Кіріспе

Юта штатындағы бұрынғы АҚШ әуе күштері базасы

1965 жылдан кейінгі операциялар

Вендовер әуе базасы – қазір Вендовер әуежайы деп аталатын Юта штатындағы бұрынғы АҚШ әуе күштері базасы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде B-17 және B-24 бомбалаушы ұшақтарының экипаждарын даярлайтын оқу орталығы болды. Хиросима мен Нагасаки қалаларына атом бомбасын тастаған B-29 бөлімшесінің 509-шы құрама тобы осы базада оқытылған. Соғыстан кейін Вендовер оқу-жаттығулар, оқ ату полигоны және зерттеу мекемесі ретінде пайдаланылды. 1969 жылы әуе күштері базаны жапты, ал 1977 жылы Вендовер қаласына берілді. 1998 жылы Туэль округі, Юта, әуежай мен база ғимараттарына иелік құрды және округ әуежайды жалпыға қолжетімді әуежай ретінде пайдалануды жалғастыруда. Бастапқы бомбалау полигонының бір бөлігі қазір Юта сынақ және оқу полигоны (UTTR) болып табылады, оны әуе күштері тікелей атыс нысаналарымен кеңінен пайдаланады.

Шығу тегі

Вендовер әуе базасының тарихы 1940 жылы АҚШ армиясы қосымша бомбалау полигондарын іздеуді бастаған кезде басталды. Вендовер қаласына жақын аймақ осы қажеттіліктерге жақсы сай болды: жері көбінесе адам тұрмайтын, әдетте ұшуға қолайлы ауа райы болды және ең жақын үлкен қала (Солт-Лейк-Сити) 161 км қашықтықта орналасқан (Вендоверде сол кезде шамамен 100 адам тұрды). Базаның құрылысы 1940 жылдың 20 қыркүйегінде, ал полигонның құрылысы 1940 жылдың 4 қарашасында басталды. 1941 жылдың 29 шілдесінде Вендовер әуе базасы Солт-Лейк-Ситидегі Форт-Дугластың бөлімшесіне айналды. Сол кезде база және оған байланысты полигон үшін ұзындығы және ені белгілі бір шамада жер сатып алынды. Фермерлер жайылымдық жерлерін жоғалтуына наразылық білдірді, бұл оларды құртатынын және Юта штатына жылына 1,5 миллион доллар шығын келтіретінін мәлімдеді. Олар өз шағымдарын губернатор Генри Хупер Бладқа жеткізді, бірақ Соғыс министрлігі бомбалау полигонын дамытуды жалғастырды. Бірінші әскери контингент 1941 жылдың 12 тамызында бомбалау полигонында нысаналар салу үшін келді. Сумен жабдықтау үшін Пайлот шыңындағы бұлақтан базаға су құбыры тартылды. 1944 жылдың 14 қыркүйегінде 393-ші бомбалау эскадрильясы Небраска штатындағы Фэрмонт әскери әуе базасынан Вендоверге келді, онда ол 12 наурыздан бастап 504-ші бомбалау тобымен операциялық оқу бөлімшесі (ОББ) болды. 1944 жылдың қараша айының басында оның бас тобы Мариан аралдарына орналасқан кезде, эскадрилья 1944 жылдың 17 желтоқсанында 509-шы құрама топ құрылғанға дейін тікелей Екінші әуе күштеріне бағындырылды. 509-шы топты құру барысында жаңа топқа 800-ге жуық адам ауыстырылды. 509-шы құрама топты мүмкіндігінше өзін-өзі қамтамасыз ету үшін басқа бөлімшелер тағайындалды, соның ішінде 390-шы әуе қызметі тобы, 603-шы әуе инженерлік және 1027-ші материалдық эскадрильялары; "Жасыл құйрық әуе компаниясы" деп аталатын 320-шы әскер тасымалдаушы эскадрильясы; 1395-ші әскери полиция компаниясы және кейіннен 1-ші ординанс эскадрильясы. Манхэттен жобасының бөлімшесі, 1-ші техникалық жасақ, топқа қосылды. 216-шы әскери-әуе күштерінің базалық бөлімшесі (арнайы) атом қаруының (ядролық материалсыз) прототиптерін жасап, сынақтан өткізді. Прототип атом бомбасының ұшу қасиеттері және оның қозғалтқыш механизмі туралы көп мәлімет болмады. 1945 жылдың ақпанында 216-шы әскери-әуе күштерінің базалық бөлімшесінде Little Boy және Fat Man бомбаларының үлгілерін сынау үшін ұшу сынақ бөлімі құрылды. Бастапқыда оған 5 Silverplate B 29 ұшағы, 3 ұшқыш және 5 техникалық қызмет көрсетуші ұшақ тобы болды. 509-шы құрама топтың жер үстіне қолдау эшалоны қозғалыс бұйрықтарын алды және 1945 жылдың 26 сәуірінде Сиэтлдегі портқа теміржолмен көшірілді. 6 мамырда қолдау элементтері SS Cape Victory кемесімен Мариан аралдарына жөнелтілді, ал топтық материал SS Emile Berliner кемесімен жеткізілді. Әуе эшалонының алдын ала тобы 15-22 мамыр аралығында Тиньян қаласындағы Солтүстік полигонға C 54 ұшағымен ұшып барды. 1945 жылдың 29 мамырында оған жер эшалоны қосылды, бұл топтың ресми ауысуын белгіледі. Тинианнан Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасын тастады. 216-шы армияның әуе күштерінің базалық бөлімшесі 1945 жылдың қыркүйегінде Окснард полигонына көшірілді, онда ол 1945 жылдың 17 желтоқсанында Манхэттен округінің 9812-ші техникалық қызмет көрсету бөлімшесіне ауыстырылды. Кейіннен Окснард Сандия базасы деп аталды. Арнайы қару-жарақ бөлімшесі арнайы құрал-жабдықтар мен жабдықтарды, тіпті кейбір ғимараттарды да алып кетті. Вендовер соғыстан кейінгі қару-жарақ индустриясын дамытуда маңызды рөл атқарды, үш сала дамытылды. Біріншісі - ұшатын бомбаны одан әрі сынау. Екінші аймақта ұрыс ұшағы ретінде ескірген B 17 Flying Fortress қашықтан басқару арқылы ұшуға сыналып жатты. Соғыс уақытындағы Henschel Hs 293 Германияның радиомен басқарылатын сырғанау бомбасынан алынған технологияға негізделген, радиолокациялық немесе радиоарналық басқаруға болатын сырғанау бомбалары жасалды. Үшіншісі - ұшақтан басқарылатын бомбалар. GAPA (жерден ауаға ұшқышсыз ұшақ) Боинг жобасының нәтижесінде 1946 жылдың 6 тамызында американдық әуе күштерінің көлігінің алғашқы үстіркілді ұшуы болды. 1947 жылдың наурыз айында Air Proving Ground Command зерттеу бағдарламалары Аламогордо армиясының әуеайлағына көшірілді, Нью-Мексико. Нәтижесінде Уендовер полигонындағы 1200 адам Ютадан Нью-Мексикоға көшірілді және басқарылатын зымыран зерттеу жобаларын жүргізу үшін Аламогордоға көшірілді. Үш жобаны: Жерден әуеге ұшқышсыз ұшақ (GAPA), JB 2 Loon ұшу сынағы және ASM A 1 Tarzon сырғанау бомбасы ауыстырылды. Тактикалық әуе күштері (TAC) 1954 жылдың 1 қазанында базаны Тоғызыншы әуе күштерінің құрамында қайта жандандырды, және тактикалық бөлімдер жаттығулар үшін осы базаны пайдаланды, келесі төрт жыл бойы базаны пайдаланды. TAC базалық құрылыстарды жаңартуға бірнеше миллион доллар инвестициялады және полигонда жаңа нысаналар салды. Бірақ 1956 жылы базаға барлығы 331 адам тағайындалды. База 1957 жылдың желтоқсанында қайтадан жабылды. Ол 1958 жылдың 1 қаңтарында Огденге қайтарылды және Вендовер әуе күштерінің қосымша алаңы деп аталды, ал полигон 1960 жылы Хилл әуе күштерінің полигоны деп аталды және 1961 жылдың тамызында жабылды. Барлық нысан 1976 жылы пайдасыз деп жарияланды.

Полигон Солтүстік-Батыс Ютадағы өте шалқары жерде орналасқан, ешқандай ірі елді мекеннен шақырымдар қашықтықта. Осы себепті және құрғақ, ыстық климат болғандықтан, полигонның көп бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған. Әлі де сақталған нысандарға үлкен ұшу-қону жолақтары жүйесі, көптеген тұрақтар, рулдік жолдар, тарату алаңдары және көптеген түпнұсқа ангарлар (Enola Gay B 29 ангары да бар) кіреді. Ауруханалық кешеннің көп бөлігі және көптеген казармалар, сондай-ақ асхана, шіркеу, бассейн және көптеген Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің ғимараттары сақталған. 2009 жылы базадағы "Манхэттен жобасының Enola Gay ангары" АҚШ-тағы ең қауіпті тарихи орындардың бірі ретінде тізілді. Historic Wendover Airfield атты жергілікті топ бұрынғы базаны сақтауға тырысуда. Вендовер полигонында көптеген фильмдер, телешоулар және деректі фильмдер түсірілді, соның ішінде "Филадельфия эксперименті" (1984), "Con Air" (1997), "Mulholland Falls" (1996), "Тәуелсіздік күні" (1996), "Hulk" (2003) және "The Core" (2003).