Кіріспе

Өзін-өзі өлтіруге бейім филиппин қылышшысы

Жураментадо, филиппин тарихында, Сулу архипелагының Таусуг тайпасынан шыққан Моро қылышшысын білдіреді, ол басып кірген және шабуыл жасаған полиция мен әскерлерге шабуылдап, өлтірді, өзінің де өлтірілуін күтті, бұл джихадтың бір түрі ретіндегі шейіттік, өзін-өзі өлтірудің бір түрі саналды. Амоктан айырмашылығы, амок мұсылмандар мен мұсылман емес адамдарға қарсы кездейсоқ зорлық-зомбылық жасайды, ал жураментадо – арнайы, алдын ала жоспарланған және кейде өте шебер кісі өлтіруші, ол тек өткір қарумен қаруланып, батыл шабуылдар жасау үшін өзін баулау, қырқу және дұға ету рәсімдері арқылы дайындалды. Ұрпақтар бойы соғысқа бейім Моро тайпалары Испанияның Минданао және Сулу архипелагы маңындағы аумақтарды толық бақылауына кедергі келтірді, олар шебер теңіз шабуылшылары, тапқыр теңіз тактиктері және шайқаста ерекше батылдық танытқан қаһарлы жауынгерлер ретінде танылды. Моро күштері қарсыластарының қару-жарағы мен бронясына тең келе алмаса да, мұндай топтар барлау, батылдық және жылдамдық арқасында мықты қорғалған нысаналарға шабуыл жасап, олардан әлсіз нысаналарды жеңіп алды. Асимметриялық соғыстың бір ерекше тактикасы – Моро жураментадосы болды.

Этимологиясы мен қолданылуы

Жураментадо – испан тіліндегі "ант беру" мағынасын білдіретін "жураментар" сөзінен алынған ежелгі термин, яғни ант қабылдаған адамды білдіреді. Кейбір дереккөздер амоктарды (малай тілінде "бақылаудан шыққан" деген мағынаны білдіреді) және жураментадоларды ұқсас мәдени ерекшеліктерге тән синдромдар деп қарастырады, ал басқалары діни дайындық және сана жағдайлары арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Моро адамның "жураментадоға шалған" немесе "жураментадомен жүрген" делінеді. Мороландта қызмет еткен АҚШ армиясының офицерлері бұл тіркесті өз сөздігіне қосты, бірақ көбінесе оны Моро халқының баршасымен теңестірді. Армия Әуе күштерінің жақтасы Бенджамин Д. Фулуа өз естеліктерінде Армия Әуе күштерінің офицері Билли Митчелл туралы: "Ол Филиппиндегі Моролардың фанатизміне ұқсас жағдайға түсті. Ол жураментадоға айналып, ашуға толы күйге келді" деді.

Тарих

"Жұраментодос" термині 1876 жылы Жоло аралын испандықтар басып алған кездегі қолбасшы Хосе Малкампо тарапынан қолданылды, бірақ морос бұған дейін де мұндай жеке шабуылдар жасап келген. Кейбір ресми дереккөздерде құжатталған жағдайлар аз. 1903 жылы жергілікті АҚШ армиясының командирі Леонард Вуд Филиппин губернаторы Уильям Говард Тафтқа "жұраментодостардың жиі қайталанатын қылмыс екенін" көрсететін есеп жіберді. Шамамен қырық жыл өткен соң, Япондықтардың Филиппин аралдарына басып кіруінің алдында, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына орай, Time журналы Жолода "күн сайын немесе екі күнде бір рет" болатын жұраментодос шабуылдары туралы хабарлады. Морос жапон әскерлеріне қарсы өз-өзіне қол салу шабуылдары жасады. Жапондықтар – морос жұраментодостарының шабуылдарына ұшыраған көптеген жауларының бірі болды, ал қалғандары испандықтар, американдықтар және филиппиндіктер еді. .38 Long Colt-тың қолданыстан шығарылып, .45 Colt-қа алмастырылуы, сондай-ақ "тоқтату күші" ұғымы үшін сөздердің тууының себебі морос жұраментодостарымен байланысты. Жаңа зерттеулер бұл ұғым ондаған жылдар бойы таралғанымен, шындығында бұл миф екенін көрсетеді. Бұл миф телефон арқылы тараған әңгімелерден, ауызша тарихтардағы қауесеттерден басталып, армияға үлкен калибрлі тапанша беруді қолдау үшін жасалған үгіт-насихатқа дейін жеткен. Армияға қару-жарақ беруге қатысты шешім, тек .45 калибрлі немесе одан да үлкен тапаншаларға рұқсат беру туралы бұйрық, испан-американ соғысынан бұрынғы бейбіт уақытта қабылданған. Бұл, морос көтерілісіне қатысты американдық әрекеттерге де әсер еткен болуы мүмкін. Дегенмен, замандас деректерге сүйенсек, .45 калибрлі тапанша және 00 нөмірлі оқ-дәрі сарбаздардың морос шабуылдарын тоқтатуға деген сенімділігін арттырған. Сондай-ақ, жұраментодостардың әсерінен генерал Джон Дж. Першинг мылтықты әскери құрал ретінде бағалап, Бірінші дүниежүзілік соғысқа американдықтар осы құралды көптеп алып барған жалғыз күшке айналды. Морос жұраментодостарының өз-өзіне қол салу шабуылдары 19 ғасырдың соңында, 1876 жылдан кейін испандықтардың бумен жүретін канонерлік кемелерінен келген жазалау шараларына жауап ретінде басталды.