Кіріспе

1885 жылы шамамен туған, 1 қыркүйек 1914 жылы қайтыс болған Марта – өз түрінен соңғы белгілі жолаушы көгершін. Ол 1789 жылдан 1797 жылға дейін АҚШ-тың бірінші ханымы болған Марта Вашингтонның құрметіне "Марта" деп аталған.

Ерте өмір

Арли Уильям Шоргер Цинциннати хайуанаттар бағының жолаушы көгершіндерінің тарихын өзінің түрлерге арналған монографиясында "нашарлап, түсініксіз шатасқан" деп сипаттады, сондай-ақ ол Мартаның тарихын табудан гөрі "дұрыс тарих табу қиын" деді. Көпшілік қабылдаған нұсқа бойынша, 20-шы ғасырдың басында соңғы белгілі жолаушы көгершіндер Чикаго университетінің профессоры Чарльз Отис Уитманның қолында болған. Уитман жолаушы көгершіндерін Висконсин штатының тұрғыны Дэвид Уиттакерден алған, ол оған алты құс жіберді, олардың екеуі кейіннен көбейіп, шамамен 1885 жылы Мартаға ұялады. Марта Марта Вашингтонның құрметіне аталған. Уитман осы көгершіндерді, сондай-ақ тау көгершіндері мен еуразиялық жағалы көгершіндерді олардың мінез-құлқын зерттеу үшін ұстады. Уитман мен Цинциннати хайуанаттар бағы жабайы популяцияның азаюын сезініп, қалған құстарды көбейтуге тырысты, соның ішінде тас көгершінге жолаушы көгершіннің жұмыртқаларын басуға әрекет жасады. Бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды, сондықтан Уитман 1902 жылы Мартаны Цинциннати хайуанаттар бағына жіберді. Бұл дереккөздер Мартаның 1885 жылы Цинциннати хайуанаттар бағында туғанын және жолаушы көгершіндер бастапқыда түрдің сирек кездесуіне байланысты емес, қонақтарға жергілікті түрлерге жақын қарауға мүмкіндік беру үшін ұсталғанын мәлімдейді. Марта өзінің соңғы өкілі болғандықтан тез арада танымал болды, ал Мартаға жұптас табу үшін 1000 доллар сыйлық ұсынысы оны көруге келгендердің санын одан да арттырды. Өліміне бірнеше жыл бұрын Марта инсульт алды, бұл оны әлсіретті; зоопарк оған төменгі ұя салып берді, өйткені ол бұрынғысына жете алмады. Марта 1914 жылдың 1 қыркүйегінде сағат 13:00-де қартайып қайтыс болды. Оның денесі қосқа еденінде жансыз күйде табылды.

Өлімнен кейін

Марта қайтыс болғаннан кейін дереу Цинциннати мұз компаниясына жеткізілді, онда оны аяқтарынан ұстап, мұздың ішіне қатырып қойды. Нельсон Р. Вуд Мартаның терісін сыпырғанда, оның терісін салып алды. Смитсон институты "Әлем құстары" көрмесін жапқаннан кейін Марта экспозициядан алынып, Цинциннати хайуанаттар бағындағы арнайы көрмеге қойылды. Марта 2014 жылдың маусымынан 2015 жылдың қыркүйегіне дейін Смитсон институтында "Бір кезде миллиардтаған болды" көрмесі үшін қайтадан қойылды. 2017 жылдың 10 наурызынан бері Марта Смитсон институтының "Ғажайыптар" көрмесінде тау горилласының бас сүйегімен бірге көпшілікке көрсетілуде. Көрме 2025 жылы жабылатын болғандықтан, ол сол жерде болады.

Мәдени маңызы

Марта жойылу қаупінің символына айналды. Ол Сан-Диего зоологиялық қоғамының 1966 жылғы алтын мерейтойлық консервация конференциясында консервация қажеттігін көрсету үшін талисман ретінде пайдаланылды. Хью Прествуд "Марта" деген ән жазды, онда оның жұптас іздеу әрекеттері суреттеледі.