Кіріспе
Торонтоның бұрынғы қаласы 1834–1997 жылдары. Ескі Торонто – бұл Канаданың Онтарио провинциясындағы Торонто қаласының 1998 жылға дейінгі шекарасына сәйкес келетін бөлігі. Ол 1834 жылы Йорк қаласы ретінде белгілі болғаннан және Йорк округінің құрамына кіргеннен кейін қала ретінде тіркелді. Торонто жақын жердегі аумақтар мен муниципалитеттерді қосып алу арқылы үнемі кеңейді. 1954 жылы Торонто қаласы және оны қоршаған Йорк округінің қала маңындағы қалалары мен ауылдары Торонто метрополитендік муниципалитеті (Метро) деп аталған федерацияға бірікті. Кейін, төменгі деңгейдегі қала 1967 жылы соңғы шекарасына жету үшін екі қаланы қосып алды. 1998 жылы Метро Торонто муниципалитеттері біріктіріліп, қазіргі Торонто қаласы құрылды, ол Торонто қаласының заңдық жалғасы болып табылады, бірақ әр муниципалитеттің заңдары күшінде қалды. Тарихи тұрғыдан алғанда, "Ескі Торонто" 1904 жылғы Ұлы Торонто өртінен бұрынғы Торонтоның шекарасын білдірді, сол кезде қалалық құрылыстың көп бөлігі Йонге көшесінің шығысында орналасқан. 1998 жылғы бірігуден бері 1967–1998 жылдардағы қала "Ескі Торонто" немесе "Торонтоның бұрынғы қаласы" деп аталады. Кейде оны "орталық" деп те атайды (Торонтоның орталық бөлігі Ескі Торонтоның ішінде орналасқан), бірақ бұл дұрыс емес. Ескі Торонтоның бір шаршы километрге шамамен 8 210 тұрғыннан тұратын халық тығыздығы бар. Егер ол жеке қала болып қалса, онда 100 000-нан астам халқы бар Канаданың ең тығыз (Солтүстік Американың екінші ең тығыз) қаласы болар еді.
Old Toronto is the part of Toronto, Ontario, Canada, that corresponds to the boundaries of the City of Toronto prior to 1998. It was incorporated as a city in 1834, after being known as the town of York, and being part of York County. Toronto periodically grew in size by annexing adjacent land and municipalities. In 1954, the City of Toronto and the surrounding suburban towns and townships of York County were joined in a federation known as the Municipality of Metropolitan Toronto (Metro). Later, the lower tier city annexed two towns until it reached its final boundaries in 1967. In 1998, the municipalities of Metro Toronto were amalgamated into the present day single tier City of Toronto, which continues legally from the predecessor City of Toronto, although the by laws of each municipality remained in force. Historically, "Old Toronto" referred to Toronto's boundaries before the Great Toronto Fire of 1904, when most urban development was to the east of Yonge Street. Since the 1998 amalgamation, the 1967–1998 city proper is referred to as "Old Toronto" or the "former city of Toronto". It is sometimes less accurately referred to as "downtown" (Downtown Toronto is located within Old Toronto) or as "the core". Old Toronto has a population density of approximately 8,210 residents per square kilometre, which would rank as Canada's densest (North America's second densest) city with a population over 100,000 if it were still a distinct city.
Тарих
Бұрынғы Йорк қаласы 1834 жылдың 6 наурызында құрылды, оны Нью-Йорк қаласынан, сондай-ақ провинциядағы "Йорк" деп аталатын оннан астам басқа елді мекендерден (соның ішінде Торонто орналасқан округтен) ажырату және қала тұрғындары арасында кең таралған "лас Кішкентай Йорк" деген теріс атаумен байланысты болған жағымсыз мағынадан құтылу үшін Торонто атына қайта ауыстырды. 1834 жылдың маусым айында халық саны 9 252 адамды құрады деп тіркелді. 1834 жылы Торонто Батурст көшесіне дейін батысқа, бүгінгі Королева көшесінен 400 метр солтүстікке және Парламент көшесіне дейін шығысқа қарай шекарасы белгіленді. Бұл ресми шекарадан тыс жерлерде болашақта жаңа округтер құруға арналған "еркіндіктер" орналасқан. Бүгінгі шекаралар: батыста – Дафферн көшесі, солтүстікте – Блур көшесі және шығыста – Дон өзені, сондай-ақ Донның шығысындағы көл жағалауы және бүгінгі Королева көшесінің оңтүстігінде, шамамен бүгінгі Маклин көшесінің орнына дейін. 1859 жылы "еркіндіктер" ресми түрде қаланың құрамына енді және округтердің шекаралары қайта құрылды. Уильям Лайон Маккензи, реформатор, Торонтоның тұңғыш мэрі болды, бірақ ол бұл лауазымды бір жыл ғана атқарды, 1835 жылы тори Роберт Болдуин Салливанға жеңіліп қалды. 1836 жылы Салливанның орнын доктор Томас Дэвид Моррисон басты. 1837 жылы тағы бір тори, Джордж Гарнет сайланды. Осы жылы Торонтода Жоғарғы Канада көтерілісінің маңызды оқиғалары болды. Маккензи Монтгомери тавернасына шабуыл ұйымдастырып, Жоғарғы Канада көтерілісін бастарды. Шабуыл сәтсіз аяқталды, себебі британдық әскерлер мен Торонтодағы канадалық милиция Монтгомери тавернасына барып, көтерілісшілерді таратып жіберді. Маккензи және басқа реформаторлар АҚШ-қа қашып кетті, ал Самуэль Лунт және Питер Мэтьюс сияқты көтерілісшілердің басшылары дарға асылды. Содан бері Торонто торилер мен консерваторлардың мэрлерін сайлап келді, тек 1850-ші жылдары ғана реформатор мүше қайтадан мэр болып сайланды. Көтерілістен кейін көп ұзамай, 1849 жылы Торонтода алғашқы ірі өрт болды. Бұл қалада болған екі ірі өрттің бірі еді, екіншісі 1904 жылы болды. Қала мен азаматтарды бақылауға тырысқан торилер Канададағы Оранж ордені сияқты қосымша үкіметтік емес әлеуметтік бақылау құралдарын пайдалануға дайын болды. Тарихшы Грегори Кели айтқандай, "Көтерілістер басылғаннан кейін реформаның заңдылығы күмән тудырғандықтан, Торонто корпорациясы Оранж тори күшінің берік бекінісіне айналды". 1844 жылы Торонтоның он кенттік әкімшісінің алтауы Оранж орденінің мүшелері болды, ал 19-шы ғасырдың соңына қарай жиырма үш мэрдің жиырмасы да солай болды. 1841 жылғы Торонтодағы Оранж бүлігі туралы есеп берген парламенттік комитет корпорацияға берілген өкілеттіктер оны Оранж орденінің әрекеттеріне ұшыратуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Оранж орденінің ықпалы жаңа полиция күшіне үстемдік етіп, оған "заңды зорлық-зомбылықтың монополиясы және заңды қашан қолдануды шешу құқығы" берді. Сайлаулар мен басқа да саяси жиналыстарда Оранж орденінің зорлық-зомбылығы сол кезеңнің ерекшелігіне айналды. 1839 және 1866 жылдар аралығында Оранж ордені Торонтодағы 29 тәртіпсіздікке қатысты, оның 16-сы тікелей саяси себептерге байланысты болды. 1942 жылығы өркендеген кезеңінде қалалық кеңестің 23 мүшесінің 16-сы Оранж орденінің мүшелері болды. Торонтоның 20-шы ғасырдың бірінші жартысындағы барлық мэрлері Оранж орденінің мүшелері болды. Бұл 1954 жылғы сайлауға дейін жалғасты, онда еврей Натан Филлипс радикалды Оранж көшбасшысы Лесли Говард Сондерсті жеңіп шықты.
Қосулар мен бірігулер
Торонтоның шекарасы 1880-жылдарға дейін өзгеріссіз сақталды. Содан кейін 1910-жылдарға дейін жалғасқан кеңейтулер сериясы басталды: Торонто 1884 жылы Броктон қаласын, 1889 жылы Паркдейл қаласын, 1893 жылға дейін Суонсиге (мысалы, Хай Парк) дейін батысқа қарай қосымша жерлерді аннексиялап кеңейді; солтүстікке қарай 1883 жылы Йорквиллді, 1887 жылы Аннекс ауданын, 1888 жылы Ситон Вилладжды, 1905 жылы Розедейлді, 1908 жылы Дир Паркті, Батыс Торонто қаласын, Бракондейл мен Уайчвуд Паркін, 1910 жылы Доверкорт Паркін және Эрлскортты, 1912 жылы Мур Паркін және Солтүстік Торонтоны қосып кеңейтті; ал шығысқа қарай 1884 жылы Ривердейлді, 1890 жылы Гринвудтан шығысқа қарайғы жолақты, 1908 жылы Шығыс Торонто қаласын (Шығыс Данфорт пен Жоғарғы жағалауларды қоса), 1909 жылы Виктория Парк даңғылына дейін шығысқа қарай кеңейтілді, сондай-ақ 1909 жылы Мидвейді (солтүстік шекарасы Данфорт даңғылы, батыс шекарасы Гринвуд даңғылы, оңтүстік шекарасы Куин-стрит, ал шығыс шекарасы Шығыс Торонтоның батыс шекарасы) аннексиялады. 1908 жылға қарай, атаулы округтер таратылып, олардың орнына 1-ден 6-ға дейінгі қарапайым нөмірлену жүйесі енгізілді.
Денсаулық сақтау
Ескі Торонтода бірнеше ауруханалар болды, соның ішінде Бриджпойнт Активті Денсаулық сақтау орталығы (алғашқыда Қауіпсіздік үйі деп аталды, төменде қараңыз), Кейси Хаус, Маунт Синай ауруханасы, Принцесса Маргареттің қатерлі ісіктер орталығы (алғашқыда Принцесса Маргарет ауруханасы деп аталды), Сент-Жозефтің денсаулық орталығы, Сент-Майкл ауруханасы, Балалар ауруханасы, Торонто Грейс денсаулық орталығы, Торонто Батыс ауруханасы және Әйелдер колледжінің ауруханасы. 1998 жылы екі денсаулық сақтау мекемесі бұрынғы жеке ауруханаларды біріктіру арқылы құрылды: Торонтоның оңалту институты және нашақорлық және психикалық денсаулық орталығы. Торонто бас ауруханасы – Торонтодағы ең көне, үздіксіз жұмыс істеп тұрған аурухана. Ол ескі қаладағы шағын сарай ретінде басталып, 1812 жылғы соғыс кезінде әскери аурухана ретінде пайдаланылды. Содан кейін 1829 жылы Джон және Кинг көшелерінде Йорк бас ауруханасы ретінде тұрақты мекеме болып құрылды. 1853–1856 жылдары аурухана үшін жаңа ғимарат Геррард көшесінің солтүстік жағында, Парламент көшесінен шығысқа қарай, сәулетші Уильям Хейдің жобасы бойынша салынды және 1913 жылы Колледж көшесіндегі Университет даңғылына көшірілді. Пауэр көшесіндегі (Кинг және Квин көшелері арасындағы) Провиденс үйін 1857 жылы Сент-Жозеф сестері ашып, мұқтаж жандарға көмектесті. 1962 жылы ол Ричмонд көшесінен Дон доласы саябағына шығу үшін жол жасау мақсатымен бұзылды. Сол кезде ол қарттар үйі болды және оның тұрғындары бүгін Провиденс денсаулық сақтау деп аталатын Сент-Клэр және Уорден даңғылдарындағы жаңа нысанға көшірілді. Қауіпсіздік үйі 1860 жылы «босқын, тәртіпсіз және ақымақтарға» арналған үй ретінде салынды. 1870 жылдардағы эпидемия кезінде ғимарат шешек ауруханасына айналды. 1894 жылы ол бұзылды, ал 1904 жылы оның орнына Ривердейл оқшаулау ауруханасы салынды, ол кейін Ривердейл ауруханасына және содан кейін Бриджпойнт Денсаулық сақтау орталығына айналды.
Қоғамдық кітапхана
Торонто 1884 жылдан бері Торонто қалалық кітапхана жүйесін басқарып келеді. Оның кітап қоры 1830 жылы реформатор Алдерман Джеймс Лессли техникалық және ересектер білімін арттыру мақсатында құрған Механика институтынан бастау алды. 1853 жылы Институт Чирк және Аделаида көшелерінің қиылысында жаңа, тұрақты ғимарат салды, бірақ жаңа мүшелерді тартуда қиындыққа тап болды. 1883 жылы институт қалалық қолдаумен жұмыс істейтін қоғамдық анықтамалық кітапханаға айналды. Бұл идеяны қалалық кеңес мүшесі Джон Халлам ұсынды, бірақ ол қалалық кеңесте күшті қарсылыққа ұшырады. Осы кезде Канадада тағы бір қалада мұндай толығымен тегін қоғамдық кітапхана болған жоқ. Халлам бұл бастаманы халық референдумына ұсынды, және Торонто тұрғындары 1883 жылдың 1 қаңтарында оны мақұлдады. Механика институтының 5000 кітабынан тұратын қоры, жаңа құрылған Торонто қалалық кітапханасының алғашқы кітаптарына айналды. 1998 жылы Торонтоның бірігуі нәтижесінде, Торонтоның басқа қалалық кітапханалары Торонто қалалық кітапханасымен біріктірілді. Сонымен қатар, ол Метро Торонто қалалық кітапханасымен де бірікті, ол Торонтоның ескі қаласындағы Торонто анықтамалық кітапханасы бөлімшесін басқарды.
Білім
Төрт мемлекеттік мектеп кеңесі ескі Торонто тұрғындарына бастауыш және орта білім береді: курсив=жоқ (CSCM), курсив=жоқ (CSV), Торонто католик аудандық мектеп кеңесі (TCDSB) және Торонто аудандық мектеп кеңесі (TDSB). CSV және TDSB – зайырлы мемлекеттік мектеп кеңестері болып табылады, олар сәйкесінше француз тіліндегі және ағылшын тіліндегі бірінші тілдік білім беретін мекемелерді басқарады. Қалған екі мектеп кеңесі – CSCM және TCDSB – француз тіліндегі жеке мектептер мен ағылшын тіліндегі жеке мектептерді басқаратын жеке мектеп кеңестері. 1998 жылға дейін Торонто білім беру кеңесі және курсив=жоқ зайырлы мемлекеттік мектептерді, ал Метрополитендік жеке мектеп кеңесі жеке мемлекеттік мектептерді басқарды. Бұл кеңестер Торонто қаласы құрылған кезде қайта ұйымдастырылды. Ескі Торонтода Торонто метрополитен университеті, Торонто университетінің Сент-Джордж кампусы, OCAD университеті, Джордж Браун колледжі және басқа да бірнеше жоғары білім беру мекемелері орналасқан.
Капитал
Жоғарғы Канаданың алғашқы парламент ғимараттары 1796 жылы провинцияның астанасы Ниагара-он-те-Лейк көлінен көшірілгенде Фронт және Парламент көшелерінде салынған. Олар 1813 жылы 1812 жылғы соғыс кезінде Йорк қаласына жасалған шабуылда қиратылды. 1820 жылы сол жерде екінші ғимарат салынды, бірақ 1824 жылы өрттен жойылды. Олардың орнына 1829 және 1832 жылдар аралығында Фронт, Джон, Симко және Веллингтон көшелеріне жақын жаңа ғимарат салынды, ол 1849 жылы өзгерістерге ұшырады. 1840 жылы Жоғарғы және Төменгі Канада біріккеннен кейін ғимарат Канада провинциясының заң шығару органы ретінде пайдаланыла берді, ал 1867 жылы Конфедерацияға дейін, қазіргі Онтарио провинциясы құрылғанға дейін (Жоғарғы Канадамен бірдей аумақ) астана қазіргі Оттаваға көшірілді. Конфедерация кезінде Торонто провинциялық астана болып таңдалды, сондықтан Фронт-стрит ғимараты 1893 жылы Куинс-парктегі қазіргі заң шығарушы ғимараттар аяқталғанға дейін провинциялық заң шығарушы органның орны ретінде қайтадан қолданылды. Фронт-стрит ғимараты 1903 жылы бұзылғанға дейін бос тұрды; қазір сол жерде Канаданың хабар тарату орталығы орналасқан. Розедейл ауданындағы Чорли Парк 1915 жылдан 1937 жылға дейін Онтарионың вице-губернаторының ресми резиденциясы болды. Ғимарат 1961 жылы бұзылды, ал оның және айналасындағы жерлер муниципалдық үкіметке сатылды.
Қалалық кеңес
1833 жылы бірнеше көрнекті реформаторлар Ассамблея палатасына қаланы қосып алу туралы петиция ұсынды, бұл сонымен қатар қазының лауазымын сайлау арқылы іске асыруға мүмкіндік берер еді. Торилер бақылауындағы палата реформаторлардың сайлану мүмкіндігін барынша азайтатын, бірақ заңды сайлау жүйесін құрудың жолын табуға күш салды. 1834 жылдың 6 наурызында қабылданған заң жобасында дауыс беруге екі түрлі мүліктік талап ұсынылды. Әкімдерді (сонымен қатар қазылар да) сайлау үшін жоғары талап, ал қалалық кеңесшілер үшін төменгі талап болды. Әр қалалық округтен екі әкім мен екі кеңесші сайланатын еді. Бұл салыстырмалы түрде кең сайлау құқығы, кеңсеге сайлауға қатысуға тек байлардың ғана мүмкіндігін шектеу арқылы теңдестірілді, бұл оны алмастырған бұрынғы Райондық соттар сияқты еді. Қала әкімі әкімдер тарапынан өздерінен сайланды, ал мүліктік жағдайы барлар мен қалғандары арасында нақты кедергі орнатылды. Қаланың 2929 ересек ер адамның тек 230-ы ғана осы қатаң талаптарға сай келді.
Қалалық әкімдіктер
Екінші базар ғимараты 1831 жылы ағаштан салынған базардың алғашқы ғимаратының орнын басты және Кинг-стриттен Фронт-стритке дейін (қазіргі Сент-Лоуренс залы мен Сент-Лоуренс-Маркет-Норт ғимараты орналасқан жер) созылды. Оны бірінші мэр Уильям Лайон Маккензи қала әкімдігі ретінде таңдады. Оның "Colonial Advocate" газеті артқы жағында кеңсе жалдады. Бұл ғимарат, сондай-ақ айналасындағы Базар блогының көп бөлігі 1849 жылғы собор өртінен қирады. 1850 жылы бұл жерде Сент-Лоуренс залы қайтадан салынды. 1845 жылы салынған және 1850 жылы жаңартылған екінші қалалық зал "Жаңа базар үйі" деп аталды. Ол 1899 жылға дейін қала әкімдігі ретінде қызмет етті. 1904 жылы қазіргі Сент-Лоуренс-Маркет-Саут ғимараты салынды, оның құрамына қала әкімдігінің бір бөлігі енгізілді. Торонтоның үшінші қалалық ғимаратының құрылысы 1889 жылы басталды және он жылдан кейін, 1899 жылы аяқталды. Ескі қалалық зал сонымен қатар сот үйі ретінде де пайдаланылды (1900 жылы жабық Аделаида көшесіндегі сот үйінің қызметін атқарып, ол да 1900 жылы жабылды) және қазір де арнайы сот үйі ретінде қолданылуда. Үшінші қалалық зал 1899 жылдан 1965 жылға дейін Торонто қалалық кеңесінің жұмысына пайдаланылды, содан кейін олар толыққан төртінші Торонто қалалық сарайына көшіп кетті.
Бөлімдер жүйесі
Торонтоның ең алғашқы аудандары 1834 жылы қала бөлінген бес муниципалдық бөлімше болды. Бөлімшелер Британ аралдарының төрт елінің қасиетті әулиелерінің (Сент-Джордж, Сент-Эндрю, Сент-Патрик және Сент-Дэвид) және Канаданың қасиетті әулиесі Сент-Лоуренс (Сент-Жозеф – Канаданың бас қасиетті әулиесі) атымен аталыпты. Бүгінде тек Сент-Лоуренс ғана танымал аудан аты ретінде сақталған. Ал қалғандары өз аттарын әлі де бар ескерткіштерге, оның ішінде үш метро станциясына берді. Торонто өскен сайын, тағы да көп бөлімшелер құрылды, олар да белгілі қасиетті әулиелердің есімдерімен аталады. Сент-Джеймс бөлімшесі қазіргі Сент-Джеймс-Таун ауданында сақталған, ал Сент-Полдың солтүстік бөлімшесі бүгінгі күні федералдық және провинциялық сайлау округі ретінде жалғасып келеді.