Кіріспе
Неміс музыканты Иоганн Готлиб Голдберг (14 наурыз 1727 жылы крещение алған, 13 сәуір 1756 жылы қайтыс болған) – кешкі барокко және ерте классикалық дәуірдегі неміс клавесинші-виртуозы, органшы және композитор. Ол, ең алдымен, J. S. Бахтың әйгілі Голдберг вариацияларын орындаған түпкілікті орындаушы болғандықтан танымал.
Johann Gottlieb Goldberg (; baptized 14 March 1727 – 13 April 1756) was a German virtuoso harpsichordist, organist, and composer of the late Baroque and early Classical period. He is best known for lending his name, as the probable original performer, to the renowned Goldberg Variations of J. S. Bach.
Өмір
Голдберг Данцигте (Гданьск) дүниеге келді, Корольдік Пруссияда (Польша Тажының бір бөлігі) және 1727 жылдың 14 наурызында Гданьсктегі Әулие Мария шіркеуінде крещениеден өтті. Оның балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол өте талантты орындаушы болғандықтан, шамамен 1737 жылы Саксониядағы Ресей елшісі Герман Карл фон Кейзерлингтің назарына ілікті. Голдбергтің И.С. Бах пен Бахтың үлкен ұлы Вильгельм Фридман Бахтан сабақ алғаны айтылады, бірақ оқу кезеңдері белгісіз; Голдберг 1737 жылы, Кейзерлинг оның талантын Данцигте танығаннан кейін, Ж.С. Бахтан сабақ алған болуы мүмкін, ал В.Ф. Бахтан 1745 жылға дейін кез келген уақытта сабақ алған болуы мүмкін, себебі В.Ф. Бах Кейзерлингтің Дрездендегі елшілік қызметі кезегінде сол қалада болды. Голдбергтің өмірінің ең танымал бөлігі – шамамен 1741 жылы, Ж.С. Бахтың өмірбаянының авторы Иоганн Николаус Форкель баяндаған оқиға, онда Бах ұйқысыз граф Кейзерлингке ұйықтамайтын түндерін өткізуге көмектесу үшін вариациялар жиынтығын жазды. Кейзерлингтің сүйікті камералық клавесинисті – 14 жасар Голдберг, оның техникалық шеберлігі соншалықты керемет болғандықтан, ол осындай күрделі туындыны орындауға мүмкіндік берді. Форкельдің 1802 жылы, оқиғадан алпыс жыл өткен соң айтуынша: [граф] жиі Лейпцигке тоқтап, жоғарыда аталған Голдбергті Бахтан музыкалық сабақ алу үшін өзімен бірге алып келді. Граф көбінесе ауырып, ұйқысыз түндерге ұшырады. Мұндай жағдайларда, оның үйінде тұратын Голдберг ұйықтай алмай жатқан графқа ойнау үшін алдындағы бөлмеде түнде күтуге міндетті болды. Бір күні граф Бахтың қатысуында Голдбергке арналған бірнеше клавесиндық пьесалар жасағысы келетінін айтты, олар ұйықсыз түндерде оны көңіл көтеру үшін жеткілікті түрлі және көтеріңкі болсын. Бах бұл тілегін вариациялар арқылы орындауға болатынын ойлады, олардың жазылуын ол бұрын қайта-қайта ұқсас гармониялық негіздерге байланысты маңызсыз деп санаған. Бірақ сол кезде оның барлық туындылары өнер үлгісі болғандықтан, осы вариациялар да оның қолынан керемет шықты. Дегенмен ол осындай туындыны тек біреу ғана жазды. Содан кейін граф оларды әрқашан өзінің вариациялары деп атады. Ол олардан ешқашан жалыққан жоқ, және ұзақ уақыт бойы ұйқысыз түндер: "Жақсы Голдберг, маған менің вариациямның бірін ойна" деген сөзді білдірді. Бахтың бір туындысы үшін осылайша марапатталған ешқашан болмаған. Граф оған 100 алтын "луи д'ор" толтырылған алтын кубок сыйлады. Дегенмен, тіпті сыйлық мың есе үлкен болса да, оның көркемдік құнын толығымен өтеуге жетер емес еді. Форкель баяндаған оқиғаның дұрыстығы жиі күмәндандырылды, және, шындығында, Бахтың ынталы өмірбаяны оны әшекейлеген болуы мүмкін. Алайда Голдберг сол кезде виртуоз орындаушы ретінде танымал болды, Кейзерлингтің қызметінде болды, және, сонымен қатар, Бахтың кантаталарына ұқсас болғандықтан, Лейпцигте болған болуы мүмкін; көптеген ғалымдар тек кантаталардың ұқсастығына байланысты ұстаз-оқушы қатынасын болжады. Голдбергтің Лейпцигте болуы оның кантаталарының бірі – Durch die herzliche Barmherzigkeit орындау бөліктерінің болуымен де расталады. Оның шығармаларына алты трио сонатасы (оның ішінде бұрын Бахқа жатқызылған C мажордағы трио сонатасы, DürG 13 (Goldberg, Johann Gottlieb)); клавесинге арналған музыка, оның ішінде әр мажорлық және минорлық тоналдықтағы 24 поляна; клавесинге арналған концерттер; және жоғалған хорал прелюдиялары жиынтығы кіреді.
[the count] often stopped in Leipzig and brought there with him the aforementioned Goldberg, in order to have him given musical instruction by Bach. The count was often ill and had sleepless nights. At such times, Goldberg, who lived in his house, had to spend the night in an antechamber, so as to play for him during his insomnia. Once the count mentioned in Bach's presence that he would like to have some clavier pieces for Goldberg, which should be of such a smooth and somewhat lively character that he might be a little cheered up by them in his sleepless nights. Bach thought himself best able to fulfill this wish by means of Variations, the writing of which he had until then considered an ungrateful task on account of the repeatedly similar harmonic foundation. But since at this time all his works were already models of art, such also these variations became under his hand. Yet he produced only a single work of this kind. Thereafter the count always called them his variations. He never tired of them, and for a long time sleepless nights meant: 'Dear Goldberg, do play me one of my variations.' Bach was perhaps never so rewarded for one of his works as for this. The count presented him with a golden goblet filled with 100 louis d'or. Nevertheless, even had the gift been a thousand times larger, their artistic value would not yet have been paid for. The accuracy of the story recounted by Forkel has often been questioned, and indeed may have been embellished by Bach's enthusiastic biographer. However Goldberg was known as a virtuoso performer at the time, was in the employ of Keyserling at the time, and was also most likely in Leipzig, based on the similarity of the cantatas he composed to those by Bach; a teacher student relationship has been suggested by many scholars on the similarity of the cantatas alone. Goldberg's presence in Leipzig can also be verified due to the presence of performance parts for one of his cantatas, Durch die herzliche Barmherzigkeit. His output also includes six trio sonatas (among which Trio Sonata in C major, DürG 13 (Goldberg, Johann Gottlieb) previously attributed to Bach); keyboard music, including 24 polonaises, one in each of the major and minor keys; concertos for harpsichord; and a set of chorale preludes which has been lost.