Кіріспе

Атты әскерге қарсы құрал, өсімдік немесе оның жемісі.

Кальтроп (сонымен қатар caltrap, galtrop, cheval trap, galthrap, galtrap, calthrop, jackrock немесе crow's foot деп те аталады) – екі немесе одан көп өткір тырнақтардан немесе тікендерден құралған, қандайда бір тұрақты негізден (мысалы, төртбұрыштан) әрқашан бір тырнақ тік тұратындай етіп орналастырылған, аумақты бақылаудан шығаруға арналған қару. Тарихи тұрғыдан, кальтроптар әскерлердің, әсіресе аттардың, соғыс арбаларының және соғыс пілдерінің жылжуын баяулату үшін қолданылған қорғаныс құралдарының бір бөлігі болды және түйелердің жұмсақ табандарына қарсы ерекше тиімді болды. Қазіргі заманда кальтроптар пневматикалық дөңгелектері бар көліктерге қарсы қолданылғанда тиімді.

Атауы

Қазіргі "кальтроп" атауы көне ағылшын тіліндегі "calcatrippe" (топтырғыш) сөзінен шыққан, мысалы, француз тіліндегі "chausse trape" (аяқ тұзақ) сөзінде де осылай қолданылады. Латынша "tribulus" сөзі бастапқыда осы затты білдірген және қазіргі ғылыми атауының бір бөлігі болып табылады, яғни "Tribulus terrestris" (жер тікені), оның тікенекті тұқым қапшықтары кальтроптарға ұқсайды және аяқтарды жарақаттауы, велосипед дөңгелектерін тесуі мүмкін. Бұл өсімдікті "кальтроп" деп те аталатын "Centaurea calcitrapa" (қалқан гүлі) өсімдігімен де салыстыруға болады. Сондай-ақ, ұқсас пішінді тікенекті тұқымдары мен жеуге жарамды жемісі бар су өсімдігі "Trapa natans" (су шалбасы) "су кальтропы" деп аталады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста австралиялық жеңіл ат әскерлері естелік ретінде тікенді сымдарды жинады. Бұл тікенді сымдар екі сымды дәнекерлеу арқылы төрт ұшты жұлдыз жасау немесе жеті ұшты жұлдызды құю үшін балқытылған болатты қалыпқа құйып жасалған. Бұл құрылғылардың мақсаты жылқыларды жарақаттау еді. Олар француз әскерлерімен оқтарға айырбасталынды. Австралиялық жеңіл ат әскерлері оларды "Жылқы қаштандары" деп атады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кальтроптар кеңінен және тиімді қолданылды. Арнайы операциялар атқарушы (SOE) және АҚШ-тың стратегиялық қызмет кеңсесі (OSS) жасаған модификациялар мен нұсқалары әлі күнге дейін арнайы күштер мен құқық қорғау органдарында қолданылады. Немістер «қаңғыбас» (Krähenfüße) таратты. Олар екі металл табақ сегментінен жасалған, төрт тікенді төрт аяқты тетрапод түрінде біріктіріліп, содан кейін камуфляж түстерімен боялған. Олар екі өлшемде келді, қабырғасының ұзындығы әртүрлі болды. Олар бомбалардың көлеміндегі контейнерлерге салынып, ұшақтардан тасталды және шағын жарылғыш заряд арқылы таратылды.

Тікұшақтарды дефляциялау құрылғысы

Ойып табушылар көлік дөңгелектерін тесіп шығаруға арналған, құқық қорғау органдары мен әскерилерге пайдалы болатын, тікен сияқты құрылғыларға патент алды. Қазіргі уақытта оларды әскерилер мен полиция қолданады. Иллинойс штатының заң шығарушы органы мұндай құрылғыларды иеленуді қылмыс деп жариялаған заң қабылдады.

Ұшқыштар арқылы

Ресейдің Украинаға басып кіруі барысында Украина маңызды жолдарға тікенді сымдарды тастау үшін дрондарды пайдаланды, бұл ресейлік әскери логистиканы жеткізіп жүретін дөңгелекті техниканы қиындатып, оларды басқарылатын оқ-дәрілермен нысанаға алуды жеңілдетті.

Символ

Кальтроптың әр түрлі символикалық мағыналары бар және ол геральдикада жиі кездесетін белгі. Мысалы, фин ақсүйектер отбасы Фотангел (швед тілінде «кальтроп») қызыл түсті екі қанатты қанатты кальтропты өз елтаңбасында пайдаланған. Ол әскери бөлімдерде де қолданылған: кальтроп – АҚШ армиясының Техас штатындағы Форт Кавазосқа орналасқан III корпусының символы. III корпус тарихы жылқы әскерінің дәуіріне дейін жетеді, олар кальтропты қорғаныс мақсатында қолданып, жаудың жолын кесетін қару ретінде пайдаланған. Кальтроп АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің 3-ші дивизиясының да символы болып табылады, бұл дивизия 1942 жылдың 16 қыркүйегінде құрылған.

Ұқсас құрылғылар

Пунджи таяқтары кальтроптармен ұқсас қызмет атқарады. Бұлар – жерге тік орналастырылған ұштармен өткірленген таяқтар. Қазіргі заманда олар құрбанның денесі мен аяқ-қолына шұңқыр немесе тосқауыл арқылы зиян келтіру үшін қолданылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде темір бетоннан жасалған, кальтроп пішіндес үлкен нысандар танкке қарсы құрылғы ретінде пайдаланылған, бірақ олардың сирек кездесетін болғандығы айтылады. Көбірек таралған құрылғылар – «аждаһа тістері» деп аталатын, олар танк шынжырларына кіріп, оларды тоқтатуға арналған. Әсіресе лагерь аймақтарында дөңгелекті көліктердің кіруін болдырмау үшін ауыр, ірі «аждаһа тістері» әлі де қорғаныс ретінде қолданылады. «Аждаһа тістері» жылжымайтындықтан, кальтроппен салыстыру шартты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі тағы бір кальтропқа ұқсас қорғаныс – болаттан жасалған, тұрған чех егізі; бұл құрылыстар танкке қарсы кедергілер ретінде жасалған және жағалауға тым жақын келген десанттық кемелер мен соғыс кемелеріне де зиян келтіруі мүмкін. Немістер бұл құрылғыларды Нормандия және басқа да жағалау аймақтарындағы жағалауларды қорғау үшін қолданды. Чех егіздері 1998 жылы Стивен Спилбергтің режиссерлік жұмысы болған «Сержант Райанды құтқару» атты американдық эпикалық соғыс фильмінде, 1944 жылдың 6 маусымындағы Омаха жағалауына шабуылды бейнелейтін фильмнің басында жиі көрсетіледі (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нормандияға қонудың бір бөлігі). Тетраподтар – кальтроп пішіндес бетон блоктары, олар үйілгенде бір-бірімен байланысады. Олар жартастарды нығайту және басқа да теңіз қорғаныстарын салуда рипрап ретінде қолданылады, себебі олар судың өтуіне мүмкіндік береді және басқа қорғаныстарға қарағанда табиғи процестерге аз кедеріс келтіреді.