Гранатометшілер тарихы және эволюциясы

Кіріспе

Жаяу әскердің түрі, қазір көбінесе қолданылмайды.

Гренадер ( /g//r//ɛ//n//ə/'/d//ɪər/ GRENəDEER, ɡʁənadje; граната сөзінен туындаған) – тарихи түрде қоршау операциялары мен шайқастарда қол гранаталарын лақтыратын шабуылға маманданған сарбаз. Гренадердің ерекше жауынгерлік қызметі 17 ғасырдың ортасында қалыптасты, сол кезде гренадерлер ең күшті және ірі сарбаздардың қатарынан таңдалып алынды. 18 ғасырға қарай, қол гранаталарын лақтыруға арналған гренадердің қажеттілігі азайды, бірақ шайқаста гренадерлер физикалық тұрғыдан мықты сарбаздар болып, қоршау соғысы кезінде бекіністерге шабуыл жасау сияқты авангардтық шабуылдарды жетектеді. Франция (Grenadiers à Cheval de la Garde Impériale) және Аргентина (Атты гренадерлер полкі) сияқты елдер атты гренадерлер бөлімдерін құрды, ал Британ армиясында бір кезде Атты гренадерлер гвардиясы болды. Жаяу әскердегі гренадерлер сияқты, бұл атты сарбаздар да дене бітімі мен күшіне (ауыр кавалерия) қарай таңдалды. Қазіргі заманғы соғыста гренадер – атыс тобының құрамында жұмыс істейтін, "өлген аймақтардан" асып өтетін шектеулі жоғары бұрышпен жанама отты қолдануда білікті арнайы даярланған сарбаз. Ол иықтан атуға арналған, жанама от жүргізетін, үлкен калибрлі граната тастағышпен қаруланған.

Шығу тегі

Гранаттармен жабдықталған әскерлер туралы түсінік Мин әулетінің әскери күштеріне дейін жетеді, онда Ұлы Қытай қорғанына орналасқан қытай сарбаздары «күннің күркіреген» бомбаларын қолданған. Еуропалық әскерлерде гранаталарды қолданған сарбаздар туралы ең алғашқы мәліметтер Австрия және Испания әскерлеріндегі ерте заманауи дәуірге жатады. Граната лақтыратын әскерлер туралы мәліметтер Англияда Үш патшалық соғысы кезінде де кездеседі, ал Франция корольдік армиясына гранадирлер роталарын алғаш рет енгізген – король Людовик XIV билігінің кезінде болды. Рене Шартранның сөзіне сүйенсек, Жан Мартинет 1667 жылы Король полкінде гранадирлер ротасын құрған. 1670 жылға қарай 27 француз жаяу әскер полкіне гранаталарды тасымалдауға және лақтыруға жаттықтырылған элиталық роталарды қосуға рұқсат берілді.

Француз басқыншыларының ықпалымен Голландия мемлекеттік армиясының жаяу әскері 1672 жылы гранадирлерді қабылдады. 1678 жылға қарай әр ротадағы алты адам голландиялық от өнерпазы Жохан ван Харен жасаған қол гранаталарын лақтыруға жаттықтырылды. 1677 жылдың мамыр айында ағылшын армиясы әр гвардиялық полктен екі сарбазды гранадирлер ретінде даярлауға бұйрық берді, ал 1678 жылдың сәуір айында армияның ең жоғары дәрежелі сегіз жаяу әскер полкіне гранадирлер ротасын қосуға бұйрық берілді. Сол жылдың 29 маусымында күнделік жазушы Джон Эвелин оларды Лондонның жанындағы Хаунслоу лагерінде жаттығу жасап тұрғанда көрді: «Енді қызметке жаңа солдаттар келді, олар гранадирлер деп аталды, қол гранаталарын лақтыруда шебер болды, әрқайсысының қалтасы толы болды; олардың бас киімдері яничарлар сияқты кең болған, бұл оларды өте қатал көрсетті, ал кейбіреулері ақымақтарды бейнелейтіндей, артқы жағынан ұзын мата ілген. Олардың киімдері де ала-құла, сары және қызыл түсті болды».

Гранаттар

Алғашқы гранаталар ұзындығы баяу қозғалмалы шаммен (slow match) біріктірілген ұнтаққа толы, теннис доптай шамалы темір шарлар болды. Гренадиерлердің осы ауыр заттарды өзіне немесе әріптестеріне зиян келтірмей, жеткілікті қашықтыққа лақтыра алатындай бойы биік және күшті болуы қажет еді, сондай-ақ, жаудың гранатаны қайтару мүмкіндігін азайту үшін шайқастың алдыңғы қатарында тұрып, уақтылы тұтандырып, тиісті сәтте тастау тәртібін сақтауы керек болды. Табиғи түрде, мұндай талаптар гренадиерлерді элиталық жауынгерлер күші ретінде қарауға алып келді.

Киім мен жабдықтың алғашқы ерекшеліктері

XVII ғасырдың соңында жаяу әскерге тән кең қапталды бас киімдер кейбір әскерлерде тасталып, шапанмен ауыстырылды. Бұл бастапқыда граната тастаушыға мылтығын арқасына оңай ілуге мүмкіндік беру үшін жасалды (алғашқыда тек осы әскерлерге ғана иінтіректер берілді). Сондай-ақ, шеті жоқ бас киім граната тастаушыға гранатаны тіктеп лақтыруға көмектеседі деп есептелді. Алайда, Дания армиясы мұражайының бұрынғы кураторы Пребен Канник гранаталар төменнен лақтырылғанын және қаруды иінтірекпен тастау үшін алғашқы гранадерлерге тән арнайы бас киімдер қажет болғанын нақты айтады. 1690 жылдары француз жаяу әскерінің гранадерлері өздерінің мушкетер әріптестерінен арнайы жабдықтарымен ерекшеленді. Олардың ішінде кремнийлік мылтықтарға арналған иінтіректер, тура қылыштардың орнына иісті қылыштар, гранаталар мен шабуырлар үшін үлкен былғары қаптар болды. 1700 жылға қарай ағылшын және басқа да әскерлердегі гранадерлер епископтың митрасы пішіндес шапанды қабылдады, ол әдетте кестеленген матадан жасалған полк таңбаларымен безендірілді. Олар гранаталардан басқа кремнийлік мылтықтармен де жабдықталды. Ілмекке ілінген мыс «шашақ қорапшасы» гранатаның қысқысын тұтандыруға қолданылатын баяу шұғыланы сақтады, бұл кейінірек гранадерлік формасында сақталған ерекшелік.

XVIII ғасырдағы элиталық мәртебе

Гранаттарды қолдану 18 ғасырда азайды, бұл жаяу әскер тактикасының және кремнийлі технологияның тиімділігінің артуымен байланысты болды. Дегенмен, элиталық шабуыл жасақтарына деген қажеттілік сақталды, ал осы мақсатта қолданыстағы гранадерлік роталар пайдаланылды. Белгілі болғандай, бастапқы гранадерлер үшін орташадан жоғары физикалық өлшемдер маңызды саналды және, негізінен, биіктік пен күш осы іріктелген роталарға іріктеудің негізі болып қала берді. Алайда, 18 ғасырдағы британдық жаяу әскер полктерінде гранадерлік ротаның (әр полкті құрайтын он ротаның бірі) бос орындарына тағайындау үшін тұрақты, тәжірибелі әскерлерді тартуға басымдық берілді. Дәстүрлі өлшемдерге сәйкес іріктеу жаңадан құрылған полктерге көптеген жаңа сарбаздарды жылдам сұрыптау қажет болған жағдайларда ғана қолданылды. 1745 жылғы Каллоден шайқасы алдында Камберленд герцогы гранадерлік роталарды «өздерінің тиісті полктерінің ең жақсы сарбаздарынан толықтыруды және осылай ұстауды» бұйырды. Керісінше, 18 ғасырдағы француз гранадерлік роталары жаңа сарбаздарды дәстүрлі биіктік өлшемдеріне сәйкес іріктеген көрінеді. Алайда, революциялық соғыстардың басталуымен жаппай жұмылдырудың қажеттілігі гранадерлерді және басқа да арнайы бөлімшелерді іріктеуді жеке офицерлердің қалауынша жүргізуге әкелді. Гренадерлік ротаға ауысу көбінесе жоғары мәртебе мен жалақының өсуімен байланысты болды. Сыртқы түріне немесе беделіне байланысты гранадерлер өз әскерлерінің көрнекті бөлімдері саналды. Мысалы, 19 ғасырдың басындағы испан армиясында гранадерлік роталар қалалардағы қарауылдау сияқты күнделікті міндеттерден босатылды, бірақ жоғары офицерлердің штабтары мен резиденцияларын күзетуге міндетті болды. Режимент сапқа тұрғанда гранадерлік рота әрқашан оң жақ қанатта орналасатын. Британ армиясында «Түсті көрсету» кезінде, парад алаңында қай полк болса да «Британ гранадерлері» маршы ойналады, өйткені түс тобы әр полктің құрамында бұрын болған гранадерлік ротаның орнында, саптың оң жағында тұрады.

Grenade usage declined in the 18th century, a fact that can be attributed to the improved effectiveness of infantry line tactics and flintlock technology. The need for elite assault troops remained, however, and the existing grenadier companies were used for this purpose. As noted, above average physical size had been considered important for the original grenadiers and, in principle, height and strength remained the basis of selection for these picked companies. In the British regiments of foot during the 18th century the preference was, however, to draw on steady veterans for appointment to individual vacancies in a grenadier company (one of the ten companies comprising each regiment). The traditional criterion of size was only resorted to when newly raised regiments required a quick sorting of a mass of new recruits. Prior to the Battle of Culloden in 1745 the Duke of Cumberland ordered that grenadier companies were "to be completed out of the best men of their respective Regiments, and to be constantly kept so". By contrast, French grenadier companies of the 18th century appear to have selected their new recruits according to the classic criteria of height. However with the outbreak of the Revolutionary Wars the urgency of mass mobilisation meant that the selection of grenadier and other special sub units was done according to the preferences of individual officers. Transferral to a grenadier company generally meant both enhanced status and an increase in pay. Whether for reasons of appearance or reputation, grenadiers tended to be the showpiece troops of their respective armies. In the Spanish Army of the early 19th century, for example, grenadier companies were excused routine duties such as town patrols but were expected to provide guards at the headquarters and residences of senior officers. When a regiment was in line formation the grenadier company always formed on the right flank. In the British Army, when Trooping the Colour, "The British Grenadiers" march is played no matter which regiment is on the parade ground, as the colour party stands at the right hand end of the line, as every regiment formerly had a company of grenadiers at the right of their formation.

Бас киімдер

Жоғарыда айтылғандай, гранадерлер әрбір жаяу полкіндегі қарапайым мушкетерлерден (немесе Hatmen) бас киімдерімен ерекшеленетін. Көптеген ерекшеліктер болғанымен, гранадерлердің ең көп таралған бас киімі митра немесе аю терісі болды. Екеуі де 17-шы ғасырдың екінші жартысында түрлі әскерлерде пайда бола бастады, себебі граната тастағанда, гранадерлердің сол кездегі кең жиекті жаяу әскерлік қалпақтары от қаруын шауып тастауларына кедергі келтіретін. 17-шы ғасырдағы еуропалық әскерлердегі алғашқы гранадерлер киген матадан жасалған қалпақтар көбінесе жүнмен әшекейленетін. Бұл көптеген әскерлерде 18-шы ғасырдың ортасына дейін сәннен шықты, сол кезде британдық, испандық және француздық гранадерлер түрлі түсті матадан жасалған тәждері бар биік жүн қалпақтар кие бастады және кейде оларға әшекейлі алдыңғы пластиналар қосылатын. Бұл олардың парадта да, шайқаста да биік және әсерлі көрінуіне септігін тигізді. Митра, қатайтылған матадан немесе металдан жасалған болса да, 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында Ұлыбритания, Ресей, Пруссия және көптеген неміс мемлекеттерінің әскерлерінде гранадерлерді анықтайтын ерекшелік болды. Испан және австриялық гранадерлер ұзын түрлі түсті матадан жасалған "каптармен" ("сақтармен") биік жүн қалпақтарды ұнататын. Митра басқа әскерлерде біртіндеп аю терісінен жасалған қалпақтармен алмастырылды, ал 1914 жылға қарай ол тек пруссиялық императорлық гвардиясының 1-ші Foot Guard және 1-ші (Император Александр) гвардиялық гранадерлерінде және ресейлік Павловский гвардиясында ғана сақталды. Ресейлік гранадерлер 1807 жылға дейін активті қызметте мыс жалатылған митра қалпақтарын киген, ал Павловский гвардиясының парадтық киімдерінің кейбіреулері 1914 жылға дейін сақталған, оларда мушкет оқтарынан пайда болған ойықтар мен тесіктер болды. Олардың кейбіреулері мұражайларда және жеке коллекцияларда сақталған. Солтүстік Еуропаның Ұлыбритания, Ресей, Швеция және Германияның әртүрлі мемлекеттері сияқты әскерлері митра қалпақтарын киген, ал Франция, Испания, Австрия, Португалия және Италияның әртүрлі мемлекеттері сияқты оңтүстік елдер аю терісін артық көреді. 1768 жылы Ұлыбритания аю терісін қабылдады. Жүн қалпақтарының пішіні мен сыртқы түрі кезеңге және елге қарай өзгеріп отырды. Франция кішкентай аю терісін пайдаланса, Испания ұзын, ағын судай төгілген қаптары бар биік қалпақтарды ұнататын. Ұлыбритания бастапқыда тігілген және тоқылған биік матадан жасалған митраларды ұнатса, Ресейде мыс алдыңғы пластиналары бар бірдей биік былғары шлемдер болды. Алғашқы гранадерлік бас киімдері салыстырмалы түрде төмен болды, ал Испания мен Австрияда кейде митра мен аю терісінің элементтері болды. 18-шы ғасырдың ортасына дейін француз гранадерлері митра немесе жүн қалпақ емес, үшбұрышты қалпақ киетін. Гренадерлік қалпақтар біртіндеп көлемі мен әшекейлері артып, оларға помпондар, баулар, белгілер, алдыңғы пластиналар, қауырсындар және тоқыма, сондай-ақ түрлі ұлттық геральдикалық эмблемалар қосылды. Наполеон соғыстары кезінде митра мен жүн қалпақтар шако пайдасына қолданылмай қалды. Екі ерекше жағдай – француздық Гранде Армеясының гранадерлік роталары мен императорлық гвардия полктері, сондай-ақ австрия армиясы. 1807 жылы Фридланд шайқасынан кейін, ерекше өнер көрсеткені үшін Ресейдің Павловск полкіне митра қалпақтарын сақтауға рұқсат берілді және императорлық гвардияға қабылданды. Наполеон соғыстары кезінде британдық гранадерлер әдетте аю терісінен жасалған қалпақты тек толық киімде, отандық қызметте ғана киетін, себебі терісі теңіздегі науқан кезінде тез нашарлайтыны анықталды. Ватерлоо шайқасында француз императорлық гвардиясын жеңгеннен кейін 1-ші Foot Guard 1-ші (немесе Гренадер) Foot Guard полкі болып қайта аталды және полктің барлық роталары аю терісін қабылдады. 1831 жылы үш Foot Guard-тың барлығына аю терісінен жасалған қалпақ киюге бұйрық берілді, ол кезде пішіні мен мөлшері қазіргі бас киімге ұқсас болды. Бұл ретте, 1842 жылы жойылғанға дейін парадтық киім үшін аю терісінен жасалған қалпақтарын сақтады. Қырым соғысы кезінде Foot Guard полктері далада аю терісін киіп жүрді, бұл атақты гвардиялық бас киімнің іс-қимыл кезінде киген жалғыз уақыты болды.

As noted above, grenadiers were distinguished by their headgear from the ordinary musketeers (or Hatmen) in each regiment of foot. While there were some exceptions, the most typical grenadier headdress was either the mitre cap or the bearskin. Both began to appear in various armies during the second half of the 17th century because grenadiers were impeded by the wide brimmed infantry hats of the period when slinging their firearms while throwing grenades. The cloth caps worn by the original grenadiers in European armies during the 17th century were frequently trimmed with fur. This fell out of fashion in many armies until the mid 18th century when grenadiers in the British, Spanish and French armies began wearing high fur trimmed caps with crowns of coloured cloth and, in some cases, ornamental front plates. This added to the apparent height and impressive appearance of these troops both on the parade ground and the battlefield. The mitre cap, whether in stiffened cloth or metal, had become the distinguishing feature of the grenadier in the armies of Britain, Russia, Prussia and most German states during the late 17th and early 18th centuries. Spanish and Austrian grenadiers favoured high fur hats with long coloured cloth 'hoods' ("bags"). The mitre was gradually replaced by bearskin caps in other armies, and by 1914 it only survived in the 1st Foot Guards and the 1st (Emperor Alexander) Guards Grenadiers of the Prussian Imperial Guard, plus the Russian Pavlovsky Guard. Russian grenadiers had worn their brass fronted mitre hats on active service until 1807 and some of these preserved for parade wear by the Pavlovsky Guards until 1914 still had dents or holes from musket balls. Some have survived for display in museums and collections. While Northern European armies such as Britain, Russia, Sweden, and various German states wore the mitre cap, southern countries such as France, Spain, Austria, Portugal, and various Italian states preferred the bearskin. By 1768, Britain had adopted the bearskin. The shape and appearance of fur caps differed according to period and country. While France used smaller bearskins, Spain preferred towering caps with long flowing bags. Britain initially favoured tall cloth mitres with lacing and braiding, while Russia would sport equally tall leather helmets with brass front plates. The first grenadier headdresses were fairly low, and in the case of Spain and Austria sometimes contained elements from both mitres and bearskins. Until the mid 18th century, French grenadiers wore tricorne hats, rather than either the mitre or fur cap. Grenadier caps gradually increased in size and decoration, with added devices such as pompoms, cords, badges, front plates, plumes, and braiding, as well as various national heraldic emblems. During the Napoleonic Wars, both mitres and fur caps fell out of use in favour of the shako. Two notable exceptions were the grenadier companies and Imperial Guard regiments of the French Grande Armée, plus those of the Austrian Army. After the Battle of Friedland in 1807, because of their distinguished performance, Russia's Pavlovsk Regiment were allowed to keep their mitre caps and were admitted to the Imperial Guard. During the Napoleonic Wars, British grenadiers had usually worn the bearskin cap only for full dress when on home service, since the fur was found to deteriorate rapidly during campaigning overseas. Following their role in the defeat of the French Imperial Guard at the Battle of Waterloo, the 1st Foot Guards was renamed the 1st (or Grenadier) Regiment of Foot Guards and all companies of the regiment adopted the bearskin. In 1831, it was ordered that all three Foot Guards should wear the bearskin cap, by then resembling the modern headdress in shape and size. The grenadier companies of line infantry regiments meanwhile retained the bearskin cap for parade dress until it was abolished in 1842. During the Crimean War, the Foot Guard regiments wore their bearskins in the field, the only time the celebrated Guards' headdress was worn in action.

Гренадерлік компаниялар

17 ғасырдан 19 ғасырдың ортасына дейін британдық және басқа да бірнеше армиялардың "жаяу әскер" немесе жаяу әскер полктері он компаниядан тұрды: сегізі "батальондық" немесе "орталық" компаниялар, ал екі "фланк компаниясы" бір гренадир және бір жеңіл немесе жеңіл жаяу әскер компаниясынан құралды. Америка Құрама Штаттарында 1792 жылғы 8 мамырдағы Конгресс актісінде әрбір жаяу әскер батальонында бір гренадир, мылтықшы немесе жеңіл жаяу әскер ротасы болуы тиіс деп белгіленді. Кейде гренадирлер мен жеңіл роталар шабуылдар мен ұрыс-керіске арналған жеке гренадирлік және жеңіл жаяу әскер батальондарына "бригадаланып" біріктірілуі мүмкін еді. Осы кезеңдегі австрия армиясының желілік жаяу әскер полктерінің әрқайсысында бөлімнің негізгі бөлігін құраған фюзилерлік роталардан бөлек, екі ротадан тұратын гренадирлік бөлімшесі болды. Гренадирлік роталар жиі бас полктен бөлініп, белгілі бір науқан немесе мақсат үшін құрама гренадирлік батальондарға топтастырылды. 18 ғасырдағы Ресей империясының әскері басқа даму жолын ұстанды. 1731 жылға дейін гренадирлер бес жеке полк құрады. Олар Түркиямен соғыс басталғанға дейін таратылды және іріктелген жаяу әскерлер әрбір (екі батальондық) желілік жаяу әскер полкіне енгізілген екі гренадирлік ротаның біріне ауыстырылды. 1753 жылы жаяу әскер полкіне 2 гренадирлік рота қосылды және барлық полктер 3 батальондық құрамға ие болуы керек болды, әрқайсысында 200 гренадирі бар 3 гренадирлік ротадан тұрды. 1756 жылы әрбір гренадирлік рота төрт тұрақты гренадирлік полкке біріктірілді. Бұл саясат 1917 жылғы революцияға дейін сақталды. Сарай гренадирлері – 1827 жылдан 1917 жылға дейін болған, Қысқы сарайды күзетудің басты міндеті болған, еңбек еткен ардагерлерден таңдалған салтанатты рота. Оқу мен тактиканың стандартизациясымен, полк деңгейіндегі жеке гренадирлік роталардың қажеттілігі 19 ғасырдың ортасына дейін жойылды және британдық, француздық және австриялық армиялар 1850 және 1862 жылдар аралығында осы бөлімшелерді кезең-кезеңмен таратып жіберді.

From the 17th Century to the mid 19th centuries the "Foot" or infantry regiments of the British and several other armies comprised ten companies; eight of them "Battalion" or "Centre" companies, and two "Flank Companies" consisting of one Grenadier and one Light or Light Infantry Company. In the United States, an Act of Congress made on 8 May 1792 directed that for every infantry battalion there should be one company of grenadiers, riflemen, or light infantry. On occasion the grenadier and light companies could be "brigaded" together into separate grenadier and light infantry battalions for assaults or skirmishing respectively. Each of the line infantry regiments of the Austrian Army of this period included a grenadier division of two companies, separate from the fusilier companies that made up the bulk of the unit. The grenadier companies were frequently detached from the parent regiment and grouped into composite grenadier battalions for a particular campaign or purpose. The Russian Imperial Army of the 18th century followed a different line of development. Prior to 1731 grenadiers made up five separate regiments. These were disbanded prior to the outbreak of war with Turkey and picked infantrymen were transferred to one of two grenadier companies incorporated in each (two battalion) line infantry regiment. In 1753, 2 grenadier companies were added to the infantry regiments and all regiments were ordered to consist of a 3 battalion structure, with 3 grenadier companies of 200 grenadiers in each. In 1756 each of the grenadier companies was brought together in four permanent grenadier regiments. This policy of maintaining a separate corps of grenadiers continued until the Russian Revolution of 1917. The Palace Grenadiers was a ceremonial company selected from distinguished veterans, in existence from 1827 to 1917 with the primary role of guarding the Winter Palace. With the standardisation of training and tactics, the need for separate grenadier companies at regimental level had passed by the mid 19th century and the British, French and Austrian armies phased out these sub units between 1850 and 1862.

Гренадерлік полктер

Гренадир терминін әртүрлі элиталық жаяу әскер бөлімдері сақтап, немесе қабылдады, соның ішінде Пруссияның Потсдам гранадирлері; Италиядағы «Granatieri di Sardegna» механикаландырылған бригадасы (Сардиния гранадирлері); Францияның «Foot Grenadiers», «Fusilier Grenadiers», «Tirailleur Grenadiers» және «Grenadiers à Cheval de la Garde Impériale» әскерлері; Ресей империясының Императорлық гвардиясы; Ұлыбританияның Гранадир гвардиясы және 101-ші гранадирлер. Соңғысы Британдық Үндістан армиясының бір бөлігі болды және Британ империясындағы алғашқы және ең көне гранадир полкі (гранадир роталарынан өзгеше) екенін мәлімдеді. 1747 жылы таратылған бірнеше француз жаяу әскер полктерінің гранадир роталары біріктіріліп, тұрақты бөлім – Франция гранадирлері құрылды. 1775–1783 жылдардағы Америка революциясы кезінде Коннектикут губернаторының гвардиясының 1-ші ротасы мен Коннектикут милициясының 11-ші полкінде гранадир роталары болды. Нью-Йорк қаласында да, Оңтүстік Каролинада да гранадир бөлімдері болды – элиталық 1-ші Оңтүстік Каролина полкі, Чарльз Котесворт Пинкни құрып, басқарған. Мексикада Антонио Лопес де Санта-Анна 1841 жылдың 7 желтоқсанында Жоғарғы Биліктің гранадир гвардиясын құрды. Бұл құрылым 1847 жылға дейін қызметте болды. Торонто милиция бөлімі 1881 жылы 10-шы Корольдік гранадирлер деп аталды, кейін Канада Корольдік полкіне айналды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезеңдер

1914 жылы Императорлық неміс және орыс әскерлерінде әлі де бірқатар гранадер полктері болды. Ресей армиясында олар Гренадерлер полкі (ЛГ Гренадерский полк), сондай-ақ он алты полктан тұратын Гренадер корпусы (әрі Санкт-Петербург императорлық резиденцияларын күзеткен жеке күшейтілген сарайлық гренадерлер ротасы) кірді. Пруссия гвардиясының бес полкі Гвардиялық гренадерлер деп аталды, ал Германия империясының желілік жаяу әскерінің арасында тағы он төрт гренадер полкі болды. Ресей және Германия армияларында гренадер полктері тарихи элита саналды; олар толық киімдегі қасқырлы бас киімдерімен, ерекше түсті жағаларымен (барлық орыс гренадерлері үшін сары) немесе арнайы тоқымамен ерекшеленді. Алайда, олардың атқаратын қызметі мен дайындығы басқа жаяу әскерлерден ешқандай айырмашылығы болмады. Бүгінде гренадерлер деп аталатын полктерді басқа жаяу әскерлерден ажырату қиын, әсіресе қол гранаталары, РПГ және басқа да жарылғыш қарулар стандартты қару-жараққа айналған кезде; бірақ мұндай полктер элиталық өткендерінің дәстүрін сақтайды. Гренадир сөзі гранатометтерді, соның ішінде мылтыққа орнатылатын гранатометтерді қолданатын сарбаздарды да білдіреді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық армиядағы арнайы граната тастаушы бөлімшелерді гренадерлер деп атау туралы ұсынысқа Гренадер гвардиясы қарсылық көрсетті, өйткені олар бұл ежелгі айырмашылыққа эксклюзивті құқықтары бар деп есептеді, және "бомбалаушы" термині қолданылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскерлері "шабуыл жасаушы пионерлер" деп аталатын, ертедегі жауынгерлік инженерлер немесе саперлер мен штурмовиктер болып табылатын сарбаздар француздық окоптарды тазарту үшін екі түрлі қол гранатасын қолданды. Олардың ең тиімдісі – "картопқа соққыш" деп аталған таяқшалы граната болды. Panzergrenadier термині неміс Вермахтында механикаландырылған ауыр жаяу әскер бөлімдерін сипаттау үшін қабылданды, олардың жақсы қорғанысы мен жылдамдығы бронетехникамен бірге жылдамдауға және оларға жақыннан қорғауды қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бұл атау гренадерлердің шабуылшы күштер ретіндегі дәстүрлі рөлін көрсетеді. Қазіргі Бундесверде бұл термин механикаландырылған жаяу әскерге қатысты. АҚШ армиясында парашютшілер бөлімдері құрылған кезде Әуе корпусы оларды өз бақылауында ұстап, "әуе гренадерлері" деп атауға ниеттенді. Гренадерлер ретінде қызмет еткен және гранаталарды қару ретінде қолданған соңғы белгілі бөлімше – 1941 жылдың қазан айында Тихвин қорғаныс операциясы кезінде Қызыл Армия құрамында құрылған арнайы "Гренадер бригадасы" болды. Бұл қару-жарақ жетіспеушілігіне байланысты қабылданған шара болды, ал бригада командирі – Бірінші дүниежүзілік соғыста Ресей императорлық армиясының гренадер полктерінің бірінде қызмет еткен генерал-майор Г.Т. Тимофеев болды. Вьетнам соғысында АҚШ взводтарында әдетте кем дегенде бір гренадер болды, ол M79 гранатометімен және M1911 тапаншасымен қаруланған, бірақ кейбір жағдайларда гренадерлерге тіпті бұл қосымша қару да берілмеді. M79 гранатаның максималды лақтыру қашықтығы мен миномет атысының минималды қашықтығы арасындағы алшақтықты толтыру үшін жасалған. M79-дың ізбасары XM148 гранатометі M16 мылтығына орнату үшін жасалған, алғаш рет 1966 жылдың желтоқсанында қолданысқа енгізілді, бірақ бірнеше мәселелерге тап болды: бұралу механизмін қысу қиын болды, көрініс пайдалануға қолайсыз болды және күрделі триггер дизайны тұрақты күтімді қажет етті. 1967 жылдың мамырында ол дала жағдайында қолдануға жарамсыз деп танылды және ақырында M203 гранатометімен ауыстырылды. M203 2009 жылдан бастап АҚШ армиясында M320 гранатометтік модулімен ауыстырылса да, M203 гренадерлік рөлде танымал және жиі қолданылатын таңдау болып қалады және оны әлі де басқа АҚШ әскери бөлімдері қолданады.

In 1914, the Imperial German and Russian Armies still included a number of grenadier regiments. In the Russian Army, these comprised the Grenadier Guards Regiment (L G Grenadierski Polk) as well as the Grenadier Corps of sixteen regiments (plus an independent reinforced company of Palace Grenadiers, guarding the St. Petersburg Imperial residences). Five regiments of the Prussian Guard were designated as Garde Grenadiers and there were an additional fourteen regiment of grenadiers amongst the line infantry of the German Empire. In both the Russian and German armies, the grenadier regiments were considered as a historic elite; distinguished by features such as plumed helmets in full dress, distinctive facings (yellow for all Russian grenadiers) or special braiding. Their role and training, however, no longer differed from that of the rest of the infantry. Today, regiments using the name grenadiers are effectively indistinguishable from other infantry, especially when hand grenades, RPGs, and other types of explosive arms have become standard issue weaponry; however, such regiments retain at least the tradition of their elite past. Grenadier can also refer to soldiers using grenade launchers, including those mounted on rifles. During World War I a proposal to designate specialist grenade launching units in the British Army as grenadiers was vetoed by the Grenadier Guards, who considered that they now had exclusive rights to the ancient distinction, and the term "bomber" was substituted. During World War I, German troops referred to as assault pioneers, who were early combat engineers or sappers and stormtroopers began using two types of hand grenades in trench warfare operations against the French to clear opposing trenches of troops. The more effective of the two was the so called "potato masher" Stielhandgranate, which were stick grenades. The term Panzergrenadier was adopted in the German Wehrmacht to describe mechanized heavy infantry elements whose greater protection and mobility allowed them to keep pace with (and provide intimate protection to) armoured units and formations. This designation reflects the traditional role of grenadiers as shock troops. The term in today's Bundeswehr refer to mechanized infantry. When parachute units were first created in the United States Army, the Air Corps desired them to be under their control and to be designated "air grenadiers". The last known unit to serve as grenadiers, and employing grenades as their weapons, was a special "Grenadier brigade" formed by the Red Army within the 4th Army during the Tikhvin defensive operation in October 1941. It was a measure taken because of lack of firearms, and the commander of the brigade was appropriately General Major G. T. Timofeyev who had served in one of the Russian Imperial Army's grenadier regiments during the First World War. In the Vietnam War, U. S. squads usually had at least one soldier whose role was that of a grenadier, armed with just an M79 grenade launcher and an M1911 pistol, though in some cases grenadiers were not even issued this sidearm. The M79 was designed to bridge the gap between the maximum throwing range of a grenade and the minimum distance of mortar fire. The XM148 grenade launcher, the M79's replacement designed to be mounted to the M16 rifle, was first issued in December 1966, but was beset by problems: the cocking mechanism was difficult to squeeze, the sight was hard to use, and the complicated trigger design required constant maintenance. By May 1967, it was deemed unsuitable for use in the field, and was eventually replaced by the M203 grenade launcher. Though the M203 was later replaced by the M320 Grenade Launcher Module in U. S. Army service starting in 2009, the M203 remains a popular and familiar choice in the grenadier role and is still issued by other U. S. military branches.

Аргентина

Аргентина армиясы әлі күнге дейін атты гранадерлер полкі (Regimiento de Granaderos a Caballo) деп аталатын беделді бөлімді сақтап тұрады, ол іс жүзінде эскадрилья деңгейіндегі құрама – және Президенттің салтанатты сүйемелдеуші және күзет бөлімшесі қызметін атқарады. Полк 1903 жылы ұлттық батыр генерал Хосе де Сан Мартиннің басшылығымен 1813-1826 жылдар аралығында болған бөлімді қайта құру мақсатында құрылды. "Гранадерлер" атағын алған көптеген басқа бөлімдерден өзгеше, Аргентина гранадерлері – атты әскер және салтанатты шаралар үшін аттарға мінуді, сондай-ақ найза мен атты әскердің қылыштарын алып жүруді жалғастырады.

Бельгия

Бельгияның құрлық әскері Брюссельде орналасқан екі гранадерлік полк сақтайды. 1837 жылы жаңадан тәуелсіз болған корольдіктің жеңіл пехота бөлімдерінен құрылған бұл әскерлер екі дүниежүзілік соғыста да өзгеше көзге түсті. Тыныш уақытта олар басқа елдердегі патшалық гвардиясына ұқсас салтанатты міндеттерді атқарды. 1960 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін таралған көк және қызыл түсті тарихи әскери киімнің толық жиынтығы шектеулі мақсатта қайта қолданысқа енгізілді, алайда биік аю терісінен жасалған бас киім қазір синтетикалық материалдан жасалады.

Канада

Канадалық Гренадиерлер гвардиясы – Канада армиясының негізгі резервіндегі ең көне бөлімшелердің бірі. Ол бүгінге дейін резервтік қызметін атқарып қана қоймай, Ұлттық соғыс ескерткішінде, Ридо Холлда және басқа да символдық маңызы бар жерлерде салтанатты күзетшілер болып тұрады. Торонтодағы 10-шы Корольдік Гренадиерлер (кейіннен Корольдік Гренадиерлер) кейіннен Канада Корольдік полкіне айналды, оның дәстүрі гранадиерлік ротада сақталды. Виннипег Гренадиерлері – 1941 жылдың желтоқсан айында Гонконг шайқасына қатысқан C күшінің 2 канадалық жаяу әскер полкінің бірі болды. Қазіргі уақытта полк қосымша жауынгерлік тізімде тұр.

Чили

Чили армиясының "Гренадерлер" президенттік жеке күзет атты әскер полкі 1827 жылдан бері қызмет етеді, 19 ғасырдағы Чили армиясының барлық маңызды шайқастарында қатысты, ал 1840 және 1907 жылдардан бастап маңызды ұлттық мерекелерде Чили президентінің сүйемелдеу полкі ретінде тағайындалды. Бұл полк Чили армиясын және Перу-Боливия конфедерациясына қарсы Солтүстік Перулық оппозициялық топтарын Перу-Боливия конфедерациясы соғысындағы 1839 жылғы шешуші Юнгай шайқасында жеңіске жеткізген, полктің негізін қалаушы және қамқоршысы генерал Мануэль Булнес Приетоның құрметіне аталған. Осы шайқас конфедерацияның құлауын білдірді. Чили Гренадерлерінің формасы 2011 жылға дейін Чили армиясының толық Feldgrau формасына ұқсас болды, бірақ атты әскерге бейімделген. Аргентиналық әріптестері сияқты, олар найза ұстайды, бірақ атты әскердің қылыштары офицерлер мен туды күзетушілерге арналған. 2011 жылдан бастап полк барлық шендер үшін Пикельхаубс бас киімдері бар, ашық көк түсті парадтық форма киеді.

Эквадор

"Тарки Гренадерлері" Эквадор президентінің президенттік сүйемелдеу эскадрильясы қызметін атқарады. Бұл бөлім Кито қаласындағы Каронделет сарайын күзетіп, 1829 жылғы Тарки шайқасындағы киім үлгісін сақтайды және Эквадор армиясы құрамында есепте болады.

Франция

Француз армиясы 1870 жылдан бері гранадерлерді қамтымаған, бірақ граната таңбасы әлі де Шетелдік легион, Ұлттық жандармерия және 1940 жылға дейін әскери бөлім болған Француз кеденінің ерекше айырма белгісі болып табылады.

Германия

Гренадир – Bundeswehr күзет батальонының (Wachbataillon) Heeresteil (әскер бөлімі) құрамындағы ең төменгі разряд (OR 1). Сонымен қатар, неміс Heer-інің Panzergrenadier (бронегренадері) Panzergrenadieretruppe (механикаландырылған жаяу әскер) құрамындағы ең төменгі разряд (OR 1) болып табылады.

Үндістан

Үндістан армиясындағы әскерлер арасындағы ең көне гранадерлік полк – Үндістан армиясына тиесілі. "Гренадерлер" деген ұғым, жауынгерлік қимылдардағы ең қауіпті міндеттерге ең батыл және күшті әскерлерді іріктеу дәстүрінен туындаған. Гренадерлер Үндістан армиясында үздіксіз қызмет етіп келе жатқан ең ұзақ тарихы бар құрама.

Италия

Granatieri di Sardegna Mechanized Brigade (Reggimento Granatieri di Sardegna) қазіргі уақытта Италия армиясында осы атпен белгілі механикаландырылған жаяу әскер бригадасының құрамында. Бұл бөлімнің тарихы 1659 жылы құрылған гвардиялық полкке дейін жетеді және көбінесе бір жылдық мерзімге шақырылған еріктілерден тұрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Пьемонт және Италия армияларындағы ең көне полк ретінде Сардиния гранадерлері әрбір жиыннан ең бойы ұзын сарбаздарды таңдап алған. Салтанатты шараларда итальяндық гранадерлер 19 ғасырдың көгілдір түсті формаларымен және жүннен жасалған бас киімдерімен шеру тартады. Сардинияның 1-ші гранадер полкі қазіргі уақытта (2010) Италия армиясында екі батальоны бар жалғыз жаяу әскер полкі ("Ассиетта" және "Ценжио" гранадер батальондары), және 2020 жылы оның 2-ші батальоны 2-ші Сардиния гранадер полкін қайта құру үшін бөлінуі мүмкін.

Мексика

Мексикада Гренадерлер (Granaderos) – тәртіпсіздікке қарсы күресу және басқа да қауіпсіздік қызметтерін атқаратын брондалған, арнайы дайындалған полиция бөлімшелері. Ұлттық гвардия қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін аймақтық гренадерлік роталарды ұстайды, заңды сақтау жұмыстарын жүзеге асырады және Ұлттық гвардияның формасын киеді.

Нидерланды

Голландия Корольдік Армиясы 19-ғасырдың басындағы аю терісінен жасалған бас киімді сақтап қалған Гренадерлер гвардиясының полкін ұстайды. Бұл полк Ягер гвардиясымен біріктіріліп, "Гренадиерлер мен Ягерлер гвардиялық полкі" аталды. Оның екі ротасы Ягерлер (атқыштар), ал қалған екеуі - гранадиерлер; олар қызыл қоңыр берет киеді және әуе шабуылы мен әуе десанттық күштеріне даярланған бөлімше болып табылады.

Норвегия

Норвегия армиясы мен әуе күшінде гранадир (гранадер) - сержанттан төменгі, ең төменгі әскери шен, кәсіби әскерилерді мерзімді қызметшілерден ажырату үшін қолданылады. Гренадирлер көбірек тәжірибе және/немесе кәсіби біліктілікті талап ететін лауазымдарда қызмет етеді. Телемарк батальоны сияқты толық кәсібиленген бөлімшелер халықаралық операцияларда қатысады. Әскери-теңіз күштеріндегі кәсіби әскерилердің шені – матрос (борттық теңізші).

Испания

1-ші Корольдің Естелік жаяу әскер полкінің бір ротасы бар, олар салтанаттар барысында Карл III дәуірінің гранадерлік формасын киюге рұқсат етілген.

Швеция

Гренадерлер ротасы – швед армиясының Өмірлік гвардиясының мемлекеттік салтанаттардағы құрметті қарауылы. Олардың формасына аю терісінен жасалған шапқылар және бастапқыда гранаталарды жаққандағы қоздырғыштарды тасыған ақ тірек белбеулер (балдариктер) кіреді. Гренадерлер корольдің жеке Өмірлік ротасының туын алып жүреді, ол 1868 жылы Карл XV-нің жұбайы, королева Луиза бұл бөлімге тапсырған.

Швейцария

Швейцария әскерінде гренадиерлер жақсы даярланған механикаландырылған жаяу әскер бөлімдерін құрайды. Олар ерекше қиын операциялар үшін қолданылады және бастапқыда Швейцарияның оңтүстігіндегі усақ, таулы Изоне аймағында оқытылады. Швейцарияның Арнайы күштері қалалық соғыс, партизандық соғыс, терроризмге қарсы операциялар, коммандостық тактика, снайперлік тапсырмалар, қолға-қол соғыс және басқа да арнайы операцияларға маманданған.

Ұлыбритания

Гренадерлік гвардия – бес беделді жаяу гвардиялық полктердің ең ірігі, олардың әрқайсысы бастапқыда гранадерлермен байланысты аю терісінен жасалған бас киімді сақтайды. Колдстрим гвардиясы өз тарихын Гренадерлік гвардиядан (1650 жыл) бұрынғыға дейін жегізе алады, бірақ олар ресми түрде екіншілікке ие деп танылады, себебі олар бастапқыда Ұлттық Достастыққа қызмет ету үшін құрылған, ал Корольдікке қызметі 1660 жылы Монархия қалпына келтірілгеннен басталады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ армиясының мылтық жасағы әрқайсысы төрт сарбаздан тұратын екі топтан құралады, тағайындалған гранадир M4/M16 мылтығымен және M203 граната ату құрылғысымен (немесе жаңа M320 граната ату модулімен) жабдықталған, ол ұңғысының астына ілінеді және 'өлген аймақ' үстінен шектеулі тік бұрышта ату мүмкіндігін қамтамасыз етеді. АҚШ Теңіз корпусының мылтық жасағы үш төрт адамнан тұратын топтан тұрады, оның ішінде команда басшысы да M203 гранадирінің қызметін атқарады. Вьетнам соғысы кезінде жасақта M79 граната ату құрылғысымен қаруланған бір гранадир болған.

Югославия

Бомбаши (серб. кирилл. бомбаши; "бомбалаушылар" немесе "бомба тасушылар") – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде маңызды рөл атқарған және ерекше батырлық көрсеткен югослав партизандық ерікті гранадирлер.