Кіріспе

Мектеп саясаты

Мектептердегі нөлдік төзімділік саясаты – бұл мектеп ережелерін қатаң түрде сақтау саясаты, ондағы міне-қылықтар немесе қабылданбауға тиіс заттарға қатысты. Мектептердегі кең таралған нөлдік төзімділік саясаты физикалық төбелес, сондай-ақ заңсыз есірткілерді немесе қару-жарақтарды иелену немесе пайдаланумен байланысты. Оқушылар, кейде қызметкерлер, ата-аналар және басқа да келушілер, қандай да бір себеппен тыйым салынған затты ұстаса, әрқашан (саясат орындалса) жазаланады. Мұндай саясатқа сын айту себебі – оқушылар ережелерді білмей, жағдайына қарай немесе жасырын жағдайларда бұзғанда мектептердің қолданатын жазалары. Бұл саясат АҚШ-тағы білім берудегі теңсіздікпен байланысы үшін де сынға ұшырады. АҚШ және Канадада нөлдік төзімділік саясаты түрлі мектептерде және басқа да білім беру платформаларында қабылданды. АҚШ-та нөлдік төзімділік саясаты 1994 жылы кеңінен таралды, себебі федералды заң штаттарға оқушыны мектепке қару әкелгені үшін бір жылға шығарып жібермесе, федералды қаржыландыруды тоқтатуға мүмкіндік берді.

Зерттеу

Нақты дәлелдер жоқ, "нөлдік төзімділік" студенттердің зорлық-зомбылығын немесе есірткіге тәуелділігін азайтады деген тұжырымға келуге болмайды. Америкалық Адвокаттар Ассоциациясының мәліметінше, дәлелдер көрсетіп тұрғандай, аз ұлт өкілдерінің балалары "нөлдік төзімділік" саясатының теріс салдарынан көбірек зардап шегеді. Студенттерді оқудан шығару көрсеткіштерін талдау нәтижесінде, қара нәсілді қыздар мен басқа да нәсілдік азшылықтар жиірек шығарылатыны анықталды. Америкалық Психологиялық Ассоциация қолда бар мәліметтер "нөлдік төзімділік" саясатын қолдауға негіз бермейді деген қорытындыға келді, сондай-ақ мұндай саясатты өзгерту қажеттігі айқын және ол бірқатар күтпеген теріс салдарларды тудырады, соның ішінде мектептерді "қауіпсіздікке" жеткізбейді. "Нөлдік төзімділік" саясаты кейде студенттік мәселелерді жедел шешудің қарапайым жолы ретінде қарастырылады. Бұл жағдай себеп-салдар қағидасы сияқты көрінсе де, студенттік оқиғалардағы маңызды егжей-тегжейлі ақпараттарды, яғни жағдайды жеңілдететін мән-жайларды көбінесе естен шығарады. Тіпті азаматтық судьялар да үкім шығару алдында жағдайды жеңілдететін жағдайларды ескереді. Егер "нөлдік төзімділік" саясаты ересектерге қатысты сот процесінде қолданылса, ол негізінен әділетсіз және конституцияға қайшы болар еді, себебі бұл процессуалдық заңдарды, сондай-ақ қатыгез және ерекше жазаларды ескермейді.

Қолдау

Жазалауға және мектеп тәртібі саясатының қатаңдыққа негізделген философиясына сүйенушілер мұндай саясаттың оқуға қалыпты жағдай жасау үшін қажет екенін айтады. Бұл, күшті тәртіп шараларының басқа да тәртіпсіздік тудыруы мүмкін оқушыларға психологиялық үрей тудыруы мүмкін деген болжамға негізделген. Тәртіпке қатаң талап қоятын ата-аналар, "нөлдік төзімділік" саясатын сыбайлас жемқорлықпен күресу құралы деп санайды. Осы пікір бойынша, егер субъективті бағалауға рұқсат берілмесе, уәкілетті тұлғаның пара алуға немесе жеңілдік беру үшін басқа да игіліктерді талап ету әрекеттері анық көрінеді.

Сын

Мектептердегі нөлдік төзімділік саясатын сынаушылар, оның мектептен түрмеге дейінгі тізбектің бір бөлігі екенін айтады, ол мінез-құлқында мәселелері бар балаларды артық бақылауға алып, олардың проблемаларын білім беру және мінез-құлық мәселелері емес, қылмыстық сот жүйесінің мәселесі ретінде қарастырады. Бұрын мектептен қысқа мерзімге шығарылған оқушылар енді кәмелетке толмағандар сотына жіберілуде. Нөлдік төзімділік саясатын сынаушылар көбінесе еңбексіз құқық бұзушылықтардың ауыр жазаларға әкелген жағдайларын келтіреді. Типик мысалдарға тырнақ кескіштері бар болғандықтан "қару-жарақсыздық" саясаты бойынша мектептен қуылған үздік оқушы, немесе жөтел дәмділері мен тіс шаю ерітінділері сияқты "дәрі-дәрмектер" немесе резеңке ленталар сияқты "қару-жарақтар" жатады. Бұл мәселе білім беру департаменттері тарапынан да қолдау табады. Тағы бір сын – нөлдік төзімділік саясаты мектептердің бұлыңғырлыққа көз жұмуына себеп болып, имиджін жақсарту үшін жеке жағдайларды шешуден бас тартуына әкелді. Нөлдік төзімділік саясаты сондай-ақ төбелес кезінде шабуыл жасаған және қорғанған оқушыны жазалайды, тіпті шабуыл жасаған адам еш себепсіз төбелес бастаған жағдайда да. 2017 жылы Джорджия Жоғарғы соты Джорджиядағы мемлекеттік мектептерде өзін-өзі қорғауға мүмкіндік бермейтін зорлық-зомбылыққа қатысты нөлдік төзімділік саясатын жүзеге асыруға болмайды деп шешті. Нөлдік төзімділік саясаты туралы алаңдатарлық болжам – ол кейбір адамдарды қарым-қатынастарын жоғалту қорқынышынан және басқа да себептерден қылмыстық және заңсыз әрекеттер туралы хабарлаудан тиым салуы мүмкін. Яғни, ирониялық түрде, нөлдік төзімділік саясаты оның бастапқы мақсатында тиімсіз болуы мүмкін. Мектептер онлайн-бұлыңғырлыққа жауап беру жолдарын іздегенде, нөлдік төзімділік саясатына тым қатал көзқарас танытқан мектептер студенттердің өз уақытында айтқан сөздерін, әдетте сөз бостандығы заңдарымен қорғалатын, одан да көп бақылауға алуы мүмкін. Америкалық адвокаттар қауымдастығы "оқушыларды жазалауды немесе оларды жасөспірімдер немесе қылмыстық сотқа жіберуді талап ететін нөлдік төзімділік саясатына" қарсы. Нөлдік төзімділік саясатын сынаушылар сондай-ақ мектептен шығарылған және қуылған оқушылардың көп санының мектепті бітіруіне кедергі келтіретін жағымсыз салдарларға ұшырайтынын айтады. Сабақтан шығарылған, қуылған және тұтқындалған оқушылар психологиялық және әлеуметтік тұрғыдан жоғары шығынға ұшырайды: депрессия, өзіне зиян келтіру ойлары, оқудағы сәтсіздіктер және ересек болғанда түрмеге түсу қаупі. Форрест және басқалардың (2000) жүргізген зерттеуінде психологтар жасөспірімдерді ұстау орталықтарындағы жастардың үштен бірі түрмеге түскеннен кейін көп ұзамай депрессия диагнозын алғанын анықтады. Көптеген жастар депрессияға шалдыққаннан басқа, өзіне зиян келтіру туралы ойлары да болды (Gnau et al. 1997). Зерттеулер көрсеткендей, білімі төмен қара, латино және ақ ересектер өмір бойы түрмеге түсу ықтималдығы жоғары (Pettit & Western 2010). Сол зерттеуде 2008 жылы түрмедегілер саны 37% құрағаны және 1980 жылдардан бері өскені анықталды. Бұл білімі төмен адамдардың түрмеге түсу көрсеткішінің өсуін көрсетті және оқушылар орта мектепті бітіру талаптарын орындамай отырғанын көрсетті. Kidsdata.org мәліметтері бойынша, 2012 жылы Сан-Диего округінің мектептерінен 21 638 оқушы сабақтан шығарылды және 592 оқушы қуылды. Оқушылардың 10,1%-ы орта мектепті бітірген жоқ.

Түзелмейтін саясаттың реформалары мен баламалары

Америка психологиялық қауымдастығы (АПА) 2008 жылы нөлдік төзімділік саясатын зерттеу үшін арнайы топ құрды, ол осы саясаттардың оқушылар мінез-құлқына тигізетін әсері туралы деректерді және кең ауқымды әдебиеттерді қарастырды. АПА, аса ауыр емес бұзушылықтар үшін, оқушылардың білім алу мүмкіндігіне кедерлес болмау үшін нөлдік төзімділік саясатына альтернативті шараларды ұсынды. АПА мектептерді оқушыларға қолдау көрсету және қоғамдық сезімді дамыту арқылы нөлдік төзімділік саясатына балама ретінде алдын алу стратегияларын енгізуге шақырды. Атап айтқанда, АПА зерттеулер алдын алу стратегиялары мектеп климатын және оқушылардың бірлестігін жақсартатынын, ал нөлдік төзімділік саясаты дереу жазалауға алып келетінін көрсеткенін мәлімдеді. Үнемі бұзылушылық мінез-құлық танытатын оқушылар үшін АПА мектептерге тиімді балама шаралардың тізімін жасауды ұсынды. АПА мектептердің бұзғыш мінез-құлықты азайту үшін қолдана алатын әртүрлі мүмкіндіктерді талқылады, оның ішінде қайта құрушылық әділеттілік, балама бағдарламалар және қоғамдық қызмет. АПА сонымен қатар мұғалімдерге мәдени сезімталдық бойынша білім беруді арттыруды қолдады. АПА-ның пікірінше, бұл стратегия мұғалімдерге мәдениетке бейімделген басқару және оқыту әдістерін сыныптарда қолдануға көмектеседі, соның салдарынан тәртіптік шараларға түсетін оқушылардың саны азайып, білім сапасы артады.