Зейно Баран: Түркия-АҚШ қарым-қатынастары мен Еуразия саясаты сардары
Zeyno Baran
Зейно Баран – Түркия-АҚШ қарым-қатынастары, Еуропа мен Азиядағы энергетикалық қауіпсіздік, Исламшыл идеология сарапшысы. Өмірбаяны, зерттеулері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зейно Баран (31 қаңтар 1972 жылы туған) – түрік-американдық ғалым. Ол АҚШ-Түркия қарым-қатынастары, ислами идеологиясы, Еуропа мен Азиядағы энергия қауіпсіздігі сияқты мәселелерді зерттейді. Ол Еуразиялық саясат орталығының директоры және Вашингтон қаласында орналасқан Хадсон институтының аға ғылыми қызметкері болды. 2003 жылдың қаңтарынан бастап, 2006 жылдың сәуірінде Хадсон институтына қосылғанға дейін Никсон орталығының халықаралық қауіпсіздік және энергетика бағдарламаларының директоры қызметін атқарды. Баран 1999 жылдан 2002 жылдың желтоқсанына дейін Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығында Кавказ жобасының директоры болып жұмыс істеді. Ол Азербайжандағы АҚШ-тың бұрынғы елшісі Мэтью Брайзаға үйленген және қызы бар.
Zeyno Baran (born January 31, 1972) is a Turkish American scholar on issues ranging from US Turkey relations to Islamist ideology to energy security in Europe and Asia. She was the Director of the Center for Eurasian Policy and a Senior Fellow at the Hudson Institute, a think tank based in Washington, D. C. From January 2003 until joining the Hudson Institute in April 2006, she worked as the Director of International Security and Energy Programs for The Nixon Center. Baran also worked as the Director of the Caucasus Project at the Center for Strategic and International Studies from 1999 until December 2002. She is married to Matthew Bryza, former U. S. Ambassador to Azerbaijan and has a daughter.
Саяси исламға қарсылық
Баранның негізгі мамандықтарының бірі – Еуропа мен Еуразияда радикалды түрік ислам идеологиясының таралуына қарсы күресу. Ол мұсылмандардың Батыс қоғамдарына толерантты интеграциясын қолдау үшін жұмыс істеді, мемлекеттің жалпы қоғамында "паралель қоғамдар" құру екі тараптың да наразылығы мен экстремизмді күшейтетінін айтады. Баран Еуропа және Америка үкіметтерін ислам идеологиясын жақтаушы топтармен немесе адамдармен тым жақын қарым-қатынас жасағаны үшін сынады. Оның пікірінше, мұндай байланыс АҚШ пен Еуропаның мүдделеріне зиян келтіреді. Баран осы мәселе бойынша "The Weekly Standard" журналында мақала жариялады. Онда ол АҚШ үкіметінің қай мұсылман топтарымен байланыс жасау керектігін анықтау үшін белгілі бір "критерий" пайдалануды ұсынады. Баран "шешуші фактор идеология болуы керек: топ исламшыл ма, жоқ па?" дейді. Ол "Мусылман бауырластығы", "Хезболла" және "Хизб ут-Тахрир" оның критерийіне сай келмейді деп санайды. Баранның 2004 жылы жарық көрген "Хизб ут-Тахрир: Исламның саяси бүліктері" атты еңбегінде бұл халықаралық исламшыл ұйым "радикализм мен терроризмді таратушы құрал" екені айтылған. Ол бұл мәлімдемесін былай түсіндірді: "Хизб ут-Тахрир ұйымының өзі террористік әрекеттерге қатыспаса да, ол өз жақтастарын террористік әрекеттерге итермелейтін радикалды исламистік идеологияның алғы шебіне айналды".
One of Baran's key areas of specialization is countering the spread of radical Turkish Islamist ideology in Europe and Eurasia. She has worked to foster the tolerant integration of Muslims into Western societies, arguing that the creation of "parallel societies" within a state's broader society will only encourage intolerance and extremism on both sides. Baran has criticized European and American governments for working too closely with groups or individuals that she claims espouse an Islamist ideology. She argues that such engagement actually works against U. S. and European interests. Baran wrote an article for The Weekly Standard on this very subject. In it, she advocates a kind of "litmus test" for deciding who and what type of Muslim groups the U. S. government should engage with. Baran argues that "the deciding factor must be ideology: Is the group Islamist or not?" She believes that the Muslim Brotherhood, Hizbullah, and Hizb ut Tahrir fail her test. Baran's Hizb ut Tahrir: Islam's Political Insurgency, published in 2004, asserted that Hizb ut Tahrir, an international Islamist organization, is a "conveyor belt for radicalism and terrorism." She qualified her statement by saying, "While HT as an organization does not engage in terrorist activities, it has become the vanguard of the radical Islamist ideology that encourages its followers to commit terrorist acts."
Түркия
Баранның зерттеулері мен ойлары тек Исламмен ғана шектелмейді, сонымен қатар оның туған жері – Түркияны да қамтиды. Ол 2006 жылғы 4 желтоқсанда «Newsweek» журналында Түркияда төңкеріс болу мүмкіндігінің «50:50» екенін жазған мақаласымен танымал. Бұл мақала үлкен дау тудырып, түрік парламентінің депутаты Егемен Бағысқа «Newsweek» редакторына хат жолдап, оның мәлімдемесін жоққа шығаруға себеп болды. Бағыс былай деді: «Бұл мәлімдеме сол кездегі Түркия Бас штабының бастығы Исмаил Хакки Карадеиге тиесілі. Ол алғаш рет 1996 жылы түрік газеті «Сабахта» кеңінен жариялаған мәлімдеме жасады және оны көптеген сұхбаттарында қайталады». Кейбір деректер бойынша, Баран Түркияның Сыртқы істер министрі Абдулла Гүлдің президенттікке кандидат болуына байланысты болған үлкен наразылықтардан кейін және Түркия Бас штабының ескерту жасауынан кейін ақталған. 2007 жылғы сайлау алдында Түркия армиясы мен үкімет арасында шиеленіс болды. Армия Түркия Бас штабының сайтында «e ескертуі» деп аталған ескерту жариялады. Бұл 2007 жылғы шілдедегі сайлауда «Әділет және даму» партиясының қайтадан 46 пайыздан астам дауыс жинауына кедергі болмады. Наразылық акцияларын «Эргенекон» деп аталатын құпия, заңсыз ұйым ұйымдастырды деген айыптар бар. Осы ұйымның мүшелері деп саналатын адамдар зиялылар, саясаткерлер, судьялар, әскери қызметкерлер және дін қызметкерлерін өлтіру арқылы тәртіпсіздік тудыруға қатысты деген айып тағылды. Олардың басты мақсаты – батысқа бағытталған үкіметті 2009 жылы жоспарланған төңкеріс арқылы құлату еді. Сондықтан Баранның төңкеріс туралы болжамы осы оқиғаларға негізделген болуы мүмкін. 2007 жылдың маусым айында Хадсон институты Түркия мен Күрдістан жұмысшы партиясы (ПКК) арасындағы қақтығыстың күшеюіне қатысты жабық есіктерде өткен болашақ сценарийлер жиынын өткізді. Осы жиында ПКК шабуылдарының сериясы салдарынан Түркияның солтүстік Иракқа әскери араласуына себеп болатын ойдан шығарылған сценарий жасалды. Бұл оқиғаның егжей-тегжейі мен жиынның мазмұны кейіннен түрік баспасөзіне тарап, Баранның 2006 жылғы желтоқсандағы «Newsweek» мақаласындағы дауға теңестірілді. Бұл ақпараттың таралуы және БАҚ-тағы жарияланымдар түрлі болжамдар мен теорияларға жол ашты. Түркияның жоғары лауазымды шенеуніктері бұл жиынның өткізілуін айыптап, Түркияның Иракқа араласу мүмкіндігін қарастырғанын атап өтті. Премьер-министр Режеп Таййип Ердоған Хадсон сценарийінің мазмұнын «ақылға сыймас сөздер» деп сипаттады. Хадсон институтының сайтында жарияланған мәлімдемесінде Баран жиынның мақсаты – «ПКК-нің АҚШ-Түркия қарым-қатынасына одан әрі керісінше әсер етуіне жол бермеу» екенін және жиынға қатысушылардың «АҚШ-тың ПКК-ға қарсы нақты шаралар қабылдауы қажеттігін анық айтқандығын» мәлімдеді. Шындығында, Түркия «Қарпақ» және «Қарпақ құлпы» операциялары аясында Иракқа кең ауқымды әскери операциялар жүргізіп, бейбіт тұрғындардың қаза болуына себеп болды.
Baran's research and insights are not limited to Islam, but also her native Turkey. She famously wrote an article in Newsweek on December 4, 2006, stating that the likelihood for a coup in Turkey was "50 50". This article generated significant controversy and actually prompted a member of the Turkish parliament, Egemen Bagis, to write a letter to the editor of Newsweek in which he refuted her statement. Bagis went on to claim: "The statement belongs to Turkey's then chief of staff Ismail Hakki Karadayi, who first made the comment in a well publicized statement to the Turkish daily Sabah (newspaper) in 1996 and repeated it elsewhere in numerous interviews." Some claim that Baran was vindicated after the nomination of Turkish Foreign Minister Abdullah Gül for President led to significant public protests and the issuance of a cautionary statement from the Turkish General Staff. There were some tensions between the Turkish military and the ruling Justice and Development Party prior to the 2007 elections when the military issued a warning on the website of the Turkish General staff, which has been dubbed "e warning". This did not prevent a resurgent Justice and Development Party from gaining over 46 percent of the popular vote in the July 2007 elections. There are allegations that the public protests were orchestrated by a clandestine illegal organization named Ergenekon. Alleged members of this organization have been indicted on charges of plotting to foment unrest, among other things by assassinating intellectuals, politicians, judges, military staff, and religious leaders, with the ultimate goal of toppling the pro Western incumbent government in a coup that was planned to take place in 2009. Hence, the prediction of a coup by Baran may have been based on these developments. In June 2007, the Hudson Institute conducted an off the record alternative futures meeting on the escalation of conflict between Turkey and the PKK. For this meeting, a fictitious scenario was created in which a series of PKK attacks led Turkey to intervene militarily in northern Iraq. The details of this scenario and the content of the meeting were subsequently leaked to the Turkish press, generating a controversy that rivaled the one created by Baran's December 2006 Newsweek article. These revelations and its ensuing media coverage have given rise to speculation and a number of conspiracy theories. Several high ranking Turkish government officials have condemned the holding of this meeting as it considered the possibility of a Turkish intervention into Iraq. Prime Minister Recep Tayyip Erdogan denounced the contents of the Hudson scenario as "crazy talk". In a statement released via the Hudson website, Baran has asserted that the purpose of the meeting was "to prevent the PKK from causing further strains in US Turkey relations" and that those were present at the meeting "stated clearly the need for the US to take concrete action against the PKK." In fact, Turkey has, in Operation Claw and Operation Claw Lock pursued extended interventions into Iraq and caused civilian casualties.