Кіріспе

Жаяу әскер мен атты әскердің тактикалық құрамы,
жаяу және атты әскердің ұрыс шебі.

Шеп құрамы – ерте заманғы соғыстарда қолданылған стандартты тактикалық құралым. Ол антикалық және орта ғасырларда қолданылған соқпақпен қаруланған жаяу әскердің фалангасы немесе қалқан қабырғасын жалғастырды. Шеп құрамы оқ ату үшін ең қолайлы фронтты қамтамасыз етсе де, маневрлік қабілетін және атты әскерге қарсы қорғанысын төмендетті. Ол Ақыл-ой дәуірінде, жеті жылдық соғыста Фридрих Ұлы мен оның жаулары табысты қолданған кезде маңызға ие болды. Жаяу әскер батальоны әскерді екіден бесе дейін қатарға орналастырып "шепке" түзуге дайындығын жасайтын, үш қатар ең көп таралған құралым болатын. Әр қатар бір-бірінен шамамен жарты метрдей қашықтықта орналасқан, ал қатардағы сарбаздар тығыз орналасып (әдетте қол ұзындығында), қаруларын көрсетуге, оқ атуға және қайта зарядтауға жететіндей орын болды. Шеп құрамы әскердің жақсы жаттығуын және офицерлер мен сержанттардың үнемі бақылауын қажет етеді. 17 және 18 ғасырлардағы еуропалық әскерлерде сержанттар шептің артында орналасқан. Олар ұзын соқпақтармен жабдықталған, оларды қатарларды "түзетуге" немесе орналастыруға пайдаланған, бұл практика тым жоғары нысана алған сарбаздың қаруын төмен түсіруді және қатардың жақсы ұйымдасқан және дұрыс орналасқан болуын қамтамасыз етуді қамтиды. Шептегі қозғалыс өте баяу болды, ал батальон жетік даярланбаса, әсіресе тегіс емес немесе орманды жерде, бірігудің бұзылуы сөзсіз болды. Сондықтан, шеп көбінесе стационарлық құралым ретінде қолданылды, әскерлер бағандармен қозғалып, кейін баратын жеріне жеткен соң шепке түсетін. Сонымен қатар, шеп құрамы атты әскердің шабуылына, әсіресе қанаттар мен артқы жақтан өте осал болды, және бұл шабуылдар әдетте бірігудің толық бұзылуына және тіпті бөлімнің жойылуына әкелді, егер бөлім "төртбұрыш құра алмаса" болмаса. Наполеон соғыстары кезінде британдық армия екі қатарлы, жұқа шеп құрамын қабылдады. Бұл олардың сандық кемшілігін өтеу және оқ ату фронтын барынша арттыру үшін жасалды. Британдықтар 19 ғасырдың соңына дейін екі қатарлы шепті қолдануды жалғастырды. Балаклава шайқасында 93-ші (Таулы) полкінің әйгілі "Қызыл шебі" ресейлік атты әскердің шабуылына қарсы тұрып, сирек кездесетін табысқа жетті. Көптеген қазіргі әскерлер шабуыл кезінде ұрыс шебі деп аталатын бос шеп құрамын қолданады, өйткені ол бір уақытта бір бағытта максималды атыс күшін қолдануға мүмкіндік береді, бұл жау позициясына шабуыл жасағанда пайдалы. Сонымен қатар, от пен қозғалыстың біріктірілуіне мүмкіндік береді. Британ армиясында "шептер" атауы кейде базаға немесе казармаға, әсіресе қазіргі Вулвичтегі Король Георг VI шептерінде орналасқан Корольдік атты артиллерияға сілтеме жасау үшін қолданылады.

Қатарлық құрылым және атты әскер

Қатарлық құрылымды белгілі бір ат әскерлері де қолданған. Сасанидтердің парсылары, мамлюктар және Үндістандағы мұсылман атты әскерлері жиі "жаңбырша ату" деп аталатын тактиканы қолданған. Бұл тактикада жақсы қаруланған атты әскерлер (көбінесе қарулы жылқыда) тығыз қатарға тұрып немесе реттелген түзілімде баяу жылдамдықпен жылжып, садақтың тартым күшін қысқарту арқылы мүмкіндігінше жылдам оқ жауатын. 16 ғасырда ауыр атты әскер (жандармдар, рейтерлер және курассиерлер) көбінесе қатарлық құрылымда шабуылдаған. Кейін драгундар қорғаныста жаяу әскер ретінде сызықтық тактиканы қолдана бастады. Осыған байланысты, "қатарлық атты әскер" атауы ауыр атты әскерден драгундарға ауысты. 15-17 ғасырлардағы гусарлар қарулы киім киіп, көбінесе тығыз қатарда шабуыл жасаған, бірақ кейін гусарлар жеңіл атты әскерге айналып, сызықтық тактиканы қолдануды тоқтатты. Қазақтар ешқашан сызықтық тактиканы қолданған емес.