Кіріспе

Бунде – Германиядағы Төменгі Саксония штатындағы Шығыс Фризия аймағындағы муниципалитет, Эмден қаласының оңтүстігінде және Нидерландтың Гронинген қаласының шығысында орналасқан. Бұл Германия мен Нидерланд арасындағы Солтүстік теңіздің Долларт шығанағының оңтүстік ұшында жатыр және Нидерландпен құрлық шекарасы бар. Бунде – Шығыс Фризияның кішігірім аудандарының бірі, 2015 жылғы мәліметтер бойынша халқы 7607 адамды құрайды. Олардың шамамен жартысы Бунде қаласында тұрады. Ауданның халық тығыздығы Германияның орташа көрсеткішімен салыстырғанда төмендеп, шамамен адамға шаққанда құрайды. 17 және 18 ғасырларда ауданның үлкен бөлігі теңізден қайтарылып, полидер жасау арқылы құрлыққа айналдырылды. Бунде экономикасы ауыл шаруашылығы мен туризмге негізделген. 1998 жылдан бері бұл қала ресми түрде курорттық қала мәртебесін алған. Көптеген тұрғындар жұмыс үшін басқа қалаларға, әсіресе шығысқа қарайғы Лир қаласына қатынайды. Тұрғындардың арасында Нидерланд азаматтары да бар, олардың көпшілігі Нидерландта жұмыс істейді. Қаланың мәдени ескерткіштеріне Реформацияланған шіркеу (Reformierte Kreuzkirche) кіреді, оның негізгі бөлігі 13 ғасырға дейін созылады, сондай-ақ 14 ғасырдан бастау алатын қызыл кірпіштен салынған Штайнхаус Бундерхи қамалы да бар.

Тарих

Бунде алғаш рет 1428 жылы бір құжатта еске алынған. Атауы әртүрлі жазылған: Буэнда, де Бунда және Бонда. Гейстке (біршама көтеріңкі жер бедеріне) орналасқандықтан, қала Орта ғасырларда аймақтың көп бөлігін қампқан үлкен су тасқынынан сақталды. Реформацияға дейін Бунде Мюнстер Рим-католик діни басқармасына қарасты. Бунде 16 ғасырдың басында негізінен протестантқа айналып, жақын маңдағы Нидерландыдағыдай реформат (кальвинист) дінін қабылдады. Отыз жылдық соғыс кезінде (1618–1648) Бунде, шайқас болмаса да, бірнеше рет императорлық (католик) әскерлері тарапынан тоналанды. Шығыс Фризия 1744 жылы Пруссия Корольдігінің құрамына кірді. Содан кейін аймақтың экономикасында қолөнер мен үй шаруашылықтары маңызға ие болды. Жеті жылдық соғыс (1756–1763) кезінде қала екі рет француз әскерлерімен басылып алынды және жаулап алушылардан салық жиналды. Соғыстан кейін Пруссия патшасы Ұлы Фридрих аймақтағы полидерлерді кеңейту үшін бөгеттер салуға қаржы жұмсады. Бундедегі алғашқы теміржол желісі 1871 жылы Германияның бірігуінен кейін салынды. 1876 жылы Леерден Бад-Ньювешансқа дейінгі Ихрхове–Ньювешанс теміржолының тармағы ашылды. 19 ғасырдың соңында ауданда тұрғындардың АҚШ-қа көшіп кетуі көбейді, негізінен экономикалық және діни себептерге байланысты. 20 ғасырдың басында сүт өнімдерін өндіру көбейді, сондай-ақ жергілікті өнімдерді консервілеу үшін консервілеу зауыттары салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германиядағы басқа да аймақтардағыдай, 1920 жылдары экономикалық дағдарыс пен жұмыссыздық өсті, бұл нацизмге, әсіресе ауданның ауылдық жерлерінде қызығушылықты арттырды. Дегенмен, қаладағы әлеуметтік демократтар 1933 жылдың қаңтарында нацистер билікке келгенге дейін үлкен қолдауға ие болды. Бірақ 1934 жылдың ортасына қарай Германиядағы барлық нацистік емес саяси ұйымдар тыйылып, жазаланды. Бундедегі еврей қауымы 19 ғасырдың ортасында қалада синагог пен бастауыш мектеп салған, бірақ нацизм мен Холокост пайда болғаннан кейін қауым қысымға ұшырады және көптеген мүшелері қаза болды. Бундедегі соңғы еврей 1942 жылдың шілдесінде Терезиенштадт концлагеріне депортацияланды. 1945 жылдың сәуірінде Бунде шығыс Фризиядағы алғашқы болып азат етілді, бастапқыда канадалық және поляк әскерлері басып алды. Артиллериялық оқтардан бірнеше ғимарат зақымданса да, азаматтар арасында көп шығын болған жоқ. Соғыстан кейін ауданға Одер-Нейссе сызығының шығысында қалған аумақтардан қуылған неміс босқындары көптеп келді. Кейіннен, ауыл шаруашылығының механикаландырылуының артуына байланысты аудан халқы азайды, 1950 жылы 8,893 адамнан 2015 жылы 7,607 адамға дейін төмендеді.

Туризм

Салыстырмалы түрде шалғай орналасқан аудан 1980 жылдары туристерге қызығушылық тудыра бастады. Кейбіреулерін бұрын буындырылмаған (өзгертілмеген) жоталық ландшафтары мен көне жел диірмендері тартып, ал басқалары велосипед тебуге, каноэмен жүзуге және құстарды қадағалауға мүмкіндіктерге қызықты.