Фильмдерді көрсету және тарату жолдары

Кіріспе

Кино тарату, сондай-ақ кино көрсету немесе кино тарату және көрсету деп те аталады, – бұл фильмді көрерменге көруге қолжетімді ету процесі. Бұл әдетте кәсіби кино дистрибьюторының жұмысы, ол фильмнің маркетингтік және шығару стратегиясын, фильмді көрсетуге немесе көруге қолжетімді ету құралдарын және басқа да мәселелерді анықтайды. Фильм кинотеатр немесе теледидар арқылы, не жеке үйде көру арқылы (физикалық тасымалдағыштар, видео бойынша сұраныс, жүктеу, теледидар бағдарламалары арқылы тарату) тікелей жұртшылыққа көрсетілуі мүмкін. Коммерциялық жобалар үшін кино тарату көбінесе фильмді насир татумен бірге жүреді.

Тарих

Бастапқыда барлық көпшілікке танымал көркем фильмдер кинотеатрларда көрсетілу үшін жасалды. Кино үшін арнайы жасалған алғашқы театрдың кім екені талқылауда; үміткерлерге 1902 жылы Лос-Анджелесте құрылған Таллидің Электр театры және 1905 жылы құрылған Питтсбургтің Никелодеоны жатады. Бірнеше жыл ішінде мыңдаған осындай театрлар салынды немесе бұрынғы ғимараттардан қайта жаңартылды. Америка Құрама Штаттарында бұл театрлар никелодеон деп аталды, өйткені кіру әдетте бір никелге (бес цент) тұрады. +2013 жылы кинотеатрларда көретін фильмдердің орташа саны жылына бір адамға шаққанда: Орын Ел Көрген фильмдердің саны 1 Оңтүстік Корея 4.12 2 АҚШ 3.88 3 Австралия 3.75 4 Франция 3.44 5 Үндістан 4.14

Дистрибьюторлар кинотеатрларға фильмдерді лицензиялайды, фильмді көрсету құқығын театрлық жалдау ақысымен береді. Кинотеатр билет сатудан түскен ақшаның 50-55%-ын киностудияға фильмді жалға алу үшін төлейді. Нақты пайыз осы көрсеткіштен жоғары басталады және фильм көрсетілімде болған мерзімге қарай төмендейді, бұл кинотеатрларды фильмдерді ұзақ сақтауға ынталандырады. Алайда, қазіргі уақыттағы көптеген жарнамаланған фильмдердің көптігінен көптеген фильмдер алғашқы көрсетімде 8 аптадан кем уақыт көрсетіледі. Жыл сайын осы ережеге қарсы келетін бірнеше фильм шығады, көбінесе шектеулі көрсетімдегі фильмдер, олар тек бірнеше кинотеатрда басталып, жақсы пікірлер мен ауызша тараған ақпарат арқылы кинотеатрлардың санын арттырады. ABN AMRO компаниясының 2000 жылғы зерттеуіне сәйкес, Голливуд киностудиясының дүниежүзілік кірісінің шамамен 26%-ы кассалық билет сатудан, 46%-ы VHS және DVD сатудан, ал 28%-ы теледидардан (эфирлік, кабельдік және төлемақылы телеарналар) түскен. Жазу технологиясы тұтынушыларға VHS немесе DVD-де фильмдерді жалға алуға немесе сатып алуға мүмкіндік берді (сондай-ақ лазерлік дискілер, VCD және SelectaVision-нің ескі форматтарын қараңыз), ал интернеттен жүктеулер де болуы мүмкін және кино өндірісі компаниялары үшін кіріс көзі болып табылады.

Студияға дейінгі кезеңдегі фильмдер

1915 жылы Motion Picture Patents Company (Edison Trust) компаниясының құлдырауына дейін фильмдерді таратудың екі негізгі түрі болды: штаттық құқықтар және гастрольдік көрсету. Штаттық құқықтар жүйесінде фильмдер жергілікті, аумақтық принцип бойынша сатылатын. Жергілікті сатушы фильмді мүмкіндігінше көп пайда табу үшін, қалағанша көрсетуге тырысатын. Фильм авторлық құқығының иелері фильм құқықтарын тікелей театрға немесе франшиза сатушыға сататын, әдетте бір футқа 10 центтен.

Стандартты шығарылым

Фильмнің стандартты шығару тәртібі "шығару терезелері" деп аталатын бизнес-модельмен реттеледі. Шығару терезелері жүйесі алғаш рет 1970 жылдары фильмнің әртүрлі нұсқаларының бір-бірімен бәсекелесуін болдырмау стратегиясы ретінде ойластырылды, бұл фильмге әртүрлі нарықтарды (кинотеатрлар, үй видеобейнесі, теледидар және т.б.) әртүрлі уақытта пайдалануға мүмкіндік берді. 1979 жылы АҚШ-тағы стандартты процесте фильм алдымен кинотеатрлар арқылы (театрлық терезе) шығарылды, содан кейін қысқа мерзімге ақылы теледидарға шығарылып, қайта кинотеатрларда көрсетілді. Одан кейін ол тегін теледидарға қолжетімді болғанға дейін ақылы теледидарға қайта оралды. Қазіргі уақытта фильм кинотеатрлар арқылы шығарылғаннан кейін, үй видеобейнесі және VOD қызметтерінде шығарылады. Одан кейін белгілі бір уақыт өткен соң, әдетте ақылы теледидарға шығарылып, содан кейін тегін теледидарда көрсетіледі. Бұл жайтқа қатысты қарсылықтар да болды, режиссер М. Найт Шьямалан бұл киноға барудың "сиқырын" жоя алады деп мәлімдеді. Кинотеатр иелері, әсіресе фильмнің өмірінің басында, мүмкіндік терезесімен бөлісуге мәжбүр болса, зардап шегуі мүмкін, себебі Disney компаниясының мәліметінше, фильмнің барлық кассалық билеттерінің 95% алғашқы таратылымнан кейінгі алғашқы алты апта ішінде сатылады. Бір мезгілде шығаруға тырысқан фильмдердің арасында: «Баббл» (2006) – «Оскар» жүлдесінің иегері Стивен Содербергтің режиссерлік жұмысы, «ЭМР» (2005) – Джеймс Эрскин мен Дэнни Маккалоу, және «Гуантанамоға жол» (2006) фильмдері бар.

Театр терезесінің қысқаруы

1967 және 1974 жылдар аралығында АҚШ-та фильмнің кинотеатрларда көрсетілуі мен теледидарда көрсетілуі арасындағы орташа мерзім бес жылдан астам болды. 1979 жылы, ақылы теледидар пайда болғаннан кейін, фильмдер АҚШ-та кинотеатрларда көрсетілгеннен бір-екі жыл өткен соң ақылы теледидар арқылы қолжетімді болды. Кинотеатрларда көрсетілу мен АҚШ-тағы тегін эфирде көрсетілу арасындағы мерзім әдетте үш жылды құрады. 1983 жылы АҚШ-та фильмнің кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін басқа медиаға (сол кезде, негізінен, кабельдік немесе ақылы теледидарға) қолжетімді болуға дейін шамамен бір жыл уақыт кетті. Францияда үй бейнелеуінің дамуымен бірге, фильмнің үй бейнелеуіне қолжетімді болуына дейін бір жылдық кинотеатрлық мерзімді қамтамасыз ету үшін заң қабылданды, содан кейін ол екі немесе үш жылдан кейін ақылы теледидарға, одан кейін тегін теледидарға қолжетімді болды. 1985 жылы АҚШ-та фильмнің үй бейнелеуіне шығарылуына дейінгі кинотеатрлық мерзім фильмнің кассадағы табысына байланысты әдетте төрттен алты айға дейін созылды. АҚШ-тағы фильмдер төрт айдан кейін ақылы көрсетуге қолжетімді болды. Ірі киностудиялар 2004 жылғы сатылымның ең жоғары нүктесінен бері DVD нарығындағы айтарлықтай шығындарды өтеу үшін кинотеатрлық мерзімді қысқартуға тырысты. Бұл әрекеттер кинотеатр иелерінен қатаң қарсылық күшін тапты, өйткені олардың кірісі тек көрермендер санына байланысты және олар фильмді экранда ұзақ уақыт көрсетуден пайда көреді. 2010 жылдың басында Disney Тим Бертонның «Алиса ғажайып елінде» фильмінің DVD және Blu-ray нұсқаларын фильмнің шығуынан кейін 14 аптадан соң (сол кездегі әдеттегі 17 аптаның орнына) шығаратынын жариялады, 2010 жылғы әлем чемпионатымен бәсекелесуден қашу үшін. Бірақ фильм шығар алдында олар өз шешімдерін қайта қарастырды. 2019 жылы көптеген ірі кинотеатр желілері физикалық үй бейнелеуі мен жалға алуға дейін 90 күндік эксклюзивті мерзімді және цифрлық сатуға дейін 74-76 күндік мерзімді міндетті етті. DVD сатылымының төмендеуін тоқтату үшін басқа да стратегиялар қолданылуда. Көптеген ірі студиялар фильмдерді кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін көп ұзамай VOD қызметтері арқылы жоғары бағамен қолжетімді етуді қарастырды. Шамалы бюджетті фильмдердің өндірушілері де жаңа шығару стратегияларын пайдалануда. 2009 жылы «The House of the Devil» фильмінің премьерасы 1 қазан күні VOD жүйелерінде өтті, ал бір айдан кейін кинотеатрларда шектеулі көрсетілді. 2010 жылдың тамызында «Freakonomics» фильмі 3 қыркүйекте, кинотеатрларда көрсетілуінен бір ай бұрын, сұраныс бойынша бейнекөрсету арқылы шығарылатыны хабарланды. Британдық ғылыми-фантастикалық «Monsters» фильмі де сондай шығару кестесін өтті. Netflix «Beasts of No Nation» фильмінің бүкіл әлем бойынша тарату құқығын сатып алғаннан кейін, фильм 2015 жылдың 16 қазанында бір мезгілде кинотеатрларда және SVOD (видео сұраныс бойынша) арқылы онлайн көрсетілді. 2018 жылдың соңында Universal және Warner Bros. сияқты Голливудтың ірі студияларының бесеуі кинотеатрлық премьерадан кейін бірнеше апта ішінде белгілі бір фильмдерге сұраныс бойынша премиум видео шығаруға келісімге келе жатқанын мәлімдеді. Бұл талқылаулардан ештеңе шықпады, ал Disney 21st Century Fox-ты сатып алғаннан кейін Disney-дің бас директоры Боб Айгер кинотеатрлық мерзім компания үшін тиімді екенін және оны өзгерту жоспары жоқ екенін мәлімдеді.

Between 1967 and 1974, the average theatrical window in the United States between a film's theatrical release and its showing on TV was just over five years. By 1979, with the advent of pay television, films were normally made available to pay television in the United States one or two years after theatrical release. The window between theatrical release and free to air television in the United States at the time was normally three years. By 1983 in the United States, the theatrical window before a film would be made available to other media, (at the time, firstly cable or pay TV) was around a year. In France, with the rise of home video, a law was created to give a theatrical window of one year before a film was made available to home video with it then being available to pay television then free to air television two or three years later. By 1985 in the United States, the theatrical window before a film was released on home video was normally four to six months, depending on the performance of the film at the box office. Films in the US were then available for pay per view four months later Major movie studios reportedly pushed to shrink the theatrical window in an attempt to make up for the substantial losses in the DVD market suffered since the 2004 sales peak. These attempts have encountered the firm opposition of theater owners, whose profits depend solely upon attendance and therefore benefit from keeping a movie available on their screens. In early 2010, Disney announced it would be putting out the DVD and Blu ray versions of Tim Burton's Alice in Wonderland 14 weeks after the movie's release date (instead of the then usual 17) in order to avoid competition from the 2010 World Cup. but later reconsidered their position before the movie was released. As of 2019, most major theater chains mandated an exclusivity window of 90 days before release on physical home video and rental availability, and 74–76 days before digital sell through. Other strategies are also being deployed in order to make up for slow DVD sales. Most major studios have considered making movies available to VOD services shortly after their theatrical release for a premium price. Producers of relatively smaller budget movies are also utilizing new release strategies. In 2009, the movie The House of the Devil premiered on VOD systems on October 1, and received a limited theatrical release one month later. In August 2010, it was announced that the movie Freakonomics would be released on video on demand on September 3, one month before its theatrical release. The British sci fi movie Monsters has also undergone the same release timetable. After Netflix bought the worldwide distribution rights to Beasts of No Nation, the film was simultaneously released theatrically and online through its subscription video on demand (SVOD) service on October 16, 2015. In late 2018, five of the major Hollywood studios, including Universal and Warner Bros., identified that they were working on an agreement that would see certain movies receive a premium video on demand release within weeks of their theatrical premieres. Nothing came out of these discussions, and after Disney bought 21st Century Fox, then Disney CEO Bob Iger stated that the theatrical window is working for the company and they had no plans to adjust it.

COVID-19 пандемиясының әсері

COVID-19 пандемиясы кезінде барлық ірі студиялар кеңінен таралған кинотеатрлардың жабылуына байланысты кинотеатрлық көрсетім мерзімін бұзып, фильмдерді кинотеатрлардағы тұңғыш көрсетілімінен кейін қысқа мерзімде үйде көруге қолжетімді етті. Мысалы, Universal компаниясы «Көрінбейтін адам» фильмін кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін 21 күн өткен соң жалға беруге шығарды, Sony және Columbia Pictures «Bloodshot» фильмін кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін 12 күн өткен соң сатып алуға шығарды, ал Disney «Onward» фильмін кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін 15 күн өткен соң сатып алуға және Disney+ арнасында 29 күн өткен соң онлайн көрсетуге шығарды. «Sonic the Hedgehog», «I Still Believe» және «The Invisible Man» фильмдері де кеңінен таралған кинотеатрлардың жабылуынан кейін әдеттегіден қысқа кинотеатрлық көрсетілімнен кейін үйде сұраныс бойынша көруге қолжетімді болды. 2020 жылдың қараша айында Warner Bros. «Wonder Woman 1984» фильмін кинотеатрларда және HBO Max платформасында бір мезгілде шығаратынын жариялады, сондай-ақ кинотеатрлар кассалық түсімнің 60% үлесіне ие болды. 2020 жылдың желтоқсан айында Warner Bros. 2021 жылғы барлық фильмдерін кинотеатрларда және HBO Max платформасында 30 күн бойы бір мезгілде шығаратынын жариялады. AMC Theatres компаниясының бас директоры Адам Арон бұл жоспарды сынға алды. Алайда, бұл шешім ұзаққа созылмады, өйткені 2021 жылдың наурызында Warner Bros. 2022 жылдан бастап кинотеатрлар үшін 45 күндік эксклюзивті көрсетім мерзімін енгізетінін хабарлады, бұл Cineworld (Regal Cinemas) компаниясымен жасалған келісімнің бір бөлігі болды. Соңғы кезде бас компания Universal Pictures компаниясымен 17 күндік және 31 күндік кинотеатрлық көрсетім мерзімі туралы келісімге келді, сондай-ақ Walt Disney Pictures компаниясымен АҚШ және Ұлыбритания кинотеатрларында олардың фильмдерін көрсету туралы келісім жасады.

Басқа тарату әдістері

Кейбір фильмдер арнайы кинотеатрлық емес форматтар үшін түсірілуі мүмкін, олар "телевизиялық фильм" немесе "тура видеоға" фильм ретінде шығарылады. Мұндай фильмдердің өндіріс сапасы ұқсас жанрдағы кинотеатрларда көрсетілетін фильмдерге қарағанда көбінесе нашар деп есептеледі; кейбір фильмдер студиялар тарапынан аяқталғаннан кейін қабылдамауы мүмкін және олар осы нарықтар арқылы таралды.

Видеоға тікелей түсірілім

Фильмді тікелей бейнежазбаға шығару (фильм тарату үшін қолданылатын медиаға байланысты "түзу DVD-ге" немесе "түзу Blu-ray-ге" деп те аталады) – бұл фильм алдымен кинотеатрларда көрсетілмей, үй бейне форматтарында (мысалы, VHS, DVD және т.б.) шығарылған кезде болады, соның салдарынан "кинотеатрлық көрсету мерзімі" ескерілмейді. DVD сатылымының артуына байланысты, фильмді тікелей бейнежазбаға шығару жоғары табысқа жетті және 2005 жылы, әсіресе тәуелсіз фильм жасаушылар мен дистрибьюторлар үшін, пайдалы нарыққа айналды.

Интернетке шығару

YouTube-қа немесе басқа ағымдық платформаларға тікелей шығарылған көркем фильмдер: Zeitgeist: The Movie (2007), The Cult of Sincerity (2008), Home (2009), Life in a Day (2011) және Eyes and Ears of God: Суданды бейне бақылауы (2012).