Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Обалумо – Батыс Африкадағы йоруба тайпасының Игбомина руындағы дәстүрлі монарх, жоғары мәртебелі тұлға. Оның лауазымының алғашқы белгілері ең болмағанда 12 ғасырға дейін жетеді, бұл оны тайпаның күрделі басшылық жүйесіндегі маңызды билеуші етеді.
The Obalúmo is a royal personage, a traditional monarch amongst the Igbomina clan of the Yorubas of West Africa. The earliest manifestation of his title dates back to the 12th century at the latest, making him a ruler of relative significance in the intricate chiefly hierarchy of the tribe.
Оба'лумо ханзадасы
Обалумома немесе Ọba'lúmọ̀ (Обалумоманың қысқартылған түрі), ежелгі Игбомина йорубасының ежелгі монархиясы – ежелгі Иседо Олумома қала-мемлекетінің негізін қалаушы патшасының титулдық аты. Ọba’lúmọ̀ атағының аудармалары “Патша” (Оба), “Білім иесі” (Олумо), немесе “Білім иесінің патшасы”, немесе “Патша және Білім иесі” – барлығы да дана патша дегенді білдіреді. Ауызша тарихта тәжірибелі аңшы және жауынгер болған деп есептелетін бұл монарх, сонымен қатар Ифа оракулының күрәзәгері, емшісі және діни қызметкері – Бабалау болған. Ọba’lúmọ̀ – Солтүстік-шығыс Йорубаландтағы ежелгі Ọ̀ба цивилизациясының ханзадасы және Нигерияның оңтүстік-батысындағы ежелгі йоруба патшалықтарының алғашқы негізін қалаушылардың бірі. Алайда, Ọba’lúmọ̀ қала-мемлекетінің Ìsèdó Olúmọ̀ (немесе Olúmọ̀ Isedo) деп аталуы және Оба Игбоминада (Нигерияның Квара штатының Исин аудандық әкімшілігінде) Олумо́ патшалық руының болуы – Оба деп аталатын қалалардың бірі, Ọba’lúmọ̀ n'Ìsèdó атауы мен титулының басқа мағынасы мен тегін көрсетеді. Ọba’lúmọ̀ өзінің Оба шыққан Олумо́ руынан шыққан адамдар басымдығымен құрылған қала-мемлекетін құрған сияқты, сондықтан ол жаңа патшалығында Ọba’lúmọ̀ титулын қабылдады (немесе жаңа поддандықтары осылай атады), яғни “Олумо́ руынан шыққан патша”. Атаудың басқа дәстүрлері, шөптердің емдік қасиеттері туралы аңыздық білімге және Ифа оракулына сілтеме жасауы – бүкіл Олумо́ руымен бөлісетін мұра болып көрінеді және Ọba’lúmọ̀-ға ғана тән емес болуы мүмкін.
Ọbalúmọ̀ or Ọba'lúmọ̀ , (a contraction of Ọba Olúmọ̀), is the titular name of the founding king of the ancient Ìsèdó Olúmọ̀ city state, an ancient monarchy of the Igbomina Yoruba. Translations of the title Ọba’lúmọ̀ as “The King" (Oba), "the Lord of Knowledge” (Olumo), or “King of the Lords of Knowledge” or “King and Lord of Knowledge”, all meaning wise king, suggests that this monarch, who is reputed in oral history to have been a veteran hunter and warrior, was also a Babalawo (a diviner, healer and priest of the Ifá oracle). Ọba’lúmọ̀ was a prince of the ancient Ọ̀bà civilization in northeastern Yorubaland, and is one of the earliest founders of the ancient Yoruba kingdoms in southwestern Nigeria. However, the reference to Ọba'lúmọ̀'s city state as Ìsèdó Olúmọ̀ (or Isedo of Olúmọ̀ ), and the existence of an Olúmọ̀ royal clan in Oba Igbomina (which is in the Isin Local Government Area of Kwara State, Nigeria)—one of the extant towns named Oba—suggests a different meaning and origin of the name and title of the Ọba'lúmọ̀ n'Ìsèdó. It seems that Ọba'lúmọ̀ founded a city state dominated by people from the Olúmọ̀ clan of their Oba origin, and he therefore adopted the title (or was titled by his new subjects) Ọba'lúmọ̀ in his new kingdom meaning "the king from the Olúmọ̀ clan". The other traditions of the name referring to the legendary knowledge of herbal remedies and the Ifá oracle seems to be a heritage that is shared with the entire Olúmọ̀ clan, and may not be peculiar to King Ọba'lúmọ̀.
Иседо-Олумоның ауызша жазбаларынан үзінді
Кейбір ауызша тарих деректері Иседоның алғашқы патшасына Тіімомо (айтылуы – Ті і мо) деген жеке есімді жатқызады. Басқа ауызша тарих деректері Тіімомоның Іла Ярадан бөлініп кеткен екі топтың бірімен қарым-қатынас жасаған кездегі Ọba'lúmọ болғанын көрсетеді. Олардың басшысы Іла Орангунды Ìsẹ̀dó-ға жақын жерде құрған, ал Тіімомо сол кездегі Ọba'lúmọ ретінде билік құрған патшалықта болған. Әкеміз, Ọba'lúmọ̀ Tìímọ̀ ежелгі Ọ̀bà-дан үлкен көші-қондардың біріне жетекшілік етті, мүмкін солтүстіктегі нупе көршілерімен болған үнемі қайталанатын қақтығыстардың салдарынан. Біз оның руынан болғандықтан, өзімізді Омо Ọba’lúmọ̀ n’Ìsẹ̀dó ("Оба'лумо патшасының балалары"), Ọmọ ọrọ̀ l’Ọbà ("Оба халқының балалары") және Omo'ba Olúnlákin ti Ile Oba ("Обаның ұлы патшасы Олунлакиннің балалары") деп атаймыз. Бұл – оның ұрпақтары ретіндегі біздің орикилеріміз.
Some oral history accounts ascribe a personal name of Tìímọ̀ (pronounced Tì í mọ̀) to the first king of Isedo. Other oral history accounts suggest that Tìímọ̀ was simply the reigning Ọba'lúmọ̀ at the time of contact with the migrating group of one of the two factions departing from Ila Yara, whose leader founded Ila Orangun adjacent to Ìsẹ̀dó, the kingdom where Tìímọ̀ was reigning as the then Ọba'lúmọ̀. Our father the Ọba'lúmọ̀ Tìímọ̀ led one of the major migrations from ancient Ọ̀bà, perhaps as a result of the periodic conflicts with his people's Nupe neighbours to the north. It is due to our being of his blood that we call ourselves the Omo Ọba’lúmọ̀ n’Ìsẹ̀dó ("children of King Oba'lumo"), Ọmọ ọrọ̀ l’Ọbà ("children of the people of Oba") and Omo'ba Olúnlákin ti Ile Oba ("children of the great king Olùnlàkin of Obà"). These are our oriki as his descendants.
Іскед-Олумома қала-мемлекетімен танысу
Соңғы археологиялық зерттеулердің нәтижелері (АҚШ-тың Аризона мемлекеттік университетінің және Нигерияның Ибадан университетінің ауызша тарихшылары, антропологтары мен археологтарының жарияланған еңбектері) негізінде талданған ауызша тарих, Игбомина йоруба аймағының ежелгі және кейінгі қоныстары Ìsèдọ́ қалалық мемлекетінің, көбінесе Ìsẹ̀дó Olúmọ̀ (яғни Olúmọ̀-ның Ìsẹ̀дó-сы) деп танылатындығын, 10-12 ғасырлар аралығында Ọ̀bà эмигранттары (аталған Ọba'lúmọ̀ басшылығымен) құрғандығын көрсетеді. Олар бұрынғы патшалықтарындағы ішкі тартыстардан және/немесе солтүстіктегі көршілес Нупе тайпасымен болып жатқан қақтығыстардан қашып келген. Бұл мәселе – Нупемен үнемі соғыс, бұрынғы Òwu патшалығының да (бәлкім Ọ̀bà замандасы болған) өзінің бастапқы қалалық мемлекетінен оңтүстікке қарай жылжуына және Ile Ifẹ-тің оңтүстігінде Orile Òwu атты жаңа қоныс құруына себеп болған болуы мүмкін.
Oral history analyzed in the light of recent archaeological research results (and published works of oral historians, anthropologists and archaeologists of the Arizona State University, USA, and the University of Ibadan, Nigeria, of the Igbomina Yoruba region's ancient and later settlements suggest that the Ìsèdọ́ City State commonly known as Ìsẹ̀dó Olúmọ̀ (i. e. the Olúmọ̀’s Ìsẹ̀dó) was established between the 10th and the 12th centuries by Ọ̀bà emigres (led by the said Ọba'lúmọ̀), who fled the internal wranglings within their former kingdom and/or the ongoing conflicts with the neighbouring Nupe to the north of it (It was presumably the same problem of constant fighting with the Nupe that caused the ancient Òwu kingdom, perhaps a contemporary of Ọ̀bà, to relocate further south from their original city state in this region to establish a new settlement named Orile Òwu, south of Ile Ifẹ).
Көршілес қала-мемлекеттермен қарым-қатынасы
Көне жазбалар жер беру билігінің рөлін Ìsẹ̀dó монархы Ọba'lúmọ̀ға жүктейді. Кейбір ауызша тарихшылар Одудууаның төртінші ұлы Фагбамиланың өтініші бойынша, кейіннен Ọ̀ràngún аталған, аймақтың патшасы Ọba'lúmọ̀ кейіннен келген Ọ̀ràngún иммигранттарына жер бергенін айтады. Бірақ ауызша тарихтың басқа, көбірек сенімді нұсқасы жер берудің бірнеше ғасырдан кейін болғанын көрсетеді. Онда екі княздың арасында дау туып, кішісі Ìlá Yàrà аймағынан Ọba'lúmọ̀ның Ìsẹ̀dó патшалығының жанына келгенде жер берілген. Бұл кіші княз, Аруту Олуокун, Ила Магбонды құрды. Жаңа монархия көп ұзамай тағы бір елді мекен құру үшін көшіп, Ìlá Ogbogbo (немесе Odò Ìlá) – «төмендіктегі Ìlá» деген мағынадағы – қазіргі Ìlá Ọ̀ràngún елді мекеніне орналасты. Екі қала арасында жыл сайынғы Ìmárúgbó (немесе Òkùnrìn) фестивалі ұйымдастырылды. Онда Ọ̀ràngún патшасы өзінің сарайынан басшыларымен бірге Ọba'lúmọ̀ патшасының сарайына бір күндік құрмет көрсету үшін кететін. Бұл Ọba'lúmọ̀ның жер беруіне және аймақтағы Ọ̀ràngún-нан басымдылығына, сондай-ақ Ọba'lúmọ̀ның иммигранттар тобымен бірге бара алмай қалған Ọ̀ràngún-ның қарт анасын қабылдауына деген құрметтің белгісі еді. Ọ̀ràngún-ның анасы Ọba'lúmọ̀ сарайында қайтыс болып, Ìsẹ̀dó-да жерленді, сондықтан Ọ̀ràngún оның қабірін де зиярат етеді. Ескі Ọ̀ràngún монархының тобы Ìlá Yàrà аймағынан шығып, Игбохун деп аталатын жаңа елді мекен құрды. Кейін бірнеше рет көшіп, қазіргі Òkè Ìlá Ọ̀ràngún түпнұсқа Игбохунның жанында салынды. Òkè Ìlá Ọ̀ràngún-ның Ọbaálá тайпасы, тарихтарында Ìsẹ̀dó-дан шыққандығын айтады. Шындығында, олар бірнеше ғасыр бұрын Орангун Апакимоның шақыруымен және оған қосылуға шақыруымен көшіп келген Ìsẹ̀dó патшалығының бір бөлігі. Òkè Ìlá Ọ̀ràngún-да (кейін патшалық осылай аталды) Ìsẹ̀dó иммигранттары Орангун Апакимомен келісілгендей Ọba'lúmọ̀ патшалық атағын сақтап қалды, бірақ кейіннен Òkè Ìlá Ọ̀ràngún патшалығымен біріккенге дейін өздерінің жекелігін сақтады. Біріккен Òkè Ìlá Ọ̀ràngún патшалығының иерархиясында Ọba'lúmọ̀ немесе Ìsẹ̀dó тайпасы қосымша жоғары атақ – Ọbaálá («қуатты патша» немесе «ескі патша») – алу құқығына ие болды, сонымен қатар Ọba'lúmọ̀ патшалық атағы да мойындалды. Бұл Ọba'lúmọ̀ тайпасының маңызды мойындалуы еді, себебі Ọbaálá атағы Òkè Ìlá-ның Ọ̀ràngún-нан кейін екінші орында тұрады (біріккен қала мемлекетінің ең басты патшасы), ал Ọbaálá атағының иесі Òkè Ìlá-ның кез келген Ọ̀ràngún-ы қайтыс болғанда автоматты түрде жоғары регент болып, келесі Ọ̀ràngún тағайындалғанға дейін билік етеді.
Records of ancient origin ascribe the role of land grant authority to the Ọba'lúmọ̀, monarch of Ìsẹ̀dó. Some oral historians report that at the request of Oduduwa's fourth son, Fagbamila, nicknamed and later styled Ọ̀ràngún, the region's king Ọba'lúmọ̀ gave land grants to the later arriving Ọ̀ràngún immigrants at a location sufficiently distant from Ìsẹ̀dó’s location. Another, seemingly more reliable version of the oral history, indicates that the land grant occurred a few centuries later, when the faction of the younger of two quarreling princes arrived from the Ìlá Yàrà realm in the vicinity of the Ọba'lúmọ̀'s Ìsẹ̀dó kingdom. This younger prince, Arutu Oluokun, founded Ila Magbon. This new monarchy was forced to move within a short time to establish another settlement at Ìlá Ogbogbo (or Odò Ìlá) (meaning Ìlá of the lowlands) which is the settlement that became the modern Ìlá Ọ̀ràngún. An annual celebration called the Ìmárúgbó (or Òkùnrìn) festival was instituted between the two city states during which the King Òràngún leaves his palace with his chiefs to pay a day long homage to the King Ọba'lúmọ in the Ọba'lúmọ̀'s palace. This is partly in symbolic tribute to Ọba'lúmọ̀'s land grant and his precedence over the Òràgún in the region, and partly in appreciation of Ọba'lúmọ̀'s hosting of the Ọ̀ràngún's elderly mother, who could not continue with the immigrant party to their allocated land. The Ọ̀ràngún's mother subsequently died in the palace of the Ọba'lúmọ̀, and was buried at Ìsẹ̀dó, so the Ọ̀ràngún also visits her grave there. The older Ọ̀ràngún monarch's faction, departing the Ìlá Yàrà realm, established a new settlement called Igbohun. After a few other re settlements, the modern Òkè Ìlá Ọ̀ràngún was founded near the original Igbohun. The Ọbaálá clan of Òkè Ìlá Ọ̀ràngún, according to their histories which refer to their origin from Ìsẹ̀dó, is actually a segment of the Ìsẹ̀dó royalty which emigrated several centuries ago at the invitation and inducement of the Orangun Apakiimo to join him to found his new kingdom at Igbohun. At Òkè Ìlá Ọ̀ràngún (as the kingdom was subsequently known), the Ìsẹ̀dó immigrants retained their royal title of Ọba'lúmọ̀ as agreed with Orangun Apakiimo, perhaps maintaining their separateness for some time until they subsequently "federated" or consolidated with the Òkè Ìlá Ọ̀ràngún kingdom. Within the consolidated Òkè Ìlá Ọ̀ràngún kingdom hierarchy, the Ọba'lúmọ̀ or Ìsẹ̀dó clan won rights to the additional high title of Ọbaálá (meaning "mighty king" or "senior king") in addition to their royal title of Ọba'lúmọ̀ remaining recognized. This is a significant recognition of the Ọba'lúmọ̀ clan since the Ọbaálá title is next in rank to the Ọ̀ràngún of Òkè Ìlá (the paramount king of the consolidated city state), and the holder of the Ọbaálá title automatically becomes high regent on the demise of any reigning Ọ̀ràngún of Òkè Ìlá, reigning until the next Ọ̀ràngún is installed.
Іsẹ̀dó-ның қазіргі жағдайы және Ọba'lúmọ̀-ның қазіргі рөлі
Ọba'lúmọ̀дың бастапқы Ìsẹ̀dó қалалық мемлекеті дерлік толығымен қазіргі Ìlá Ọ̀ràngún-ға сіңіп кеткен, бірақ клан дәстүрлі құрылымда Ọba'lúmọ̀ патшалық атағын сақтап қалды. Қазіргі Ọba'lúmọ̀ аумағы, қазір Ìlá Òràngún-ның ішінде орналасқан, он үш түрлі кіші кланның (немесе ірі отбасының) құрамынан тұрады. Иладағы Ọba'lúmọ̀ руы, Òkè Ìlá Ọ̀ràngún руының тармағы сияқты, Ìsẹ̀dó қаласының негізі қаланғаннан бері шамамен он ғасыр бұрынғы, сондай-ақ О́бадағы бастапқы отанына дейінгі дәстүрлер мен мерекелерді сақтап келеді.
The Ọba'lúmọ̀'s original Ìsẹ̀dó City State has been virtually engulfed by the modern Ìlá Ọ̀ràngún, but the clan has maintained the royal title of Ọba'lúmọ̀ in the traditional establishment. The modern Ọba'lúmọ̀ territory, which is now enclosed within Ìlá Òràngún, has about thirteen various sub clans (or mega family) compounds. The Ọba'lúmọ̀ clan at Ila, as with the branch of the clan in Òkè Ìlá Ọ̀ràngún, has maintained traditions and festivals that go back about ten centuries to the founding of Ìsẹ̀dó, as well as to their original homeland at Ọ̀bà.
Оба'лумо Ораунгундағы Оке-Иладағы біріктірілген
Біріккен Òkè Ìlá Ọ̀ràngún мемлекетінде Ọba'lúmọ̀ атағы 15 ғасыр соңында Ила Яра патшалығының бөлінуінен құрылған жаңа Оке Ила мемлекетімен бірге заманауи түрде құрылды. 19 ғасырда йорубалар арасындағы соғыстардың тудырған жергілікті дағдарыстарға байланысты Ìsẹ̀dó руы Ọba'lúmọ̀ атағын бір ғасырдан астам уақыт бойы толтырмады (соңғы билеуші Оми Осун қашқын елді мекенінде билік еткендіктен), қазіргі Обалумо 2003 жылдың 17 қаңтарында Оке Илада тағайындалғанға дейін. Рудың ауызша тарихшылары ұзақ үзілісті рудың еркек халқының жетіспеушілігіне (мүмкін, жиі соғыстар мен құл шабуылдарына байланысты, бұл біріккен Оке Ила патшалығын Оми Осунға уақытша көшіруді қажет етті) және тиісті үміткерлердің жетіспеушілігіне байланысты түсіндіреді. Рудың ауызша тарихшылары сондай-ақ Ọba'lúmọ̀ атағын иеленушінің көптеген шектеулерін, рәсімдерін, тыйымдарын, салтанаттарын және патшалық салтанаттарын орындауға арналған сарай қызметшілерінің жетіспеушілігін көрсетеді, мысалы, оның күнделікті таза суын (дәстүр бойынша таңертең таңертең жап-жалаңаш қыздар белдеріне ауыр моншақтар тағып алады), Obalúmò тамақтарын дайындау және ұсынудың салтанатты әдептілігі (толық үнсіздікте) және Ìsẹ̀dó патшалығының басқа да әр түрлі салтанатты рәсімдері мен ритуалдары.
In the consolidated Òkè Ìlá Ọ̀ràngún state, the Ọba'lúmọ̀ title was contemporaneously established coincident with the creation of the new Oke Ila state resulting from the split in the Ila Yara kingdom at the end of the 15th century. Due to the local crises engendered by the series of wars among the Yoruba in the 19th century, the Ìsẹ̀dó clan did not fill the Ọba'lúmọ̀ title for more than a century (since the last one reigned at their refugee settlement at Omi Osun), before the current Obalumo was installed on January 17, 2003, at Oke Ila. The clan's oral historians summarily attribute the long interregnum to a shortfall in the clan's male population (possibly due to the frequent wars and slave raids which necessitated the temporary relocation of the consolidated Oke Ila kingdom to the Omi Osun) and the consequent dearth of suitable candidates. The clan's oral historians further indicate that there was a shortage of the required retinue of palace servants that were to be dedicated to fulfil the numerous royal restrictions, ritual observances, ritual avoidances, ceremonies and royal ceremonials of the holder of the Ọba'lúmọ̀ title, such as his daily fresh drinking water (which is traditionally to be gotten at dawn by young women in virtual nudity wearing only heavy beads around their waists), the ceremonial etiquette for the preparation and serving of the Oba’lúmò’s meals (in absolute silence), and various other ceremonial routines and rituals of the Ìsẹ̀dó royalty.
Оке-Ила Орангундағы Оба'лумо аралық билігінің есебі
Дегенмен, ауызша тарихшылардың оқиғалар туралы айтуынша, осы ұзақ үзілістің басқа да ықтимал себептері бар. Бір себебі біріктірілген Òkè Ìlá Ọ̀ràngún патшалығындағы ішкі тартыстар, келіспеушіліктер мен қастандықтармен байланысты болуы мүмкін (мүмкін, 19 ғасырдың соңында Ибадан мен көршілес елдердің (Экитидің) әскери шабуылдары мен агрессиясының сыртқы қысымынан туындаған немесе оны күшейте түскен). Соның нәтижесінде, соғыс майданында клан таңдаған Обааласы (және Ọba'lúmọ̀ патшалық атағының мүмкін иесі) Паккоға Òkè Ìlá Ọ̀ràngún әскерлерінің сенімсіз тобы қастандық жасады деп айтылады, патшалықтың Оми Ọsun қаласына соңғы көшірілуі кезінде. Тағы бір себеп – Оми Осундан Оке Илаға қайта көшірілгеннен кейін Орангун сарайын және патшалықты жаңартуға ресурстарды жұмсау арқылы ең биік патша Орангунға адалдық көрсетуге жасалған әрекет. Сонымен қатар, Батыс Нигериядағы британдық отаршылдық дәуірінде британдықтар Йоруба жеріндегі қалаларда тек бір ғана басты патшалықты мойындады. Нигерияның 1960 жылы тәуелсіздік алғаннан бері екінші дәрежелі патшалықтар қайта жаңартыла бастады, әсіресе Иджебу және Ремо аймақтарында, олар британдық сауда мен отаршылдықтың алғашқы кезеңіне ең қарсы болған.
However, there are other likely reasons for this long interregnum judging from oral historians accounts of events. One reason may be connected with the internal strife, dissension and conspiracies in the consolidated Òkè Ìlá Ọ̀ràngún kingdom (possibly caused or exacerbated by the external pressures of military attacks and aggression from the Ibadan in the late 19th century and neighbouring polities (of Ekiti), culminating in the alleged assassination at the war front, of Páko, the clan's chosen Obaálá (and potential holder of the Ọba'lúmọ̀ royal title) by a treacherous faction of Òkè Ìlá Ọ̀ràngún troops during the most recent relocation of the consolidated kingdom to Omi Ọsun. Another reason is an effort to demonstrate allegiance to the paramount king, the Orangun, by focusing resources on rebuilding Orangun's palace and the kingdom at large, subsequent to the relocation back to Oke Ila from Omi Osun. In addition, the era of British Colonialism in Western Nigeria was accompanied by the British recognition of only one primary royalty in the cities across Yorubaland. The minor royalties have begun to be restored since Nigerian independence in 1960, especially in the Ijebu and Remo Divisions which arguably have been the most antagonistic to the earlier era of British trade and colonialism.
Оке-Ила мен Иладағы қазіргі Оба'лумо
Іседо патшалығының Ìlá Ọ̀ràngún қаласындағы Ọba'lúmọ̀-сы – Ойедежи Ажиде, ал эмигранттық Іседо Оке немесе Іседо Ори Оке (тау басындағы Іседо) патшалығының Ọba'lúmọ̀-сы – түпнұсқа Іседо патшалығының көшірілген бөлігі, кейіннен Òkè Ìlá Ọ̀ràngún қаласында біріктірілген және соңғы уақыттарда, әсіресе, біріккеннен бері Òkè Ìlá Ọ̀ràngún қаласының Ọba'lúmọ̀-сы деп те аталады – Олуфеми Оладапо Бабалола. Ìlá Ọ̀ràngún қаласындағы Іседо билігінің сарайы – Ойедежи Ажиде билігіндегі 12 немесе 13 мұрагерлік Іседо басшыларынан тұрады, ал Òkè Ìlá Ọ̀ràngún қаласындағы Іседо билігінің сарайы – доктор Олуфеми Оладапо Бабалола билігіндегі шамамен осындай сандағы мұрагерлік Іседо басшыларынан тұрады (бірақ олардың тарихи естелігінде ауызша деректерде тек 3 немесе 4 атағы ғана сақталған).
The Ọba'lúmọ̀ of the Ìsẹ̀dó kingdom at Ìlá Ọ̀ràngún, (monarch of the Ìsẹ̀dó kingdom at its original site which is now almost completely enclosed within the modern Ìlá Òràngún), is Oyèdèjì Àjídé, while the Ọba'lúmọ̀ of the émigré Ìsẹ̀dó Oke or Ìsẹ̀dó Ori Oke (Isedo of the mountain top) kingdom—monarch of the relocated segment of the original Ìsẹ̀dó kingdom—subsequently consolidated into Òkè Ìlá Ọ̀ràngún, and also (especially in recent times) referred to as Ọba'lúmọ̀ of Òkè Ìla since the consolidation, is Olúfẹ́mi Ọládàpọ̀ Babalọlá. The royal court of the Ìsẹ̀dó realm in Ìlá Òràngún consist of the Ọba'lúmo's 12 or 13 hereditary Ìsẹ̀dó chiefs under His Royal Highness, Oyèdèjì Àjídé, while the royal court of the Ìsẹ̀dó realm in Òkè Ìlá Ọ̀ràngún consist of presumably a similar number of hereditary Ìsẹ̀dó chiefs under His Royal Highness, Dr. Olúfẹ́mi Ọládàpọ̀ Babalọlá (but only 3 or 4 of which titles are within historical memory of oral records).
Ежелгі заман мен қазіргі заманның бірігуі
Қазіргі заманда, қазіргі Оке Ила Орангун мен Ила Орангунның (екі қолданыстағы Ọba'lúmọ корольдік атағы) Исегдо кландарының монархтары екі жоғары патшамен, яғни Оке Иланың Орангуны және Иланың Орангунымен бірлесіп, өздерінің біріккен елдерін дамыту және дәстүрлі басқару үшін жұмыс істейді. Бұл жұмыстың барысында олар, мүмкіндігі шектес болса да, өздерінің жеке корольдік дәстүрлерін, әдет-ғұрыптарын және бастапқы патшалықтарының халықтық тәжірибесін сақтап қалады – бұл тәжірибелер бұрын Оке отанында, ал кейін Исегдода қалыптасқан. Исегдо Оке (Оке Ила Орангунындағы Исегдо аймағы) Ọba'lúmọ-сы Олуфеми Оладапо Бабалола 1984 жылдан бері (2003 жылы таққа отырғанға дейін 19 жыл бұрын) Игбомина Йоруба аймағының ежелгі патшалықтарының, әсіресе ежелгі Оба өркениетінің, Орангунның Іла Яра қала-мемлекетінің, сондай-ақ Оке Ила, Ила және Иседо қала-мемлекеттерінің егжей-тегжейлі тарихын құжаттап келеді. 2004 жылдан бері Олуфеми Оладапо Бабалола туризмді (мәдени және табиғи туризмді, сондай-ақ географиялық туризмді) дамытумен және Игбомина Йорубасының және басқа да Йоруба аймақтарының мұралық орындарына, табиғи ерекшеліктеріне, мәдени шараларына және дәстүрлі кәсіптеріне туристік экспедицияларды жоспарлаумен айналысып келеді. Ол Йоруба елінің, әсіресе Игбомина Йоруба аймағының ежелгі орындарына, қираған қалаларына және тарихи жерлеріне бірнеше арнайы тур ұйымдастырып, түрлі кландар мен ежелгі патшалықтардың ауызша тарихын және поэзиясын тексеріп отыр.
In modern times, the monarchs of the Ìsẹ̀dó clans of the modern Òkè Ìlá Ọ̀ràngún and Ìlá Ọ̀ràngún (the two extant Ọba'lúmọ̀ royal titles), work jointly with the two high kings, termed paramounts, the Ọ̀ràngún of Òkè Ìlá and the Ọ̀ràngún of Ìlá, for the development and traditional governance of their various consolidated realms while maintaining, as much as practicable, their own individual royal traditions, customs and folk practices of their original kingdoms, both earlier at their Ọ̀bà homeland and later at Ìsẹ̀dó. The Ọba'lúmọ̀ of Ìsẹ̀dó Oke (Ìsẹ̀dó Realm in Òkè Ìlá Ọ̀ràngún), Olúfẹ́mi Ọládàpọ̀ Babalọlá has been especially active since 1984 (19 years before his 2003 installation) in documenting the detailed history of the ancient kingdoms of the Igbomina Yoruba region, especially the ancient Oba civilization, the original Orangun's city state of Ila Yara, and the subsequent city states of Oke Ila, Ila and Isedo. Olúfẹ́mi Ọládàpọ̀ Babalọlá has also been active since 2004 in promoting tourism (heritage tourism/cultural tourism and geo tourism), and planning tourist expeditions to the various heritage sites and physiographic features and cultural performances/traditional occupations of the Igbomina Yoruba and other Yoruba areas. He has led various special tours to the various old sites, ruins and existing towns and historical places of Yorubaland, especially of the Igbomina Yoruba region, verifying oral history and oral poetry of various clans and ancient kingdoms.