Кіріспе
Солтүстік Кореядағы бұқаралық ақпарат құралдары әлемдегі ең қатаң бақыланатындарының қатарында. Конституцияда сөз және баспасөз бостандығы номиналды түрде қарастырылған. Алайда, үкімет бұл құқықтарды үнемі елемейді және ақпаратты бастауынан қалыптастыруға тырысады. Мұның типикалық мысалы – Ким Чен Ирдің қайтысы туралы хабар, ол оқиға болғаннан кейін екі күн өткен соң ғана жарияланды. Әкесінің орнын басып, ел басқарған Ким Чен Ын, немересі Ким Ир Сеннің де, әкесінің де жолын жалғастырды. Дегенмен, елде жаңа технологиялар қолжетімділігі артып келеді. Мемлекеттік БАҚ ұйымдары веб-сайттар құрып жатыр, ал елдегі ұялы телефон иелерінің саны күрт өсті. "Солтүстік Корея сияқты интернет пен ақпаратты монополиялап, сәтті бақылайтын ел жоқ", – дейді Солтүстік Корея технологиясы бойынша сарапшы және Оңтүстік Кореяда орналасқан "Солтүстік Кореядағы ақпарат еркіндігі үшін халықаралық ынтымақтастық" коммерциялық емес ұйымының тең төрағасы Кан Шин Сам. Джонс Хопкинс университетінің халықаралық зерттеулер мектебінің аға зерттеушісі Ким Йон Хоның бағалауынша, 2022 жылы Солтүстік Кореядағы ұялы телефон абоненттерінің саны шамамен төрт миллионға жетеді, бұл халықтың шамамен алтыдан бір бөлігі және 2012 жылғы көрсеткіштен төрт есе көп. "Шекарасыз репортерлер" ұйымы 2002 жылдан бері жыл сайынғы Баспасөз бостандығы индексінде Солтүстік Кореяны әрқашан төменгі сатыда немесе соңғы орындардың бірінде тіркеп келеді. 2024 жылы жарияланған соңғы есепте Солтүстік Корея 180 елдің ішінде 177-ші орында тұр. Мемлекеттік ақпарат агенттіктері – Солтүстік Кореядағы жалғыз ақпарат көзі.
The mass media in North Korea is amongst the most strictly controlled in the world. The constitution nominally provides for freedom of speech and the press. However, the government routinely disregards these rights, and seeks to mold information at its source. A typical example of this was the death of Kim Jong Il, news of which was not divulged until two days after it occurred. Kim Jong Un, who replaced his father as the leader, has largely followed in the footsteps of both his grandfather, Kim Il Sung, and his father. However, new technologies are being made more freely available in the country. State run media outlets are setting up websites, while mobile phone ownership in the country has escalated rapidly. "There is no country which monopolizes and controls successfully the internet and information as North Korea does," said Kang Shin sam, an expert on North Korean technology and co head of the International Solidarity for Freedom of Information in North Korea, a nonprofit based in South Korea. North Korea has about four million mobile phone subscribers circa 2022—roughly one sixth of the population and four times the number in 2012, according to an estimate by Kim Yon ho, a senior researcher at Johns Hopkins University's School of Advanced International Studies. Reporters Without Borders has consistently ranked North Korea at or near the bottom of its yearly Press Freedom Index since it was first issued in 2002. The latest report, published in 2024, puts North Korea at the 177th slot out of 180. The state news agencies are the only outlets in North Korea.
Баспасөз бостандығы
Солтүстік Корея Конституциясының 67-бабы сөз бостандығы мен баспасөз бостандығын қорғайды. Бірақ іс жүзінде баспасөз мемлекет тарапынан қатаң бақыланады, ал үкімет тек өзін және биліктегі Корея Еңбек партиясын қолдайтын сөздерге ғана рұқсат береді. 2023 жылғы "Шекарасыз репортерлер" ұйымының жылдық баспасөз бостандығы индексінде Солтүстік Корея соңғы орынды иеленеді. Солтүстік Кореядағы ақпарат құралдары көбінесе бір жақты және асыра сілтемелі болып келеді, фактілерге сай маңызды ақпаратты жинау және таратуда "дегенге келмейтін" рөл атқарады және режим үшін үгіт қызметін жүзеге асырады. Солтүстік Кореяның барлық журналистері Еңбек партиясының мүшелері. Журналистика факультетіне үміткерлер идеологиялық тұрғыдан таза болуларымен қатар, саяси сенімді отбасылардан шыққандары да қажет. Қатаң заңдарды бұзған журналистерге қатаң еңбек, түрме жазасы, тіпті кейде өлім жазасы да беріледі. Режимге ыңғайлы жаңалықтар ғана рұқсат етіледі, ал елдегі экономикалық және саяси мәселелерді немесе шетелден режимге қатысты сын туралы жаңалықтарға тыйым салынады. Ішкі ақпарат құралдары мен халыққа шетелдік ақпарат құралдарының материалдарын жариялауға немесе оқуға рұқсат етілмейді және мұндай іс-әрекеттері үшін жазалана алады.
Жеке тұлғаны құлшылық ету
БАҚ ел құрылғаннан бері Ким отбасының жеке басына табынушылықты тұрақты түрде қолдап келеді. Ол қайтыс болған көшбасшы Ким Чен Ирдің күнделікті іс-әрекеттері туралы, соның ішінде оның елді негіздеген көшбасшы Ким Ир Сенге жасаған "тілектері" туралы жиі хабарлайды. Бұрын бұқаралық ақпарат құралдары Ким Чен Ирді "Қымбат көшбасшы" деп атаған, бірақ 2004 жылы бұл атау қолданудан шығарылды. Дегенмен, 1981 жылдың қаңтарында Ким Чен Ир саясатқа енген алғашқы айларда жүргізілген сауалнама көрсеткендей, БАҚ-та экономикалық алаңдаушылықтар басым болды, табынушылыққа баса назар аударылмады. Сол жылдың қаңтарында БАҚ жарияланымдарының 60-70% экономикаға арналған, ал қаңтар мен қыркүйек аралығында "Родонг Синмун" газетінің редакциондық мақалаларының 54% экономикалық проблемаларды, 20% саясатты, 10% бірігуді және 4% сыртқы істерді қамтыды. Бұл тенденция елдің үшінші және қазіргі басшысы Ким Чен Ынның кезінде де жалғасуда. Әкесінің қайтысынан кейін ол тез арада "Ұлы мұрагер" деп жарияланды. Солтүстік Кореядағы халықаралық жаңалықтар эфирінің шамамен 90% Ким Чен Ирдің еңбектерін жариялау және шетелдегі түрлі оқу топтарын көрсетуге кеткен уақыттан тұрады, бұл, әлдеқайда, Солтүстік Корея халқын елге қатысты сыртқы әлемнің пікірлерінен жаңылыстыру мақсатында жасалған пропаганда болып табылады. 2001 жылдың тамызында Ким Чен Ир Ресейге сапармен келген кезде, КХДР-ның ресми БАҚ-тары ресейліктердің кездесуге "әсерленгенін" және Ким Чен Ирдің "жауын тоқтатып, күн шығару қабілетіне" табынуын хабарлады. Көбінесе жаңалықтар халықаралық қауымдастыққа таратылады, бірақ Солтүстік Корея халқынан жасырылады, ал басқа жаңалықтар ел ішінде жарияланады, бірақ халықаралық деңгейде таратылмайды. КХДР БАҚ-ы кейбір халықаралық жаңалықтарды жарияласа да, олардың көп бөлігі назарсыз қалдырылады, қысқаша айтылады немесе оқиға болғаннан бірнеше күн өткен соң жарияланады, мысалы, 2004 жылғы Рёнчхон апаты сияқты. Сонымен қатар, ақпараттың құпиялылығы да жоғары. БАҚ ішкі мәселелер туралы үнсіздік сақтады, үкімет енгізген жалақы мен азық-түлік бағасын арттыру сияқты экономикалық реформалар туралы хабарламады, 1980 жылы Ким Чен Ирдің партиялық лауазымға тағайындалуы мен зымырандарды ұшыруға дейін оны сирек атады. Ақпарат таратуға қатысты шектеулер тек азаматтарға ғана емес, сонымен қатар шенділігіне байланысты Солтүстік Кореяның лауазымды тұлғаларына да қолданылады. Керісінше, екі Кореяның бірігуі идеясы Солтүстік Корея БАҚ-ында кең таралған тақырып, сондай-ақ шетелдерден туындаған "жедел шабуыл" туралы үнемі "қорқыту" да бар. Соңғы жылдары БАҚ елдің ұшырған спутниктерін КХДР-ның "экономикалық күшінің" белгісі ретінде егжей-тегжейлі сипаттайды. Ол Оңтүстік Кореядағы үкіметке қарсы демонстрацияларды қолдауда белсенді рөл атқарды; 1980 жылдардың соңында Оңтүстік Кореялықтарды "келісімсіз және ұступсыз үкіметке қарсы күресуге" шақыратын үгіт-насихат науқанын бастады, бұл демонстрацияларды коммунизм үшін күрес деп көрсету үшін жалған мәлімдемелер қолданды, бірақ шындығында олар либералды демократияны қолдады. Ол Оңтүстік Кореяның үкіметке қарсы топтарын қолдауды жалғастыруда, үкімет саясатын сынаған тиісті қоғамдар мен кәсіби одақтарды цитаталап, үкіметтің "қарқынды шараларын" айыптап, Оңтүстік Корея азаматтарының сөз бостандығы мен демократиясын талап етуде. 2009 жылдың 1 қаңтарынан 22 маусымына дейін Солтүстік Корея БАҚ-ы Оңтүстік Кореяның президенті Ли Мён Бакты 1700 рет сынаған, яғни күніне орташа 9,9 рет. КСРО-ның Хрущев дәуірінде қарым-қатынас шиеленіскен кезде Солтүстік Корея БАҚ-ы КСРО-ға сын мақалаларды, көбінесе Солтүстік Кореяның лауазымды тұлғалары жазған мақалаларды ашық түрде қайта басып шығарды. Бірақ КХДР мен КСРО арасындағы қарым-қатынас жақсарғаннан кейін, бұл мақалалар енді жарияланбайтын болды. Келесі жылдары Солтүстік Корея мен Кеңес Одағының БАҚ-тары сезімтал жылдық мерекелерді жоққа шығарды.
Теледидар және радио
Телевизиялық хабар таратуды Кореяның Орталық хабар тарату комитеті (2009 жылға дейін ҚХДР Радио және теледидар комитеті деп аталған) басқарады. Солтүстік Кореядағы радио және теледидар жиынтықтары Солтүстік Корея станцияларына алдын ала реттелген және полицияда тексеріліп, тіркелуі керек, бірақ кейбір солтүстік кореялықтардың шетелдік станцияларды қабылдай алатын қытай радиолары бар. Мемлекеттік теледидар әдетте кешкі сағат 5:00-ге дейін эфирден шығады, демалыс күндері таңғы сағат 6:00-де басталады, сондай-ақ төтенше жағдайлар, тікелей эфирдегі оқиғалар мен ұлттық мерекелерде жұмыс істейді. 2016 жылдың тамызында Солтүстік Корея Manbang (мәні "әр жерде" немесе "барлық бағытта") деп аталатын тікелей эфирлік қызметті ұсынды, ол тікелей теледидарды (білім беру станциясы Mansudae Television-ды қоса) көрсетеді. KCTV бұл қызметті "радио кедергісінен құтылу" деп сипаттады. Солтүстік Корея жаңалықтары өзіндік көрсетуімен танымал. 1974 жылдан 2012 жылға дейін KCTV-нің басты жаңалықтар оқырманы Ри Чун Хи ел басшыларын мақтағанда қолданатын тербелгіш, қуатты әуенімен және режимге жау болып санайтын елдерді айыптағанда қолданатын жек көрушілігімен белгілі болды. Оңтүстік Кореяға қашқан кейбір солтүстік кореялық журналистер оңтүстік кореялық хабар тарату стилімен салыстырғандағы айырмашылықтарды атап өтті. Барлық хабар тарату құралдары режимің идеологиясын және ұстанымдарын, мысалы, Чучхе идеологиясын жақтайды және Оңтүстік Корея, Жапония, Қытай, Израиль, АҚШ және басқа елдердің әрекеттерін үнемі айыптайды. Соңғы жылдары БАҚ Біріккен Ұлттар Ұйымын және елдің ядролық бағдарламасына қарсы ұстанымын айыптайды. Әдетте, жарнамалар жоқ, бірақ жергілікті брендтердің кейбір жарнамалары Mansudae Television арнасында көрсетіледі. Елдегі экономикалық жағдайлар мен қысқа хабар тарату уақытының ұзақтығына байланысты радио ең көп қолданылатын құрал болып табылады. 2006 жылы 16 АМ, 14 FM және 11 қысқа толқынды радио хабар тарату станциясы болды. Басты радиостанциялар – Пхеньян FM станциясы, Корея дауысы және Кореяның орталық радиостанциясы. Сонымен қатар, Оңтүстік Кореядан хабар тарататынын мәлімдейтін "Пропаганда Радио" деп аталатын қара пропаганда станциясы бар. Солтүстік Кореяға бағытталған кейбір шетелдік радиостанциялар көбінесе тосқауылға ұшырайды, бірақ бұл жағдай өзгеруі мүмкін. Билік мұндай шетелдік БАҚ-ты "режимнің жауы" деп белгілейді. Жүйе, ықтимал, Совет Одағынан әкелінген инфрақұрылыммен салынған, ол радиоточка ("радиорозетка") деп аталатын ұқсас жүйені пайдаланған. Солтүстік кореялықтар кабельдік радио хабарларын "Үшінші хабар тарату" немесе "Үшінші желі" деп атайды. Үшінші желінің құрылысы 1982 жылы аяқталды. Ким Чен Ын "сымдық хабар таратуды" жақсарту ниетін білдіргеннен кейін үшінші желі жаңа пәтерлерде орнатылды, бірақ 90-шы жылдары тарату кабельдері металл сынықтары үшін тоналған. Кеңестік сымдық радио жүйесіне ұқсас радио жиынтықтары технологиялық тұрғыдан қарапайым, олардың ішінде дыбыс шығарушы және дыбыс деңгейін басқару катушкасынан басқа электрондық компоненттердің өте аз саны бар, оларда "өшіру" түймесі жоқ, бірақ оларды ажыратуға болады. Телевизия жүйелерінің (Солтүстік Кореяда PAL және Оңтүстік Кореяда NTSC/ATSC) арасындағы үйлесімсіздіктерге және жиынтықтардың алдын ала реттелгендігіне байланысты Оңтүстік Корея теледидар бағдарламаларын Солтүстік Кореяда қабылдау мүмкін емес. Дезертирлердің айтуынша, Оңтүстік Кореяның телесериалы, фильмдері және батыстың Голливуд фильмдері жазалау қаупіне қарамастан Солтүстік Кореяда "тез темппен" таралуда; 2011 жылы USB флеш-дискілері Солтүстік Кореяда жақсы сатылды, олар негізінен жеке компьютерлерде оңтүстік кореялық драмаларды және фильмдерді көру үшін қолданылды. Солтүстік Кореяның хабарларын Оңтүстік Кореяда тыңдап, Сеулдегі Біріктіру министрлігі бақылайды, ол шекаралық қатынастар мен БАҚ алмасумен айналысады. Дезертирлер сонымен қатар Солтүстік Кореяның теледидар хабарларын интернетке жүктеуде.
Интернет
Солтүстік Кореяда интернетке қол жеткізу Пхеньяндағы шетелдік туристерге арналған интернет-кафелер мен қонақүйлерге ғана шектеледі, ал Солтүстік Корея азаматтары үшін халықаралық бизнес өкілдері сияқты қажетті пайдаланушылармен ғана мүмкіндік қарастырылған. Солтүстік Кореяның интернет трафигінің көбі Қытай арқылы бағытталады. Солтүстік Корея халқының көп бөлігі интернетке қол жеткізе алмайды, бірақ үкімет құрған Kwangmyong деп аталатын ішкі желіге қол жеткізе алады. Солтүстік Кореяның өзінде интернетте өте шектеулі қатысу бар, ұлттық kp доменінде бірнеше сайттар жұмыс істейді. Солтүстік Кореяда қолданылатын Mosquito Net сүзгілеу моделі шетелдік инвестицияларды тартуға бағытталған, сонымен бірге шетелдік идеяларды блоктауға тырысады.
Бейне ойындар
Видеоойындарға қолжетімділік 2000 жылдардың соңы мен 2010 жылдары Солтүстік Корея нарығына ұялы телефондардың енуімен артты, отандық өндірістегі қарапайым мобильді ойындар көбейді. Солтүстік Корея компаниялары 2010 жылдары білім беруге бағытталған веб-ойындарды дамытты. 2019 жылдың қыркүйегінде мемлекеттік ақпарат құралдары қозғалыс негізіндегі бейнеойын жүйесін – Moranbong-ты шығарғанын жариялады. Бұл жүйе Nintendo Wii және PlayStation Move сияқты мүмкіндіктерге ие. Жүйеге Wii контроллеріне ұқсас екі құрал, Kinect-ке ұқсас қозғалыс сенсоры және аяқпен басқаруға арналған сенсорлық төсеніш кіреді. Бұл жүйе Android операциялық жүйесінде жұмыс істейтін қытайлық Subor G80 консолінің қайта брендтелген нұсқасы болып табылады.
Шетелдік БАҚ-қа қол жеткізу
Өте қатаң ережелер мен қатал жазаларға қарамастан, Солтүстік Корея азаматтары, әсіресе элиталық топ, үкімет рұқсатымен таратылатын мемлекеттік бақылаудағы ақпарат құралдарынан тыс жаңалықтар мен басқа да медиаға қол жеткізу мүмкіндігін арттырып келеді. Интернетке қол жеткізу қатаң түрде бақыланатын болса да, радио, DVD және USB-жетектер кең таралған, ал шекаралық аймақтарда теледидар да қолжетімді. Жазалар медианың көзіне байланысты өзгереді; Оңтүстік Корея медиасымен ұсталғандар, қытай медиасына қарағанда ауыр жазаға тартылуы мүмкін. Шамамен есептеулерге сәйкес, Солтүстік Корея азаматтарының 92 пайызы айына кемінде бір рет шетелдік медиаға қол жеткізеді.