Бантен Сұлтаны Агенг Тиртаясаның өмір жолы мен сауда саясаты
Ageng Tirtayasa of Banten
Сұлтан Агенг Тиртаяса – Бантен сұлтандығының алтын ғасырында билеген VI сұлтан. Сауда флотын құрып, Персия, Үндістан, Қытаймен сауда жасады. Батеннің өркендеуіне үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бантен сұлтандығының сұлтаны Тиртаяса (1631–1695), толық есімді Сұлтан Агенг Тиртаяса, сондай-ақ Агенг және Абульфатах Агунг аттарымен де белгілі, Бантеннің алтыншы сұлтаны (қазіргі Индонезиядағы Ява аралында) болды және оның патшалығының алтын ғасырында билік етті.
Sultan of Banten Sultanate
Tirtayasa (1631–1695), complete stylized name Sultan Ageng Tirtayasa, also known as Ageng and Abulfatah Agung, was the sixth sultan of Banten (on Java in modern Indonesia) and reigned during the kingdom's golden age.
Билік
Агенг еуропалық үлгіде күшті флот құрды, ол Индонезия архипелагы ішінде кең сауда жасады. Англиялықтардың, даниялықтардың және қытайлықтардың көмегімен Персия, Үндістан, Сиам, Вьетнам, Қытай, Филиппин және Жапониямен алыс қашықтықтағы саудамен айналысты, бұл жавандық саудашылар дәстүріне сай болды. Бұл сауда Бантенге зор байлық әкелді, оның ең гүлденген кезеңі сұлтан Агенг Тиртаясаның билігінде болды деуге болады. 1661 жылы Агенг Бантен билігін Борнео аралының батысындағы Ландакқа дейін кеңейтті. 1670 жылдары Матарамдағы азамат соғысынан кейін Чиребон аймағын да бағындырды. Агенг испандық Маниламен күміс саудасын орнатты және кокос пальмасы мен қант плантациялары үшін канал салды, сондай-ақ басқа да даму шараларын жүзеге асырды.
Ageng built a strong fleet on European models, which did considerable trade within the Indonesian archipelago, and, with help from the English, Danes, and Chinese, were able to trade with Persia, India, Siam, Vietnam, China, the Philippines, and Japan in the Javanese tradition of long distance traders. This trade gave considerable wealth to Banten, the greatest period for which was arguably under Sultan Ageng Tirtayasa. In 1661 Ageng extended Banten rule to Landak in western Borneo. In the 1670s he also acquired the Cirebon area following civil war in Mataram. Ageng established trade with Spanish Manila for silver and built a canal for coconut palm and sugar plantations, among other developments.
Голландиямен қақтығыс
Агенг Голландияның Шығыс Үндістан компаниясының (VOC) күшті қарсыласы болды және оның шығысына қарай 75 км жердегі Батавия (қазіргі Джакарта) штаб-пәтерімен қақтығысқа түсті. Осы пікірде Агенг өзінің ұлы, тақ мұрагері және кейіннен сұлтан болған Бантен хажиі (немесе Әбу Наср)мен де келіспеді. Хаджи Бантенде зор билікке ие болды және VOC-дан қолдау алуды жақтады. Сарай екі топқа бөлінді: бірі әкесін қолдады, оны соғысқа бейім мұсылман элитасы қолдады, ал екінші топ ұлын қолдады. 1656 жылы голландтар мен Бантен арасындағы 1645 жылғы шарт бұзылып, соғыс басталды. Бантендіктер Батавия аудандарына және VOC кемелеріне шабуыл жасады, ал VOC Бантен портын блокадалады. 1659 жылы бейбіт келісімге қол жеткізілді, бірақ VOC одан да мықты келісімге ұмтылып, Бантен саясатындағы ішкі тартыстарды өз пайдасына қолдана алды.
Ageng was a strong opponent of the Dutch East India Company (VOC), and inevitably came into conflict with their headquarters at Batavia (modern Jakarta), 75 km to the east. In this sentiment Ageng also came into conflict with his son, the crown prince and later sultan, Haji of Banten (or Abu Nasr). Haji held considerable power in Banten and was in favor of gaining support from the VOC. The court split into two factions, one supporting the father which was supported by the more militant Muslim elite; and the other faction supported the son. In 1656, the fragile 1645 treaty between the Dutch and Banten broke, and war erupted. The Bantenese raided Batavian districts and VOC ships, and the VOC blockaded the Bantenese port. A peace settlement was reached in 1659, but the VOC sought a stronger settlement and was able to take advantage of the internal division in Bantenese politics to achieve it.
Ішкі қақтығыс
Агенг 1671 жылға дейін баласынан күткен сарай төңкерісін алдын алу үшін Бантеннен тыс жердегі тұрғын үйге көшті. Ол Матарам сұлтандығындағы Трунаджая көтерілісін қолдады және Амангурат II-ні және оның Голланд Ост-Индія компаниясымен (VOC) қарым-қатынасын қатаң сынады. Матарамда дүрбелең туғанда, ол Чиребон мен Прианган жоталарын бақылауға алды, осылайша Батавияны әскерлерімен қоршап алды.
Ageng withdrew to a residence outside Banten proper sometime before 1671, to forestall a palace coup he anticipated from his son. He supported Trunajaya's rebellion in the Mataram Sultanate and was highly critical of Amangkurat II and his relationship with the VOC. He was able to gain control of Cirebon and the Priangan highlands when Mataram fell into disarray, thus surrounding Batavia with his troops.
Жеңіліске ұшырау
Алайда, ол 1680 жылға дейін голландтарға қарсы соғыс жарияламады, ВОК-тың бандеңдік саудагерлерге жасаған зәбірлеріне сылтау келтіре отырып. Голландтар Кедириде Матарам көтерілісшілеріне қарсы жеңіске жеткеннен кейін күшейді. Бірақ 1680 жылдың мамыр айында, жаулық әрекеттер басталмас бұрын, Хаджи төңкеріс жасап, Агенгті резиденциясына қамап қойды. Оның қолдаушылары 1682 жылы басымдыққа ие болды, бірақ Хаджиның келісімдерін қолдау үшін келген ВОК әскерлері Агенгті резиденциясынан таулы аймаққа қуды, ол 1683 жылдың наурыз айында басылып берді. Ол біраз уақыт Бантенде ұсталып тұрды, содан кейін Батавияға көшірілді, онда 1695 жылы қайтыс болды.
However, he did not declare war on the Dutch until 1680, on the pretext of some mistreatment of Bantenese merchants on the part of the VOC. The Dutch were now stronger after their victory at Kediri over the Mataram rebels. In May 1680, though, before hostilities began, Haji led a coup and confined Ageng to his residence. His supporters gained the upper hand in 1682, but when a VOC force came to support the compromises of Haji, they drove Ageng from his residence into the highlands, where he surrendered in March 1683. He was kept in Banten for a while and later moved to Batavia, where he died in 1695.
Дания-Норвегия патшаларына хаттар
Сауда қатынастарын кеңейту үшін Сұлтан Агенг Тиртаяса Дания королі Фредерик III-ге және Дания королі Кристиан V-ге ресми хаттар жіберді. 1675 жылдың 7 қаңтарында султан мен Бантен (Батыс Ява) шаһбандары Фредерик III-ге хат жазды. Сұлтан зеңбірек пен оқ-дәрі сұрады және Данияның "Færö" кемесінде орын болмағандықтан 176 бахара (салмақ) бұрыш сақталып тұрғанын мәлімдеді. Кристиан V-ге арналған тағы бір хат 1675 жылдың 15 ақпанында жазылған. Сұлтан қайтадан 176 бахара бұрыш туралы айтты, оны капитан Аделер Бантам ақсүйегі, Ангабехи Чакрадана ханзадасына тапсырған. Жаваға көптеген голланд саудагерлерінің жақындауына байланысты, голландтар Бантамды жаулап алды. Осыдан кейін даниялықтарға Сунда Келапада сауда жасауға рұқсат берілмеді.
To extend the trade relations, Sultan Ageng Tirtayasa sent some official letters to King Frederick III of Denmark Norway and King Christian V of Denmark Norway. Dated on 7 January 1675, both the sultan and the Shahbandar of Banten (Western Java) wrote a letter to Frederick III. The Sultan asked for cannon and powder and mentioned that 176 bahara (a weight) of pepper, for which there had been no room in the Danish ship Færö, were being kept in store. Another letter to Christian V is dated 15 February 1675. The sultan again mentions the 176 baharas of pepper which had been deposited by Captain Adeler with the Banten nobleman, Duke Angabèhi Cakradana of Bantam. Due to massive Dutch traders approaching Java, the Dutch conquered Bantam. Hence, the Danish no longer had permission to trade in Sunda Kelapa.