Кіріспе
Колониялық еңбек бөлінісіне дейінгі Африка патшалықтары "Африка өркениеттері", сондай-ақ "классикалық Африка өркениеттері" немесе "Африка империялары" терминдері көбінесе колониялық еңбек бөлінісіне дейінгі әртүрлі Африка патшалықтарын білдіреді. Бұл өркениеттерге әдетте Мысыр, Карфаген, Аксум, Нумидия және Нубия, Харла патшалығы, Бенин патшалығы, Ифе империясы және Ойо империясы кіреді.
The terms African civilizations, also classical African civilizations, or African empires are terms that generally refer to the various pre colonial African kingdoms. The civilizations usually include Egypt, Carthage, Axum, Numidia, and Nubia, Harla Kingdom, Kingdom of Benin, Ife Empire and Oyo Empire.
Ифе патшалығы
Ифе империясы йоруба тарихындағы алғашқы империя болды. Ифе империясы 1200 жылдан 1420 жылға дейін сақталды. Империяны Одудува құрды және ол өзінің күрделі өнер туындыларымен әйгілі болды. Сонымен қатар, топырақтан жасалған және мыс немесе қоладан құйылған, егжей-тегжейлі, идеалдандырылған нақтылықты бейнелейтін, адам өлшемді мүсіндер де болды. Кәсіби шеберлік күнделікті экономикалық өмірді анықтады, онда шыны мұныштар сияқты жоғары құнды қолөнер бұйымдарын өндіру маңызды рөл атқарды. Ифе металлургия саласында дамып, жоғары сапалы темір мен болат өндірді. Халық саны артып, XIII ғасырда бас қала Иле-Ифеде екінші қабырға салынды, сондай-ақ бірнеше маңызды жолдардың құрылысы мен төселуі басталды. Ішкі және Сыртқы қабырғалардың ішінде және одан тыс жерлерде қыш сынықтарының көптеп табылуы қаланың тығыз қоныстанғанын көрсетеді. Ифе империясының технология және өркениеттегі беделі жылдам өсті, Осаниннің қамқорлары йоруба технологиясының дамуын, ал Оришаның қамқорлары йоруба өркениетінің дамуын бақылады.
Бенин патшалығы
Бенин патшалығы Батыс Африкада 11 ғасырдан 1897 жылға дейін орналасқан. Ол көбінесе қола өнімдерімен танымал.
Эритрея мен Эфиопия
Қазіргі Эритрея және Эфиопия мемлекеттерінің аумағын қамтитын жерлерде екі өркениет мекен еткен.
Дмт
Эритрея мен Эфиопияда белгілі болған алғашқы патшалық – Дәмт патшалығы, оның астанасы Еха қаласында орналасқан. Шамамен б.з.д. 700 жылы сабилік үлгідегі храм салынған. Дәмт патшалығы б.з.д. 10 ғасыр шамасында билікке келді. Дәмт патшалығы Йемендегі сабилердің ықпалына түсті, бірақ оның дәрежесі белгісіз. Бұрын Дәмт Сабаның колониясы болған деп есептелгенімен, қазір Сабаның ықпалы шектеулі болған, бірнеше жерлермен ғана байланысты және бірнеше онжылдық немесе ғасырдан кейін жойылған, бұл Дәмт өркениетімен немесе басқа протоаксумит мемлекетімен саудалық немесе әскери одақтағы симбиозды немесе әскери одақты білдіруі мүмкін. Осы патшалыққа қатысты немесе оның жайлы жазылған жазбалар өте аз сақталған, археологиялық жұмыстар да аз жасалған. Осының салдарынан Дәмт Ақсумның алғашқы кезеңдерінен бұрын өркениет ретінде жойылды ма, Ақсум мемлекетіне айналды ма, әлде біздің эраның 1-ші ғасырының басында Ақсум патшалығында біріккен кіші мемлекеттердің бірі болды ма, әлі белгісіз.
Ақсу
Эритрея мен Эфиопиядағы үлкен күшке ие болған алғашқы тексерілген мемлекет – біздің заманымыздың 1 ғасырындағы Аксум мемлекеті болды. Бұл Дәмт мемлекетінің көптеген мұрагерлерінің бірі еді және б.з.б. 1 ғасырдың басынан бастап Эритрея мен Эфиопияның солтүстік жоталарын біріктіре алды. Олар Эфиопия таулы аймағының солтүстігінде базаларын құрып, содан оңтүстікке қарай кеңейді. Персиялық діни тұлға Мани өз заманындағы төрт үлкен державаның бірі ретінде Аксумды Рим, Персия және Қытаймен бірге атады. Аксум мемлекетінің пайда болуы нақты емес, бірақ сарапшылар осы мәселе бойынша өз болжамдарын ұсынды. Христиан дінін елге Фрументий әкелді, ол шамамен 330 жылы Александриялық Афанасийдің қолынан Аксумның бірінші епископы болып бекітілді. Фрументий Езананы дінге көштірді, ол өзінің билігінің басталған және соңғы кезеңдері туралы мәліметтер жазылған бірнеше жазуларды қалдырды. Аксумда табылған бір жазуда ол Богос тайпасын жаулап алып, жеңісі үшін әкесіне, Марс құдайына алғыс айтқаны жазылған. Кейінгі жазулар Езананың христиан дініне деген құлшынысы күшейгенін көрсетеді, ал Езананың монеталары да осыны көрсетеді – дискі мен ай тәрізді бейнеден крест бейнесіне ауысты. Езананың Судандағы Мероедегі Куш мемлекетіне жасаған жорықтары оның құлауына себеп болуы мүмкін, бірақ бұл мемлекет бұрыннан құлдырау кезеңін бастан өткергенін көрсететін дәлелдер де бар. Езананың кеңеюінің нәтижесінде Аксум Римнің Мысыр провинциясымен шектес болды. Езананың Йемендегі бақылау деңгейі белгісіз. Аксумның сол кездегі аймаққа бақылауын қолдайтын аз ғана дәлел болғанымен, оның атағы, Саба және Салхен, Химяр және Ду Райдан (бүгінгі Йеменде) патшасы деген лақабы, сондай-ақ "Хабшат патшасы" немесе "Хабашит" деген жазулары бар алтын Аксум монеталары Аксумның осы аймақта қандай да бір заңды немесе нақты бекінісін сақтап қалғанын көрсетеді.
Мысыр
Ежелгі Мысыр – ежелгі Солтүстік-Шығыс Африкадағы өркениет, қазіргі Мысыр мемлекетінің аумағындағы Ніл өзенінің төменгі ағысы бойында шоғырланған. Ежелгі Мысыр өркениеті тарихы ежелгі Мысыр дәуірінен басталып, шамамен б.з.д. 3100 жылы қалыптасты. Мысыр Жаңа Патшалық кезеңінде өкімет қуатының шыңына жетіп, Нубияның көп бөлігі мен Таяу Шығыстың үлкен бөлігін биледі, содан кейін құлдырау кезеңіне енді. Тарихы барысында Мысырға гиксостар, ливиялықтар, нубиялықтар, ассириялықтар, Әхеменидтер парсылары және Александр Македонский басқарған македониялықтар сияқты көптеген шетелдік биліктер шабуыл жасады немесе жаулап алды. Александрдың өлімінен кейін құрылған грек Птолемей патшалығы Мысырды б.з.д. 30 жылға дейін биледі, содан кейін Клеопатра тұсында Рим империясының құрамына кіріп, рим провинциясына айналды. Ежелгі Мысыр өркениетінің табысының бір бөлігі Ніл өзені аңғарының егіс шаруашылығына бейімделу қабілетіне байланысты. Құнарлы аңғардың болжамды су тасқыны мен бақыланатын суаруы артық өнімді қамтамасыз етті, бұл халық тығыздығын, әлеуметтік даму мен мәдениетті қолдады. Жетерлік ресурстары болғандықтан, басшылық аңғар мен айналасындағы шөл аймақтарында кен байлықтарын игеруге, тәуелсіз жазу жүйесін дамытуға, ұжымдық құрылыс және ауыл шаруашылығы жобаларын ұйымдастыруға, айналасындағы аймақтармен сауда жасауға және шетелдік жауларды жеңіп, Мысырдың үстемдігін нығайтуға арналған әскери күштерді ұйымдастыруға демеушілік етті. Бұл іс-шараларды ынталандырып, ұйымдастырған – фараонның бақылауындағы элиталық жазушылар, діни басшылар мен әкімшілерден құралған бюрократия, олар діннің күрделі жүйесі аясында мысырлықтардың ынтымақтастығы мен бірлігін қамтамасыз етті. Ежелгі мысырлықтардың көптеген жетістіктеріне монументалды пирамидалар, ғибадатханалар мен обелисктерді салуға қолдау көрсеткен тас карьерлері, жер өлшеу және құрылыс техникасы; математика жүйесі, практикалық және тиімді медицина жүйесі, суару жүйелері мен ауыл шаруашылығы өндірісі техникасы, алғашқы белгілі кемелер, мысырлық фаянс және шыны технологиясы, әдебиеттің жаңа түрлері және хетттермен жасалған ең алғашқы бейбіт келісім кіреді. Ежелгі Мысыр ұзаққа созылатын мұра қалдырды. Оның өнері мен сәулеті кеңінен көшірілді, ал оның көне заттары әлемнің алыс бұрыштарына әкетілді. Оның монументалды қираған орындары ғасырлар бойы саяхатшылар мен жазушылардың қиялын оятып келді. Еуропалықтар мен мысырлықтардың ерте заманауи кезеңдегі көне заттар мен қазбаларға деген жаңа құрметі Мысыр өркениетін ғылыми зерттеуге және оның мәдени мұрасын бағалауға әкелді.
Керма
Керма – Жоғарғы Нубияда орналасқан және Судандағы Керма қаласында орталанған өркениет, шамамен б.з.д. 2500 жылдан б.з.д. 1500 жылға дейін өркендеген. Орта патшалық кезеңдегі египеттік мәтіндерде бұл мемлекет Хкꜣр деп аталған. Кермадағы ең ірі қабірлердің диаметрі 90 метрге жуық. Керма армиясының көп бөлігін садақшылар құрады. Бастапқыда Нобатия Исидаға табынушылықты ұстанған, бірақ 543 жылы христиан дініне көшкен. Нобатия 8 ғасырдың басында Макурияға қосылды.
Макурия
Макурия – Донгола қаласында негізделген, V-XVI ғасырлар аралығында болған Нүбия мемлекеті.
Алодия
Алодия – қазіргі Суданның орталық және оңтүстік бөлігінде орналасқан нубиялық мемлекет, ол 6-шы ғасырдан 16-шы ғасырдың басына дейін сақталды.
Фунж сұлтандығы
Фунж сұлтандығы 1504 жылы құрылған және өркендеген шағында қазіргі Судан, Эритрея және Эфиопияның бір бөлігін билеген.