Кіріспе

Батыс Лян императоры Мин ((西)Лян Минди; 542 – 1 шілде 585), жеке аты Сяо Куй (蕭巋), әдепті аты Ренюань (仁遠), Қытайдың Батыс Лян әулетінің императоры болған. Ол, әкесі император Сюань мен ұлы император Цзин сияқты, аз ғана аумақты басқарды және Солтүстік Чжоу әулетінің, сондай-ақ оның ізбасары Суй әулетінің әскери қолдауына көп тәуелді болды.

Өмірбаян

Сяо Куй 542 жылы, оның арғы атасы Лян императоры Удың тұсында дүниеге келді. Оның әкесі – император Удың немересі Сяо Ча, Юэян князі, ал анасы – Сяо Чаның қарындасы Леди Цао. Сяо Куйдың әкесі Сяо Тонг император Удың тақ мұрагері болған, бірақ 530 жылы Сяо Тонг қайтыс болғаннан кейін, тақ мұрагерлігі Сяо Тонгтың інісі Сяо Ганға ауыстырылды. Сяо Куйдың әкесі Сяо Ча осы жағдайға наразы болып, ақырында таққа таласуға ниеттенді. 549 жылы көтерілісші генерал Хоу Цзинь бас қала Цзяньканды басып алғаннан кейін, Лян мемлекеті дүрбелеңге түсіп, император У мен кейіннен Сяо Ган (император Цзяньвэнь) тұтқынға алынды. Сяо Ча өзінің ағасы Сяо Идің, таққа нақты немесе болашақ үміткерлерді жоюға бейім екенін сезіп, Батыс Вэйден қорғау іздеп, Юн провинциясын (雍州, қазіргі Хубэйдің солтүстік-батысы) Батыс Вэйге беріп қойды. Сяо И 552 жылы Хоу Цзиньді жеңгеннен кейін таққа отырды, бірақ 554 жылы Батыс Вэй әскерлерінен жеңіліп, 555 жылы өлім жазасына кесілді. Батыс Вэй Сяо Чаны Батыс Лян императоры (Сюань императоры) деп жариялады, ол Батыс Вэйдің қарауындағы вассал болды. Сяо Куйдың үлкен ағасы және Сюань императорының бастапқы мұрагері Сяо Ляо ертерек қайтыс болғандықтан, Сюань императоры Сяо Куйді тақ мұрагері етіп тағайындады. Алайда, Сюань императоры Лян провинцияларында көп қолдау таба алмады және тек өзінің астанасы Цзянлинг (江陵, қазіргі Цзиньчжоу, Хубэй) маңындағы шағын аумақты ғана бақылай алды. Ол Батыс Вэй және оның ізбасары Солтүстік Чжоудың қолдауына сүйенді, ал олар оны қорғау және бақылау үшін Цзянлингке орналастырған комендант арқылы оның билігін шектеді. 562 жылы депрессиядан қайтыс болды, ал Сяо Куй таққа отырып (Мин императоры), Солтүстік Чжоудың вассалы болып қалды.

Солтүстік Чжоу дәуірінде

Мин императоры әжесін – жесір император Гонгты – үлкен жесір император, әкесі Сюань императорының әйелі Ван императорды – жесір император, ал анасы Цао ханшайымын – жесір ханшайым деп құрметтеді. (Үлкен жесір император Гонг пен жесір ханшайым Цао екеуі де 562 жылы, ал жесір император Ван 563 жылы қайтыс болды.) Тарихи жазбаларда нақты себептері көрсетілмеген, Мин императорының императорлық әйелді тағайындағаны туралы жазба жоқ. Ол өзінің ұлы Сяо Конгты тәждік мұрагер етіп тағайындады, бірақ бұл қашан болғаны белгісіз. Ол білімді билеуші еді, балалық ізгілік және болжам жасау туралы 14 түрлі еңбек жазды, бірақ оның болжам жасау еңбектері көрсеткендей, ол өте ырымшыл болған. Ол ізгілікпен және мейірімділікпен көзге түсті, сонымен қатар, соғыстан шаршаған халқына демалып, қалпына келуге мүмкіндік берген қабілетті басшы еді. 566 жылы Чэнь императоры Вэнь қайтыс болғаннан кейін, оның жас ұлы Фэй императоры билік үшін күреске кірісті. 567 жылы Фэй императорының інісі, Анчэн князі Чэнь Сюй Лю Шицзиді (劉師之) және Дао Чжунджуды (到仲舉) өлтіріп, билікті өз қолына алды. Сян провинциясының (湘州, қазіргі Чанша, Хунань) әкімі генерал Хуа Цзяо (華皎) Чэнь Сюйдің өзіне деген ниетінен қорқып, Батыс Лянға және Солтүстік Чжоуға жасырын түрде бағынып, екеуінен де көмек сұрады. Солтүстік Чжоу императоры Ву және оның регенті Ювэнь Ху император Вудың інісі Ювэнь Чжиге (宇文直) Вэй князіне әскер тапсырды, ал Мин императоры Хуаға көмектесу үшін өзінің генералы Ван Цао (王操) басқаратын әскерін жинады. Бірақ олардың күштері Хуамен бірге Чэнь әскерлерімен, генералдар Чуньюй Лян (淳于量) және Ву Минчхе басқаратын әскерлермен Дункоуда (沌口, қазіргі Ухань, Хубэй) кездескенде, Чэнь әскерлері жеңіске жетті, Хуа мен Ювэнь Чжи Цзянлингке қашуға мәжбүр болды. Солтүстік Чжоу генералы Юань Дин (元定) және Батыс Лян генералы Ли Гуан (李廣) тұтқындалды. Ву бұл мүмкіндікті пайдаланып, Батыс Лянның Хэдун аймағын (河東, қазіргі Цзиньчжоу) да басып алды. Ювэнь Чжи жеңіске Батыс Лян генералы Инь Лянды (殷亮) кінәлады, ал Мин императоры Иньнің кінәлі емес екенін білгенімен, Ювэнь Чжиге қарсы шығуға батылмады, сондықтан Иньді өлімге кесті. 568 жылдың көктемінде Ву Цзянлингті қоршауға алып, суды қайта бағыттап, қаланы су басуға тырысты. Мин императоры Солтүстік Чжоу командирі Тянь Хунның (田弘) сүйемелдеуімен жақын маңдағы Цзинань (紀南) бекінісіне қашып кетті. Вице-командир Гао Лин (高琳) мен Ван Цзянлингте қалып, оны 100 күннен астам қорғады, содан кейін Батыс Лян генералдары Ма Ву (馬武) мен Цзи Чэ (吉徹) қарсы шабуыл жасап, Вуны жеңіп, оны кері шегінуге мәжбүр етті және Мин императорына Цзянлингке оралуға мүмкіндік берді. 570 жылдың күзінде Чэнь генералы Чжан Чжаода (章昭達) Цзянлингті қоршауға алды, сонымен қатар Солтүстік Чжоу Аншу (安蜀, Үш шатқалдың жанында) бекінісін басып алды. Цзянлинг құлауға жақын болды, бірақ Ювэнь Чжи Ли Цянцзе (李遷哲) басқаратын күштер арқылы көмек жібергеннен кейін ғана Чжан қаладан кетіп қалды. 571 жылы 567 жылы жеңілгеннен кейін Мин императорының қызметінде болған Хуа Солтүстік Чжоу астанасы Чанъанға барды. Жолда ол Ювэнь Чжимен Ювэнь Чжидің Сианян қорғаныс бекетінде (襄陽, қазіргі Сианфан, Хубэй) кездесті. Ол Ювэнь Чжиге Батыс Лянның өте көп аумағын жоғалтқанын, сондықтан ол кедей және өзін-өзі қамтамасыз ете алмайтынын айтып, Солтүстік Чжоу үшін бірнеше провинцияларды Батыс Лянға берудің дұрыс саясат екенін айтты. Ювэнь Чжи келісіп, император Вуға ұсыныс жасады; жауап ретінде император Ву Батыс Лянға үш провинцияны берді: Цзи (基州), Пин (平州) және Жо (鄀州) (бұлар бірге қазіргі Цзиньмен мен Ичаң, Хубэйді құрайды). 577 жылы Солтүстік Чжоу императоры Ву Солтүстік Циды жеңіп, оның аумағын басып алғаннан кейін, Мин императоры император Вуды Солтүстік Цидың бұрынғы астанасы Йеченгте қарсы алуға барды. Бастапқыда император Ву Мин императорына салтанатты құрметпен қарағанмен, оны маңызды вассал ретінде қараған жоқ. Мин императоры мұны сезінді, және тойда Мин императорының әкесі Сюань императоры император Вудың әкесіне, Батыс Вэйдің ең басты генералы Ювэнь Тайға қаншалықты қарыздар екенін айтты, және мұны істеу өте эмоционалды болды, ол қатты жылады. Император Ву оған қатты таңғалып, оған үлкен құрметпен қарады. Мин императоры сондай-ақ император Вуды жағымпаздауға көп күш жұмсады, оның ішінде оны мифтік императорлар Яо және Шумен салыстырды. Император Ву мақтанып, Мин императорына көп қазына, сондай-ақ Солтүстік Ци императоры Гао Вэйдің әйелдерін сыйлады. 578 жылы Солтүстік Чжоу императоры Ву қайтыс болды және оның орнына оның тәртіпсіз және қатыгез ұлы Сюань императоры келді. 580 жылы Сюань императоры да қайтыс болды, және Сюань императорының әйелі Ян Цзянь билікті регент ретінде қолға алды, Сюань императорының жас ұлы Солтүстік Чжоудың Цзин императорының үстінен. Солтүстік Чжоу генералы Ючи Цзюн Янның ниетіне күдікпен қарап, Йеченгте Янға қарсы көтерілді. Батыс Лян генералдарының көпшілігі Мин императорына Ючимен одақтасуға кеңес берді, себебі Ючи жеңіске жетсе, ол императорлық Ювэнь кланына адал болғаны үшін сыйланады, ал Ючи жеңілсе де, ол осы мүмкіндікті пайдаланып, бірнеше аумақты басып ала алады. Бірақ Мин императоры Чанъанға жағдайды бақылау үшін жіберген шенеунік Лю Чжуан (柳莊) Янның бұрын Цзянлингте генерал ретінде қызмет еткен кезде оның қонағы болғанын айтты (дегенмен тарихи жазбаларда ол қашан болғаны көрсетілмейді), Батыс Лянның адалдығын сұрады. Лю Ючи жеңілмейтініне сеніп, Цзянлингке оралып, Мин императорына Янмен одақтасуға кеңес берді. Мин императоры келісіп, кейін Ян Ючиді жеңгеннен кейін Люға былай деді: "Егер мен басқалардың сөзін тыңдасам, империя құлап кетер еді".

Суй әулеті кезінде

581 жылдың көктемінде Ян Цзянь император Цзиньге тақты тапсырып, Солтүстік Чжоуды жойып, Суй әулетін император Вэнь ретінде орнатты. Көп ұзамай император Мин өзінің ағасы Сяо Янды (蕭巖) Анпинг князіне Чанъаньға жіберіп, император Вэнді құттықтады және оған адалдығын білдірді. 582 жылы император Вэнь, император Минге құрмет көрсету үшін, өзінің бір қызын император Вэньдің сүйікті ұлы Ян Гуанға, Цзинь ханзадасына әйел ретінде беруді ұсынды. Император Мин, тағдырды болжауға тырысқаннан кейін, барлық қыздарының орынсыз екенін анықтады, бірақ содан кейін оның бір қызы есіне түсті, ол жылдың екінші айында дүниеге келгендіктен, сол кездегі ырым-жырымдар бойынша жаман тағдырлы деп есептелді және сондықтан анасының інісі Чжан Кэ (張軻) тәрбиеледі. Ол оны сарайға шақырды, ал жұлдыз жолдаушылары оның лайықты екенін көрсетті, сондықтан ол Ян Гуанға тұрмысқа шықты. (Император Вэнь өзінің қызы Ланлинг ханшайымын император Миннің ұлы Сяо Янгқа (蕭瑒) Иань ханзадасына беруді де жоспарлаған, бірақ түсініксіз себептермен мұны істемеді.) Осы некелік байланысқа байланысты император Вэнь Цзянлингтің командирін Цзянлингтен қайтарып алды. Содан кейін қысқа мерзімге император Мин Суйдің араласуын азайта отырып, өз мемлекетін басқара алды. 583 жылы Суй өзінің астанасын ескі Чанъань қаласынан жақын маңдағы жаңадан салынған астана Дасинге (大興) көшірген кезде, император Мин өзінің мұрагерлік ханзадасы Сяо Конгты император Вэнді құттықтау үшін жіберді. 584 жылдың көктемінде император Мин өзі жаңа астанаға барып, император Вэньге құрмет көрсетті, екеуі де императорлық киім киді, бірақ император Мин өзінің вассалдық мәртебесін көрсету үшін сәл қарапайым киім таңдады. 585 жылдың жазында император Мин қайтыс болды. Сяо Конг оның орнына (император Цзин ретінде) билікке келді.