Кіріспе

Француз еврей жазушысы (1906–1945)

Морис Сакс (туған Морис Эттингаузен, 16 қыркүйек 1906, Париж – 14 сәуір 1945, Германия) – француз еврей жазушысы.

Өмірбаян

Сакс еврей зергерлер отбасының ұлы еді. Ол ағылшын үлгісіндегі пансионда білім алып, бір жыл Лондонда тұрып, кітап дүкенінде жұмыс істеді, содан кейін Парижге оралды. 1925 жылы ол католицизмге өтті және дін қызметкері болуға шешім қабылдады, бірақ Хуан-ле-Пен жағажайында жас жігітпен танысқаннан кейін бұл ұзаққа созылмады. Көптеген күмәнді іскерлікке қатысқаннан кейін ол Нью-Йоркке сапар шекті, онда өзін өнер сатушы ретінде таныстырды. Парижге оралғаннан кейін ол сол кездегі көрнекті гомосексуал жазушылармен – Жан Кокто, Андре Жид және Макс Якобпен – байланыс орнатты, олардың бәрімен де қарым-қатынасы күрделі және нақты сипаты белгісіз болды. Ол әр түрлі уақытта Жан Кокто мен Коко Шанельге жұмыс істеді, екеуінен де ұрлық жасады. Виолетт Ледукпен танысып, ол өзінің "Батард" автобиографиясында олардың достығын сипаттайды. Ол жазу процесін және "Ле Саббат" романының алғашқы нұсқасын "Ла Батард" кітабында (380–400 беттер) оқығанын, сондай-ақ Жан Коктоға қатысты өткір тілдес сөздерді алып тастауға тырысқанын айтады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Сакс әскерге шақырылды, бірақ гомосексуализмі үшін босатылды. Оккупацияның алғашқы жылдарында ол еврей отбасыларына оккупацияланбаған аймаққа қашуға көмектесіп ақша тапты. Ол Гестапоның хабаршысы болған болуы да мүмкін. Кейіннен ол Фульсбюттель түрмесіне қамалды.

Өлім

1945 жылы британ әскерлерінің шабуылы алдында Фульсбюттель түрмесі эвакуацияланып, оның тұтқындары Киль қаласына көшірілді. Эвакуация бірнеше күнге созылған ұзақ шерудан тұрды. Сапардың үшінші күні, 1945 жылдың 14 сәуірінде, сағат 11-де Сакс шаршап, шеруді жалғастыра алмады. Ол мойнынан атылып, денесі жол жиегінде басқа да осындай тағдырға ұшыраған адамның денесімен бірге тасталып кетті. Эммануэль Поло Дюлиан Сакс туралы былай деді: "Ол еврей халқына көп мейірім көрсетпейді және олардың мойынұсынуын өкінеді, бұл олардың мінезінің ең басты қасиеті сияқты көрінеді. Ауылда қой қорасынан өтіп бара жатқанда, ол мұңайып: "Иудейлер" дейді. Бірақ, аморальдыққа түсіп қалған Сакс, кінәсіз құрбандардың бар екеніне сенбейді".

Шығармалары

Атымен, 1935. ISBN B0000DQN60. Андре Жид, 1936. ISBN B0000DQN0W. «Au Temps du Boeuf sur le Toit», 1939 (Жан Гюго салған суреттерімен) және 2005. «Chronique joyeuse et scandaleuse» (Қуанышты және даулы хроника), Corrêa, 1950. ISBN B0000DS4FF. Хабарламалар, 1925–1939, Gallimard, Париж 2003. «Histoire de John Cooper d'Albany» (Альбанидің Джон Купердің тарихы), Gallimard, Париж 1955. ISBN B0000DNJVG. «La chasse à courre» (Аң ауы), Gallimard, Париж 1997. «La décade de l'illusion» (Іллюзия онжылдығы), Gallimard, Париж 1950. ISBN B0000DL12G. «Le Sabbat. Souvenirs d'une jeunesse orageuse» («Саббат. Дауылды жастық шақтың естеліктері»), Éditions Corrêa, Париж 1946. Робин Кинг аударған, «Day of Wrath» (Қызыл күн), Arthur Barker, Лондон, 1953. «Tableaux des moeurs de ce temps» (Осы заманның әдет-ғұрыптарының тізімі), Gallimard, Париж 1954. ISBN B0000DL12I.

Қызықты деректер

Жан-Люк Годардың "Брейтлес" классикалық фильмінің шешуші эпизодында Сакстың "Абракадабра" (1952) романының мұқабасының суреті бір сәт бойы бүкіл экранды толыққанды алып тұрады.