Кіріспе

1506 жылғы Джорджоне салған картина

Лаура, кейде «Жас күйеу жігіттің портреті» деп те аталады, – итальяндық Ренессанс шебері Джорджоненің 1506 жылы жаңадан салған, маслян бояумен канвасқа түсірілген суреті. Бұл автордың өзі қол қойып, күнін көрсеткен жалғыз белгілі туындысы. Осы жұмысы Джорджоне Джованни Беллинидің үлгілерінен бас тартып, Леонардо стилін қабылдағанын білдіреді. Картина Австрияның Вена қаласындағы Күнтақтастық тарих мұражайында ілулі тұр.

Тақырыбы

Портретте жас әйел келін түрінде бейнеленген. Оны Жакомо есімді адам тапсырыс берген, оның аты суреттің артында жазылған. Суреттегі белгісіз әйел портрет фонында бейнеленген лавр бұтақтарының құрметіне Лора деп аталған. Күнст-хисторикалық мұражай оның Лора ди Новес екенін, граф Хью де Садтың әйелі екенін анықтады. Ол Петрарканың Лора туралы өлеңдерінің нығаны болуы мүмкін, бірақ бұл әлі дәлелденбеген. Дегенмен, Лора есімі өте кең таралғандықтан, суреттегі адамның кім екені нақты анықталған жоқ. Балама ретінде, суретте куртизанка бейнеленген болуы мүмкін – шын мәнінде, Лаурадан шабыттанған Венеция дәстүріндегі көптеген суреттердегі кейіпкерлер куртизанкалар ретінде түсірілген, көбінесе мифологиялық тұлға немесе абстрактілі ұғымның тұлғасы болып бейнеленген. Бұл портреттің үлгісі Джорджоненің "Дауыл" суреті үшін де үлгі болған деп есептеледі.

Сипаттама

Портретте қара шашы бар, күміс тігісі бар қызыл жамылғы киген жас әйел бейнеленген. Ол жамылғысын сәл ашып, оң көкірегін көрсетеді. Әйелдің шашына жұқа ақ жамылғы оралған, ол оң иығынан төгіледі. Портреттің қара фондық бөлігінде әйелді айналдыра лавр жапырақтарының бұтақтары бейнеленген. Суреттегі әйел суретшіден қарай бермейді. Оның тыныш, бірақ терең үңілісі көрерменнен тысқары нәрсеге қарап, оның қызығушылығы басқа жақта екенін көрсетеді. Шашы қарапайым түрде жиналған, бірақ бір жібі еріксіз бетіне түсіп, суретте эротикалық сезім тудырады. Суреттегі әйелдің жұмбақты бейнесі көрерменді қызықтырады, оның ниеттері мен кім екеніне қатысты белгісіздік тудырады. Артындағы жазу, 16 ғасырдың басында жазылған деп есептеледі, суретшінің Джорджоне екенін көрсетеді және мерзімін анықтайды, бұл суретшінің сенімді мерзімі бар жалғыз туындысы. Итальян тілінен аударғанда: "[ ] 1506 жылдың 1 маусымында, мастер Винченцо Катенаның әріптесі, мастер Джорджо да Кастельфранко, Г. Джакомоның тапсырысымен жасаған." Сурет – шырша ағашының үстіне жабысқан кенепке майлы бояумен салынған. Сурет пішініне жылдар бойы бірнеше өзгерістер енгізілді. Алдымен ол сопақ пішінде кесілді, кейін бастапқы тікбұрышты пішініне қайтарылды. Бұл портреттің кескіні суретшінің бастапқыда салған нұсқасынан гөрі күшті әсер қалдырады.

Құрамы

Бұл картина Джорджоненың Джованни Беллини стилінен Леонардо да Винчидің туындыларынан шабыт алуға жасаған өткелі. Сфуматоның жұмсақ түстер мен көлеңкелерін қолдану да Винчидің еңбектерінен алынған. Әйел бетінің контурларының жұмсақтығы да Винчидің ықпалында, осы арқылы жақын, құпия портрет жасалады. Жас әйелдің артында лавр бұтағы (Laurus) орналасқан, ол тазалықтың немесе ақындардың символы, сонымен қатар тойға арналған жамылғы да бар. Жүн мантиенің ашылуы кеудені көрсетеді. Бұл құнарлылықты (демек, ана болуды) махаббат сыйлау және балалы неке ретінде білдіруі мүмкін. Лавр ізгілікті білдіргендей, ашық кеуде де әйелдің некелік адалдығын көрсетеді. Лавр Лоренцо де Медичидің "импрезасында" көрсетілгендей, ізгіліктің символы саналды, онда ол "Ita ut virtus" деген ұранмен бірге келді. Оның иығы мен денесінің жоғарғы бөлігін ораған жамылғы – қалыңдық жамылғысы, ал оның ашық оң кеудесі Амазонкалардың даналыққа толы тазалығына сілтеме жасайды, олар ежелгі аңыз бойынша, жыныстық көбею үшін ғана еркектерге төзімділік танытты, бірақ жыныстық қанағаттандыру үшін емес. Заманауи мораль жыныстық қатынасты тек некеде ғана қабылдағандықтан, Амазонкаларға жасалған сілтеме әйелдің жұбайына адал болуға берген уәдесін білдіреді. Тек 19 немесе 20 ғасырдың басында кеуденің ашылуы артық көрінетін нәрсе ретінде қарастырылар еді. 16 ғасырда жалаңаштыққа қарсы пікірлер болған жоқ, ол ашық және тежеусіз көрсетілді. Бұл картина да көпшілікке көрсетілді, мүмкін, әйелінің сұлулығын көрсеткісі келген ақсүйек адам көрсеткен шығар. Оның толық дене бітімі сол кездегі Венецияның сұлулық идеалдарына, сондай-ақ оның ізгілігі мен тазалығына сай келді.

Тарихи дерек

Суреттің арт жағындағы жазу оны 1506 жылдың 1 маусымымен белгілейді. Бұл суреттің авторлығына ешқандай дау жоқ, себебі оның ұзақ және жақсы құжатталған тарихы бар. Ол венециялық коллекционер Бартоломео делла Наведің қорында болды, содан кейін Гамильтон герцогы сатып алды, ал оның өлім жазасынан кейін Австрия эрцгерцогы Леопольд Вильгельм сатып алды, осылайша ол мұражай қорына келді.