathetic to and more engaged with the Jewish people, though usually from a distance as an observer and not as a whole hearted member of any particular religious community. He received his Doctorat d'état in 1946, with his major thesis on mechanization in industrial production and minor thesis on Leibniz and Baruch Spinoza, both published as monographs.

Ғылыми еңбектері

ENS-те Фридманн Анри Бергсонның ықпалына қарсы шыққан философиялық топқа жақын болды және Маркстің ертедегі философиялық мәтіндерін Францияға әкелуде ықпалды рөл атқарды. Оған Жорж Политцер, Норберт Гутерман, Пол Низан және Анри Лефевр кірді. Топтың алғашқы журналы – «Эспирт», ал оның жалғасы – «Философиялар» Фридманның жеке қаржысымен қаржыландырылды. 1930 жылдары Фридман бірнеше рет Кеңес Одағына сапар шекті, ондағы өнеркәсіп пен технологияны зерттеді. 1938 жылы жарық көрген «De la Sainte Russie à l'U.R.S.S.» кітабы оны Францияда кеңес қоғамын зерттеудегі сарапшы ретінде таныстырды. Бірақ оның КСРО мен Сталинге жасаған тіпті орташа сын да француз коммунистерімен қарым-қатынасты шиеленістірді және Фридманның саяси белсенділіктен алшақтауына себеп болды. Фридманның докторлық диссертациясы, соғыс аяқталғаннан кейін 1946 жылы жарияланды, ол еуропалық өнеркәсіптік өндірістегі автоматтандыру мен механикаландырудың «адамдық мәселелерін» қарастырды. «Problèmes humains du machinisme industriel» еңбегі өнеркәсіптік басқару парадигмаларына, әсіресе ғылыми басқаруға, өндірістік психологияға және адамдармен қарым-қатынасқа сынды тарихи шолу ұсынады. Бұл еңбек индустрияландыру мен Тейлоризм салдарынан фрагменттелген және біліктілігі төмендеген өнеркәсіптік еңбекті «адамгершілікке» айналдыруға бағытталған әлеуметтік ғалымдардың күш-жігерін зерттейді. Фридманн бұл күш-жігерлер басқару инженериясының «техницистік идеологиясынан» жақсару болғанымен, әлеуметтік ғылымдар таптық күресіз және капиталистік экономикалық жүйенің өзгеруісіз еңбек практикасында маңызды өзгерістерге әкелмейді деп мәлімдеді. Фридманның кітабы француз еңбек социологиясының негізін қалаушы мәтін саналады және ол екінші дүниежүзілік соғыстан кейін француз социологиясының қайта құрылуына ықпал етті, «Centre d'études sociologues» және «Institute des Sciences Sociales du Travail» (ISST) құрылысында маңызды рөл атқарды. Оның ықпалды шәкірттеріне Ален Турен, Мишель Крузье, Жан Даниэль Рейно және Францияда өнеркәсіптік социологиядағы алғашқы эмпирикалық зерттеулердің бірін жүргізген Жан Рене Треантон кірді. Кейін Фридманн «École pratiques des hautes études» мекемесінде «Centre d'études de communications de masse» (CECMAS) орталығын құрды, оның алғашқы қатысушылары Эдгар Морин мен Роланд Барт болды. Кейін бұл орталықтың атауы өзгертіліп, алдымен «Centre d'Études Transdisciplinaires, Sociologie, Anthropologie, Histoire» (CETSAH) деп, содан кейін Эдгар Морин орталығы деп аталды. Фридманн әлемді кеңінен аралап, АҚШ, Израиль және Оңтүстік Америкадағы еңбек үрдістері мен өндірістік модельдерді зерттеп, жариялады. Оның «Еврей халқының соңы?» атты еңбегі, еврей халқы мен Израиль қоғамының мәнін талдады және ағылшын тіліне аударылған туындыларының бірі ретінде АҚШ-та БАҚ назарын аударды. Фридманн еңбек мәселелеріне ден қоюдан «техникалық өркениетке» көбірек назар аударды. Оның соңғы кітабы «La Puissance et la Sagesse» («Қуат пен даналық») – автобиографиялық және қазіргі қоғам туралы ой-толғамдардың жиынтығы. Ол өзінің бұрынғы марксизмін қайта қарастырып, соғыстан кейінгі тұтынушылық қоғамды гуманизациялаудағы ішкі дүние мен моральдың маңыздылығын атап өтті.

At the ENS, Friedmann was close to the philosophy group that opposed the influence of Henri Bergson and was influential in bringing Marx's earlier philosophical texts to France, and included Georges Politzer, Norbert Gutermann, Paul Nizan, and Henri Lefebvre. The group's initial journal, Esprit, and its successor, Philosophies, were funded by Friedmann's personal wealth. During the 1930s, Friedmann made several trips to the Soviet Union, where observed the Soviet industry and technology. His 1938 book, De la Sainte Russie à l'U. R. S. S. established him as an authority on Soviet society in France. But even his moderate criticisms of the U. S. S. R. and Stalin caused bitter conflict with members of the French Communist Party and began Friedmann’s move away from political activism. Friedmann’s doctoral thesis, published after the end of the war in 1946, examined the "human problems" of automation and mechanization European industrial production. A critical, historical overview of paradigms of industrial management, particularly scientific management, industrial psychology, and human relations, Problèmes humains du machinisme industriel examined social scientists’ efforts to "humanize" industrial labor that had been fragmented and de skilled by industrialization and Taylorism. Friedmann argued that while these efforts were an improvement on the "technicist ideology" of management engineering, social science would not lead to significant changes in labor practices without class conflict and the transformation of the capitalist economic system. Friedmann’s book is considered a founding text of French sociologie du travail, and he was influential in the refounding of French sociology after World War II, playing a major role in the foundations of the Centre d'études sociologues and the Institute des Sciences Sociales du Travail (ISST). His influential students included Alain Touraine, Michel Crozier, Jean Daniel Reynaud, and Jean René Tréanton, who conducted some of the first empirical work in industrial sociology in France. Friedmann later founded the Centre d'études de communications de masse (CECMAS) at the École pratiques des hautes études, whose early participants included Edgar Morin and Roland Barthes. This was later renamed first Centre d'Études Transdisciplinaires, Sociologie, Anthropologie, Histoire (CETSAH), and then the Edgar Morin Centre. Friedmann continued to travel extensively around the world, observing and publishing on labor practices and industrial models in the United States, Israel, and South America. His analysis of the nature of the Jewish people and Israeli society in The End of the Jewish People?, one of his few works to be translated into English, attracted media attention in the United States. Friedmann gradually shifted from emphasis on labor to a broader concern with "technical civilization." His final book, La Puissance et la Sagesse, a mixture of autobiography and reflection on contemporary society, modified his earlier Marxism and emphasized the importance of interiority and morality on humanizing postwar consumer society.