Кіріспе

Оңтүстік Африкада буддалық дәстүрлер көптеген түрде кездеседі. Буддизмнің өзіндік терең ойға шолу жасау сипаты санақ жүргізуге ынталандырмаса да, осы дәстүрлерді ұстанушылар көбінесе белсенді және одан да көп, бірақ жасырын қолдаушылармен қамтамасыз етілген. Ірі қалаларда храмдар, орталықтар мен топтар көптеп таралған, ал ел Африкадағы ең ірі буддалық қауымға ие деп саналады.

Тарих

1680 жылдары Оңтүстік-Шығыс Азиядан Кейп колониясына әкелінген түрлі буддалық топтар, сондай-ақ 19 ғасырдың соңында Үндістаннан Наталға әкелінген көптеген мерзімілі жұмысшылар (олардың кейбіреулері будда болған, ал кейбіреулері Оңтүстік Африкаға келгеннен кейін буддизмге өткен индуистер) – Оңтүстік Африкадағы буддистердің көпшілігі азиялық емес, дінін ауыстырғандар. 1970 жылдардан бастап ірі қалаларда түрлі буддалық топтар пайда болды, ал 1980 жылдардың ортасынан бастап әртүрлі буддалық дәстүрлер кеңінен тарады. Оларға теравада, дзэн, ничирен және тибет мектептері жатады. 1972 жылы Оңтүстік Африкаға келген Пальмо (Фреда Беди) тибет буддизмінің Карма Кагью мектебін құруға зор үлес қосты. 16-шы Кармапаның бұйрығымен Чодже Аконг Тулку Ринпоче Оңтүстік Африканың ірі қалаларында Самье Дзонг Дхарма орталықтарын ашты, олар бүгінде 17-ші Кармапа Огьен Дродул Тринли Дордже басшылығымен дамып келеді. Фо Гуан Шан буддалық ордені Преторияға жақын Бронкхорстспруйт қаласында Африкадағы ең ірі буддалық ғибадатхана және монастырь – Нан Хуа ғибадатханасын салды. Елдегі тағы бір маңызды буддалық орталық – Квазулу-Наталдағы Иксоподағы Буддалық сарай. Ничирен буддалық жамағат Сока Гаккай Интернешнл Йоханнесбургтегі Парквудта қоғамдық орталыққа ие. Батыс Кейпте корей дзенінің туындылары құрылды. С.Н. Гоенка құрған Оңтүстік Африканың Випасана қауымдастығы Батыс Кейп аймағында медитациялық семинарлар өткізіп келеді. Мектептер жинағына соңғы кезде қосылғандары – Чогьям Трунгпаның бастамасымен құрылған Шамбала, Оле Ньдаль басқаратын және 17-ші Кармапа Тринли Тхайе Дордже басшылығымен жүзеге асырылатын көпмәдениетті буддалық дәстүр – Алмаз жолы буддизмі, сондай-ақ Геше Келсанг Гьяцо құрған Жаңа Кадампа дәстүрі. 2003 жылғы зерттеу бойынша 1990 жылдардың соңында Оңтүстік Африкада барлығы 6000 буддист болған (олардың 3000-ы азиялық текті), ал жалпы халық саны 42 миллионды құрады (немесе халықтың 0,01 пайызы). 2010 жылдарғы бағалауларға сәйкес, буддистердің саны (даосизм мен қытай халық діні де ескеріледі) Оңтүстік Африка халқының 0,2-0,3 пайызына дейін, яғни 100-150 мың адамға жетеді, бірақ дінді практикалайтындардың саны одан да аз болуы мүмкін.

Далай-ламаның сапарлары

Буддистік дін басшылары елге жиі келіп, үйретімдер мен бата береді. Далай-лама 1999 және 2004 жылдары Дүниежүзілік діндер парламентіне қатысты, бірақ 2009 жылғы наурыз айында халықаралық бейбітшілік конференциясына қатысуға шақырылғанда виза берілмеді. Сондай-ақ, ол 2011 жылдың 7 қазанында Оңтүстік Африкаға Архиепископ Эмеритус Десмонд Тутудың 80 жылдық мерейтойына шақырылды. 2014 жылы Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында Нобель сыйлығының 14-ші саммиті өтуі жоспарланған, бірақ үшінші рет Далай-ламаға виза тағы да берілмеді. Біраз уақыттан кейін саммит Нобель сыйлығының бірнеше лауреаттары наразылық білдіріп билеттерін қайтарғаннан кейін тоқтатылды. 14-ші бейбітшілік саммиті 2014 жылдың желтоқсан айында Италияның Рим қаласына көшірілді. Оңтүстік Африканың сыртқы істер министрлігі Далай-ламаның визалық өтініші қабылданбағанын жоққа шығарды, керісінше тибеттік рухани көшбасшы сапардан бас тартты деді, бірақ визаның берілмеуіне Қытаймен қарым-қатынас себеп болуы мүмкін. Бұл фактілермен дәлелдеуге болады. Біріншіден, Далай-ламаға бұрын да виза берілмеген, және мұндай жағдайларда көбінесе ел Қытаймен тығыз байланыста болды, сондай-ақ Қытай осы үкіметтерден Нобель сыйлығының иегерін қабылдамауды сұраған деген мәлімдемелер бар. 2014 жылдың ақпан айында Қытай үкіметі АҚШ президенті Барак Обаманың қуылған тибеттік көшбасшымен кездеспеу туралы өтінішін қабылдамағанына ашуланып реакция жасады. Екіншіден, үшінші рет бас тарту кезінде халықаралық қатынастар жөніндегі бас сөйлеуші Клейсон Монела бұл мәселе бойынша пікір білдіре алмады, себебі ол Қытайда іссапарда болды. Осы оқиғадан кейін Қытай үкіметі Оңтүстік Африканы визадан бас тартқаны үшін мақтады, ал халықаралық қатынастар департаментінің өкілі Клейсон Монеланың бұл мәселе бойынша соңғы пікірі тибеттік рухани көшбасшының Оңтүстік Африкаға сапарын тоқтатқаны және визаға берген өтінішін жапқандығы болды. Далай-лама кейіннен бұқаралық ақпарат құралдарындағы хабарларды растап, Үндістанның солтүстігіндегі Дархамсала қаласында сөйлеген сөзінде Оңтүстік Африка үкіметін жазғырды. Ол былай деді: "Біздің әріптесіміз, марқұм Нельсон Манделаның есімін ардақтау үшін Оңтүстік Африкада өткізу жоспарланған Нобель сыйлығының бейбітшілік саммиті, Оңтүстік Африка үкіметі маған қатысуға рұқсат бермегендіктен тоқтатылды. Бұл қарапайым адамды қанау сияқты." 14-ші саммитте лауреат Джоди Уильямс та президент Джейкоб Зуманың үкіметін "өз жанын және егемендігін Қытайға сатқан" деп айыптап, ашық түрде сынады.