Кіріспе

Француздық 155 мм артиллериясы CAESAR француз қорғаныс компаниясы GIAT Industries (қазір Nexter Systems) тарапынан әзірленді және түрлі елдерге экспортталды. Франция армиясы үшін жасалған бөлімдер 6x6 Renault Sherpa 5 шассиінде, ал кейбір экспорттаушы клиенттер 6x6 Unimog U2450L немесе 8x8 Tatra 817 шассиіне орнатылған жүйелерді таңдады. 2022 жылдың ақпан айында Франция үкіметі Nexter компаниясына жаңа буын CAESAR жүйесін әзірлеуге келісімшарт тапсырды. Компания бұл жүйені CAESAR Mark II (Францияда CAESAR NG деп те аталады) деп сатады, және 2026-2030 жылдар аралығында Франция армиясына 109 дана жеткізілуі күтілуде.

Даму

CAESAR технологиясы 1990-шы жылдары Франция мемлекеттік GIAT Industries компаниясы Lohr Industrie компаниясымен бірлесіп, технологиялық демонстрация ретінде әзірленген. Бұл тұжырымдама алғаш рет 1994 жылы таныстырылды. Төрт жылдан кейін, өндіріске дайын үлгі француз армиясымен сынақтан өтті. Бейбіт уақытта Nexter компаниясының өндіріс деңгейі жылына 10 CAESAR құрады. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі сұранысты күшейтті. 2023 жылдың басында Nexter компаниясының Буржедегі зауыты үздіксіз жұмыс істеу кезінде айына екі-төрт дана өнім шығарды. Алдағы мақсат – 2023 жылдың желтоқсанына дейін айына сегіз CAESAR өндіру. Оқ-дәрілердің ерекше түрі – LU 211, ол Лес Фордж де Тарбстегі қалалық арсенал шегінде өндіріледі. 2021 жылдың қарашасында зауыт француз компаниясымен жекешелендірілді, ол жақында 100 миллион еуро қайта капиталдандырылған еді. 2020 жылы Қарулы Күштер министрі зауыттың француз армиясын он жыл бойы оқ-дәрімен қамтамасыз ету үшін 25 миллион еуролық келісімге қол қойды. Жекешелендіру 2021–2024 жылдар аралығында жыл сайын 9 миллион еуро қаражат бөлді. 2021 жылдың күзінде компания зауытты жаңғыртуға қосымша 2 миллион еуро бөлді, ол Leclerc MBT танктері үшін 120 мм оқ-дәрілерді де өндіреді.

CAESAR 6x6 Mark I

CAESAR – дөңгелекті, 155 мм 52 калибрлі өздігінен жүретін гаубица. Ол 18 снарядты ұстайды және әдетте бес адамнан тұратын экипажмен жұмыс істейді, бірақ қажет болған жағдайда CAESAR үш адамнан тұратын экипажмен де жұмыс істей алады. Оны C-130 немесе A400M ұшағымен тасымалдауға болады. Оның атыс қашықтығы шамамен кеңейтілген ұзындықтағы, толық бұрғыланған (ERFB) снарядты қолдану арқылы, ал ракеталық көмекпен ұшырылатын снарядтарды қолданғанда одан да артық. CAESAR инерциялық навигациялық жүйе (SIGMA 30), баллистикалық компьютер және қосымша оқ аузының жылдамдығын өлшейтін радардан тұратын автономды қару жүйесімен жабдықталған; жүйе кез келген C4I жүйесімен үйлесімді (ATLAS FCS-мен толық интеграцияланған). Eurosatory 2016 көрмесінде CAESAR SIGMA 30 негізіндегі автоматтандырылған нысанаға бағыттау жүйесімен көрсетілді. "Атып, жылжу" тактикасына бейімделген CAESAR тез орнатылады – экипажға оқ атуға дайын болу үшін шамамен 60 секунд, ал оқ атқаннан кейін орнынан жылжуға 40 секунд уақыт керек. Ол минутына алты снарядты атып шығара алады. Стандартты жабдыққа төрт адамдық басқару кабинасы кіреді, ал толық брондалған кабина қосымша опция ретінде ұсынылады. Көліктің жалпы салмағы броньдық қорғаныс деңгейіне байланысты, бірақ шамамен 30 тоннаны құрайды. Ол 410 ат күшіне ие дизельдік қозғалтқышпен жабдықталған және 36 снарядты сақтай алады. Nexter компаниясы оны DSEI 2015 көрмесінде таныстырды.

CAESAR 6x6 Mark II

2022 жылдың ақпан айында Nexter компаниясы француз қорғаныс сатып алу агенттігінен (DGA) жаңа буын CAESAR 6x6 Mark II артиллериялық жүйесін әзірлеу және сатып алу үшін бастапқы 600 миллион еуролық келісімшарт алды. Бұл келісім төрт жылдық даму кезеңін бастайды, одан кейін CAESAR Mark II (немесе CAESAR NG) өндіріске түседі. 2024 жылдың қаңтарында DGA 2023 жылдың 30 желтоқсанында Nexter компаниясына қосымша 350 миллион еуролық келісімшарт бергенін хабарлады. Француз армиясы үшін 109 CAESAR NG жүйесі өндіріледі. Өнеркәсіптік бас мердігер Некстер осы бағдарламаны әзірлеу және іске асыруға қатысатын негізгі серіктестер Arquus (шасси) және Safran (электроника) компанияларымен тығыз жұмыс істейді. Жылдамдылықтан байланысқа дейін, баллистикалық қорғаныстан атыс тиімділігін арттыруға және жасанды интеллект арқылы одан әрі жетілдірілген дәлдікке дейін, бағдарлама іске қосылғанда 2022 жылы белгіленген жақсартулар өзгеріссіз қалады.

Операциялық іске қосу

2009 жылдың жазында сегіз CAESAR француз әскерлерінің операцияларын қолдау үшін Ауғанстанға жіберілді. Олар 2009 жылдың 1 тамызында 3-ші теңіз артиллерия полкі (3è RAMa) арқылы дислокацияланды, содан кейін тағы бесеуі Тора, Тагаб және Ниджраб әскери базаларындағы оттық позиция ретінде орналастырылды. Олар кабиналық бронямен және атыс тесіктерімен жабдықталған. Француз армиясы бұл жүйені Ливанның оңтүстігінде UNIFIL бейбітшілік сақтау күштерінің құрамында дислокациялады. Малидегі "Сервал" операциясы барысында 68-ші Африка артиллерия полкі (68e régiment d'artillerie d'Afrique) төрт CAESAR-ды дислокациялады. 2011 жылдың сәуірінде Тайланд Корольдік армиясы Камбоджаның BM 21-іне қарсы CAESAR-ды қолданды. Тайланд армиясы екі немесе одан көп BM 21 жүйесін жойғанын мәлімдеді. Франция "Сервал" операциясы кезінде Малиде бірнеше CAESAR-ды дислокациялады, олар басқалармен қатар Ифогас шайқасына қатысты. Франция сондай-ақ Мосул шайқасына төрт CAESAR-ды Иракқа жіберді, онда француз күштері 2016 жылдың қазанынан 2017 жылдың шілдесіне дейін Мосулды ИХЖҰ-дан қайтарып алу үшін ирак армиясының операциясын қолдады. 2018 жылдың 8 қарашасынан 2019 жылдың сәуіріне дейін Сириямен шекараға бірнеше CAESAR дислокацияланды, олар Сирия демократиялық күштерін Багуз Фавкани шайқасында қолдады, бұл Ислам мемлекеті тобының соңғы бекінісін басып алуға апарып соқтырды. Олар АҚШ армиясының жаңадан салған Сахам базасына орналастырылды, ол шайқас кезінде, әсіресе бұлтты күндері, АҚШ әуе күштерінің әуе шабуылдары жүргізе алмаған кезде оттық қолдау көрсетуге арналған. Сауд Арабиясының Ұлттық гвардиясы Йеменге Сауд Арабиясы бастаған әрекеттер кезінде Йемен-Сауд Арабиясы шекарасында Хусит күштеріне қарсы қорғаныс оқтарын атқан, сондай-ақ Йемен үкімет әскерлері мен Сауд Арабиясының қарулы күштерінің Йемен аумағына ілгерілеуіне көмектескен болуы мүмкін. Франция 2022 жылдың мамырынан бастап Украинаға Ресей-Украина соғысы аясында 30 CAESAR 6x6 гаубицасын жеткізді. Дания 2023 жылдың сәуірінен бастап Украинаға барлық 19 CAESAR 8x8 гаубицасын жеткізгенін хабарлады. 2024 жылдың қаңтарына қарай 5 CAESAR (4 CAESAR 6x6 және 1 CAESAR 8x8) жойылғаны расталды, ал тағы 2-еуі зақымдалған және жөнделген.

Болашақтағы жеткізілімдер

Бельгияның жер компоненті: CaMo бағдарламасы аясында Griffon және Jaguar сатып алынғаннан кейін, Бельгия 2021 жылы шамамен 48 миллион еуроға 9 CAESAR NG 6x6 гаубицасын тапсырыс беруге шешім қабылдады. 2022 жылдың маусым айында тағы 19 CAESAR NG үшін 62 миллион еуролық келісім-шартқа қол қойылды. Бірінші үлгілердің 2027 жылы жеткізілуі күтілуде. Чехия құрлық әскерлері: 2020 жылдың маусым айында Nexter компаниясы Чехия армиясы үшін CAESAR 8x8 жеткізу бойынша 200 миллион еуролық келісім-шарт ұтып алды. 52 дана жүйе Чехияның Tatra 815–7T3RC1 8×8 шассиіне орнатылды. 2022 жылдың желтоқсан айында тағы 10 бірлікке тапсырыс берілді. Франция армиясы: Франция армиясы үшін 109 CAESAR NG тапсырыспен жеткізіледі және 2026 жылдан бастап жеткізілімдер күтілуде. Литваның құрлық әскерлері: 2022 жылдың маусым айында Литва 18 бірлікке тапсырыспен CAESAR NG (Mk2) бағдарламасына қосылды, алғашқы жеткізілімдер 2026 жылы күтілуде. Малайзия армиясы: 2024 жылдың мамырында KNDS ұсынды, және Сегаматтағы ADSSB өндіріс нысандарында құрастырылып, интеграцияланады.

Бұрынғы операторлар

Дания Корольдік Армиясы: 2017 жылдың 14 наурызында CAESAR 8x8 Дания Корольдік Армиясының жаңа артиллериялық жүйесі ретінде таңдалды. 2017 жылдың мамырында 15 гаубицаға, ал 2019 жылдың қазан айында тағы 4 гаубицаға тапсырыс берілді, барлығы 19 CAESAR бірлігі. Бірінші 15 бірліктің жеткізілуі 2020 жылдың жазында күтілген, бірақ COVID-19 пандемиясы бірінші партияның жеткізілуін 2021 жылдың көктеміне дейін кешіктірді, ал барлық 19 бірліктің жеткізілуі 2023 жылы күтілуде. Алайда, Франциямен келіссөздерден кейін Дания 2023 жылдың 19 қаңтарында 2022 жылғы Ресейдің басып кіруіне байланысты барлық жүйелерді Украинаға беруге шешім қабылдады. Осы шешімнен туындаған қабілеттіліктердің жетіспеушілігі Nexter және Израильдің Soltam Systems компаниялары тағы да бәсекелестікке түскен жаңа тендерге әкелді. Дания CAESAR-ға қарағанда ATMOS 2000 жүйесін таңдады, себебі CAESAR-дың өндірістік кешігуі және Soltam-ның гаубицаларды жылдам жеткізуге қабілеттілігі ескерілді. Сонымен қатар, Данияның Elbit Systems компаниясынан 8 PULS реактивтік артиллериялық жүйелерін сатып алуға қызығушылығы және оның Soltam компаниясы да өндіретін 120 мм Cardom өзі жүретін минометін пайдалануы, артиллерия сегменті үшін бір ғана жеткізуші (Израиль) болу мүмкіндігіне байланысты ATMOS-ты сатып алуға ықпал етті.

Ұсынылған бағалар

Бразилия әскері: CAESAR 36 өздігінен жүретін гаубицаны сатып алу үшін "VBCOAP 155mm SR" бағдарламасының бөлігі ретінде Бразилия әскеріне ұсынылды. Жарысқа қатысушылар арасында Avibras Aeroespacial компаниясының "Sistema de Artillería 155mm/52 AP SR Tupã" бразилиялық жобасы, сондай-ақ KMW компаниясының PzH2000-нен алынған артиллериялық пушка модулі болуы мүмкін. Elbit Бразилияда (ARES Aerospacial e Defesa және AEL Sistemas) еншілес компанияларына ие, бұл логистикалық қолдауды және технологияны беруді қамтамасыз етеді. ATMOS 2000 2024 жылдың сәуірінде жарыстың жеңімпазы атанды. Колумбияның Ұлттық армиясы: "Цезарь" болашақтағы 155 мм артиллерия жүйесін қамтамасыз етуді көздеген "Soberana" бағдарламасының бәсекелестерінің бірі болды. Басқа бәсекелестер – ATMOS 2000 және MKE компаниясының түрік Yavuz SPh 6x6 машинасы. 2023 жылдың 1 қаңтарында Indodefensa Колумбия армиясы француздық жүйеге басымдық бергенін және үкімет Некстерге 101,7 миллион АҚШ долларына "Цезарь 6x6" келісім-шартын хабарлауға дайын екенін мәлімдеді. Алайда, 2023 жылдың 3 қаңтарында Колумбия 18 ATMOS 2000 машинасына 101,7 миллион АҚШ долларына тапсырыс бергенін жариялады. Nexter ұсынған CAESAR келісім-шартының құны бағдарламаға бөлінген бюджеттен асып кеткендігі анықталды, нәтижесінде келіссөздер тоқтатылып, Колумбия ATMOS-ты таңдады. Норвегия әскері: 2016 жылдың қаңтарында Норвегия CAESAR, K9 Thunder, PzH 2000 және Швейцарияның RUAG ұсынған M109 Paladin-нің жаңғыртылған нұсқасын Норвегия қарулы күштеріндегі 18 M109A3GN өздігінен жүретін артиллериялық қондырғыларды алмастыру үшін іріктеді. K9 2017 жылдың желтоқсан айында сатып алуға таңдалды. Ұлыбритания әскері: Армия 2032 жылға дейін AS 90 танктегі өздігінен жүретін гаубицаларды алмастыруды жоспарлады ("Мобильді өрт платформасы" жобасы аясында). Барлық типтегі өздігінен жүретін гаубицалар қарастырылды. 116 бірлік сатып алынуы тиіс. Ұлыбритания Украинаға берілген 30 AS 90 машинасының орнына уақытша шешім ретінде 14 Archer артиллериялық жүйесін сатып алған еді. 8x8 Archer нұсқасы МФП бағдарламасының бөлігі ретінде ұсынылды. Басқа да маңызды үміткерлердің қатарында Hanwha Aerospace компаниясының K9 Thunder және KNDS (Nexter және KMW) компанияларының 8x8 CAESAR және RCH 155 жүйелері бар. 2024 жылдың сәуірінде Ұлыбритания RCH 155 жүйесін таңдады.

Тек бағалау

Үндістан әскері: Әскер өз артиллериясын жаңғыртуды көздеп отыр. 2021 жылы қабылданған "Еңбек артиллериясын тиімді пайдалану жоспары" "Үндістанда жасалған" өнімдеріне баса назар аудара отырып, осы бағыттың жолын айқындады. Үндістан әскері 814 жүк машинасына орнатылған қаруларды (МГС бағдарламасы = көп жерде қолданылатын қару жүйесі) күтуде. 2021 жылдың 3 сәуірінде сұраныс жіберілді, мақсаты – шөл, биік таулы және таулы жерлерде қолдануға қабілетті жүк машинасына орнатылған гаубицаны сатып алу. CAESAR жүйесі 2014 жылы Nexter Systems және Larsen & Toubro компаниялары арасындағы ынтымақтастық аясында ұсынылды. Жүйе Ashok Leyland Super Stallion 6x6 шассиіне орнатылған. Бастапқыда Үндістан 200 дананы бірден сатып алуға, ал кейін 614 дананы жергілікті өндірісте жасауға қызығушылық танытты. Дегенмен, "Үндістанда жасалған" бастамасы үшін шетелдік тендерлер тоқтатылып, жергілікті әзірлемелерге басымдық берілді. АҚШ Армиясы және АҚШ Теңіз жаяу әскерлері: Армия мобильді платформаға қызығушылық танытты. 2021 жылы "Мобильді гаубица сынақтары мен атыс көрсетуі" өтті, бірақ дөңгелекті гаубица жүйесін сатып алу жобасы ілгерілемеді.